೧. ವಿಷಯ ಪ್ರವೇಶ: ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ದಾರ್ಶನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ (Introduction: Philosophical and Cultural Context of Vachana Literature)
ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕರ್ನಾಟಕದ ಶರಣ ಚಳುವಳಿಯು (Sharana Movement) ಕೇವಲ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಭಾರತೀಯ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಒಂದು ಅಭೂತಪೂರ್ವವಾದ ‘ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಸ್ಫೋಟ’ (Explosion of Consciousness). ಈ ಚಳುವಳಿಯ ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದುವಾಗಿದ್ದ ಬಸವಣ್ಣನವರು (Basavanna), ಧರ್ಮವನ್ನು ದೇವಾಲಯದ ಕಲ್ಲಿನ ಗೋಡೆಗಳಿಂದ ಹೊರತಂದು, ಮಾನವನ ದೇಹವನ್ನೇ ದೇವಾಲಯವನ್ನಾಗಿ (Body as Temple) ಪರಿವರ್ತಿಸಿದ ಮಹಾನ್ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ. ಅವರು ರಚಿಸಿದ "ವಚನದಲ್ಲಿ ನಾಮಾಮೃತ ತುಂಬಿ" ಎಂಬ ವಚನವು, ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಸರಳ ಭಕ್ತಿಯ ನಿವೇದನೆಯಂತೆ ಕಂಡರೂ, ಅದರ ಅಂತರಾಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಯೋಗ ಶಾಸ್ತ್ರ, ಮನಃಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯ ಮೀಮಾಂಸೆಗಳು (Aesthetics) ಅಡಗಿವೆ. ಈ ಮಹಾಪ್ರಬಂಧವು ಸದರಿ ವಚನವನ್ನು ಕೇವಲ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಯಾಗಿಲ್ಲದೆ, ಒಂದು 'ಪರಿಪೂರ್ಣ ಜೀವನ ವಿಧಾನದ' (Holistic Way of Life) ನೀಲನಕ್ಷೆಯಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತದೆ.
ಈ ವಚನದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗೆ ನಾವು ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ವಿಧಾನವು ಬಹುಶಿಸ್ತೀಯವಾದುದು (Multidisciplinary). ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರದ (Linguistics) ಆಳವಾದ ಅಧ್ಯಯನ, ತೌಲನಿಕ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದ (Comparative Theology) ಒಳನೋಟಗಳು, ಆಧುನಿಕ ನರವಿಜ್ಞಾನದ (Neuroscience) ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಸಿದ್ಧಾಂತದ (Critical Theory) ಚೌಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಬಸವಣ್ಣನವರ ಈ ವಚನವು ಮಾನವನ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ (Senses) ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ (Mind) ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಹೇಗೆ ‘ಸಮನ್ವಯ’ದತ್ತ (Harmony) ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಭೇದಿಸುವುದೇ ಈ ವರದಿಯ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶ.
ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಮೂಲತಃ ಅನುಭವದ ಸಾಹಿತ್ಯ. ಇಲ್ಲಿ ‘ಅನುಭಾವ’ (Mysticism) ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಪವಾಡಗಳಲ್ಲ, ಅದು ಅರಿವು ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೆಯ ಸಂಗಮ. ಬಸವಣ್ಣನವರು ತಮ್ಮ ಈ ವಚನದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸುವ (Suppression) ಹಳೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಮುರಿದು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ದೈವೀಕರಿಸುವ (Divinization) ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಕರಿಸುವ (Sublimation) ಹೊಸದೊಂದು ‘ಶಿವಯೋಗ’ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಈ ವರದಿಯು ಆ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ.
೨. ಭಾಷಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮತ್ತು ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಉತ್ಖನನ (Linguistic Analysis and Etymological Excavation)
ಯಾವುದೇ ಪಠ್ಯದ ಆಳವಾದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲು, ಅದರಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾದ ಪದಗಳ ಮೂಲ ಧಾತುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಬಸವಣ್ಣನವರ ಭಾಷೆಯು ಹಳಗನ್ನಡ ಮತ್ತು ನಡುಗನ್ನಡದ ಸಂಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದು, ಸಂಸ್ಕೃತದ ತತ್ಸಮಗಳನ್ನೂ ಮತ್ತು ಅಚ್ಚಗನ್ನಡದ ದೇಶಿ ಸೊಗಡನ್ನೂ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದೆ.
೨.೧ 'ವಚನ': ಶಬ್ದಬ್ರಹ್ಮದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ (Vachana: Realization of the Sound Absolute)
‘ವಚನ’ ಎಂಬ ಪದವು ಸಂಸ್ಕೃತದ ‘ವಚ್’ (Vac - to speak) ಎಂಬ ಧಾತುವಿನಿಂದ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ.
ವ್ಯಾಕರಣಾತ್ಮಕ ಒಳನೋಟ: ಇಲ್ಲಿ ‘ವಚನದಲ್ಲಿ’ ಎಂಬ ಸಪ್ತಮೀ ವಿಭಕ್ತಿಯ (Locative Case) ಬಳಕೆಯು ಗಮನಾರ್ಹ. ನಾಮಾಮೃತವು ವಚನದ ಒಳಗೆ ತುಂಬಿರಬೇಕು, ಹೊರಗಿನ ಲೇಪನವಗಲ್ಲ. ಅಂದರೆ, ಮಾತಿನ ಮೂಲ ಧಾತುವೇ ದೈವಿಕವಾಗಿರಬೇಕು ಎಂಬ ಧ್ವನಿ ಇಲ್ಲಿದೆ.
ಸಾಮಾಜಿಕ ಆಯಾಮ: ಅಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವೇದಗಳನ್ನು ಪಠಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಕೆಲವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಇತ್ತು. ಆದರೆ ಬಸವಣ್ಣನವರು ‘ವಚನ’ದ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮಾತನ್ನೂ ಪವಿತ್ರೀಕರಿಸಿದರು. "ವಚನದಲ್ಲಿ ನಾಮಾಮೃತ ತುಂಬಿ" ಎಂದು ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯನ ಆಡುಮಾತನ್ನೂ ಮಂತ್ರದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿಸಿದರು.
೨.೨ 'ನಾಮಾಮೃತ': ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಅಮರತ್ವ (Namamruta: The Nectar of Existence)
ಇದು ‘ನಾಮ’ (Name) ಮತ್ತು ‘ಅಮೃತ’ (Nectar/Immortality) ಎಂಬ ಎರಡು ಪ್ರಬಲ ಪದಗಳ ಸಮಾಸವಾಗಿದೆ.
ನಾಮ (Nama): ಭಾರತೀಯ ದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ‘ನಾಮ’ ಮತ್ತು ‘ರೂಪ’ (Name and Form) ಜಗತ್ತಿನ ಮಾಯೆಯ ಪ್ರತೀಕಗಳು. ಆದರೆ ಭಕ್ತಿ ಪಂಥದಲ್ಲಿ ‘ನಾಮ’ವು ಬಿಡುಗಡೆಯ ದಾರಿ. ನಾಮವೇ ದೇವರು. "ನಾಮಸ್ಮರಣೆ" (Remembrance of the Name) ಎಂಬುದು ಒಂದು ಯೋಗಿಕ ಕ್ರಿಯೆ.
2 ಅಮೃತ (Amruta): ‘ನ ಮೃತ ಇತಿ ಅಮೃತ’ - ಯಾವುದು ಸಾವಿಲ್ಲದೆಯೋ ಅದು. ವೈದಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಮೃತವು ಸೋಮರಸವಾಗಿದ್ದರೆ, ಬಸವಣ್ಣನವರಲ್ಲಿ ಅದು ‘ಅರಿವಿನ ರಸ’ (Essence of Awareness). ದೇವರ ಹೆಸರನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುವುದರಿಂದ ನಾಲಿಗೆಗೆ ದೊರಕುವ ಸುಖವನ್ನು ಅವರು ‘ಅಮೃತ’ ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ.
ಸಂಯೋಜಿತ ಅರ್ಥ: ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ವಿಷ (ದೋಷ, ಚಾಡಿ, ಸುಳ್ಳು) ತುಂಬಿರದೆ, ಅಮೃತ (ಸತ್ಯ, ಪ್ರಿಯ, ದೈವಿಕ) ತುಂಬಿರಬೇಕು. ಇದು ವಾಗ್ಯೋಗದ (Yoga of Speech) ಪರಮ ಸ್ಥಿತಿ.
೨.೩ 'ನಯನ' ಮತ್ತು 'ಮೂರುತಿ': ದೃಶ್ಯದ ಪಾವಿತ್ರ್ಯ (Nayana and Murti: Sanctity of Vision)
ನಯನ (Nayana): ಸಂಸ್ಕೃತದ ‘ನೀ’ (Ni - to lead/guide) ಧಾತುವಿನಿಂದ ಬಂದಿದೆ.
4 ಕಣ್ಣು ಕೇವಲ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವ ಸಾಧನವಲ್ಲ, ಅದು ನಮ್ಮನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಕಡೆಗೆ ಅಥವಾ ಸತ್ಯದ ಕಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುವ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ. "ನಯತಿ ಇತಿ ನಯನಃ". ಬಸವಣ್ಣನವರು ಕಣ್ಣನ್ನು ದೈವಿಕ ದರ್ಶನದ ದ್ವಾರವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ.ಮೂರುತಿ (Murti): ‘ಮೂರ್ಚ್’ (Murch - to solidify/take shape) ಧಾತುವಿನಿಂದ ಬಂದಿದೆ.
6 ನಿರಾಕಾರವಾದ ಪರಬ್ರಹ್ಮನು ಭಕ್ತನ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಕಾರಗೊಳ್ಳುವ ಕ್ರಿಯೆಯೇ ಮೂರ್ತಿ. ಶೂನ್ಯ ಸಂಪಾದನೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಾಗ, ಬಸವಣ್ಣನವರು ವಿಗ್ರಹ ಆರಾಧನೆಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅರ್ಥಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ‘ಇಷ್ಟಲಿಂಗ’ದ (Ishtalinga) ರೂಪವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ‘ಮೂರುತಿ’ ಎಂದು ಕರೆದಿರಬಹುದು. ನಿರಾಕಾರ ತತ್ವವು ಭಕ್ತನ ಅಂಗೈಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಾರಗೊಳ್ಳುವ ಪವಾಡವಿದು.
೨.೪ 'ಚರಣಕಮಲ' ಮತ್ತು 'ತುಂಬಿ': ಸಮರ್ಪಣೆಯ ರೂಪಕ (Charanakamala and Thumbi: Metaphor of Surrender)
ಚರಣಕಮಲ (Charanakamala): ದೇವರ ಪಾದಗಳನ್ನು ಕಮಲಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸುವುದು ಭಾರತೀಯ ಕಾವ್ಯ ಪರಂಪರೆಯ ರೂಢಿ. ಕಮಲವು ಕೆಸರಿನಲ್ಲಿ (ಸಂಸಾರ) ಹುಟ್ಟಿದರೂ, ಅದಕ್ಕೆ ಅಂಟದಂತೆ (ನಿರ್ಲಿಪ್ತ) ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ಇರುತ್ತದೆ. ದೇವರ ಪಾದಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ ಭಕ್ತನೂ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ನಿರ್ಲಿಪ್ತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ಧ್ವನಿ ಇಲ್ಲಿದೆ.
8 ಆನು (Aanu): ಹಳಗನ್ನಡದಲ್ಲಿ ‘ಆನ್’ ಅಥವಾ ‘ಆನು’ ಎಂದರೆ ‘ನಾನು’ (I/Ego/Self).
10 "ಚರಣಕಮಲದಲಾನು ತುಂಬಿ" ಎಂಬ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಕರಣಾತ್ಮಕ ಚಮತ್ಕಾರವಿದೆ. ‘ಚರಣಕಮಲದಲ್ + ಆನು’ ಎಂದು ಬಿಡಿಸಿದಾಗ, ಭಕ್ತನ ‘ನಾನು’ (ಅಹಂಕಾರ) ಎಂಬ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ದೇವರ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ.ತುಂಬಿ (Thumbi): ಈ ಪದವು ನಾಮಪದವಾಗಿ (Bee) ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾಪದವಾಗಿ (Filled) ದ್ವಂದ್ವಾರ್ಥ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಕ್ರಿಯಾಪದವಾಗಿ: ಪರಿಪೂರ್ಣತೆ (Fullness). ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸುವುದು.
ನಾಮಪದವಾಗಿ: ದುಂಬಿ ಅಥವಾ ಭ್ರಮರ. "ನಿಮ್ಮ ಚರಣಕಮಲದಲ್ ಆನು ತುಂಬಿ (ದುಂಬಿ) ಆಗಿರುವೆನು" ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನೂ ಇದು ಸ್ಫುರಿಸುತ್ತದೆ. ದುಂಬಿಯು ಹೂವಿನ ಮಕರಂದವನ್ನು ಹೀರುವಾಗ ಹೇಗೆ ಮೈಮರೆಯುತ್ತದೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಭಕ್ತನು ದೈವದಲ್ಲಿ ಮೈಮರೆಯುತ್ತಾನೆ.
೨.೫ 'ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವ': ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಸಂಗಮ (Koodalasangamadeva: The Divine Confluence)
ಇದು ಬಸವಣ್ಣನವರ ಅಂಕಿತನಾಮ.
ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ: ಕೃಷ್ಣಾ ಮತ್ತು ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಗಳ ಸಂಗಮ ಕ್ಷೇತ್ರ ಕೂಡಲಸಂಗಮ.
ತಾತ್ವಿಕವಾಗಿ: ‘ಕೂಡಲ’ ಎಂದರೆ ಸೇರುವಿಕೆ. ‘ಸಂಗಮ’ ಎಂದರೆ ಐಕ್ಯವಾಗುವುದು. ಇದು ಜೀವ ಮತ್ತು ಶಿವ, ಅಂಗ ಮತ್ತು ಲಿಂಗ, ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪುರುಷರ ಮಿಲನ ಬಿಂದು.
11 ಬಸವಣ್ಣನವರಿಗೆ ದೇವರು ಎಲ್ಲೋ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿರುವವನಲ್ಲ, ಅವನು ‘ಸಂಗಮ’ದಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ (Relationship) ಇರುವವನು. ಭಕ್ತ ಮತ್ತು ಭಗವಂತನ ಸಂಬಂಧವೇ ಕೂಡಲಸಂಗಮ.
೩. ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ವಿಮರ್ಶೆ ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯ ಸೌಂದರ್ಯ (Literary Criticism and Poetic Aesthetics)
ಬಸವಣ್ಣನವರ ವಚನಗಳು "ನಡೆದರೆ ದಾರಿ, ನುಡಿದರೆ ಶಾಸ್ತ್ರ" ಎಂಬಂತಿದ್ದವು. ಈ ವಚನದಲ್ಲಿನ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಕೇವಲ ಅಲಂಕಾರಗಳಲ್ಲ, ಅವು ಅನುಭವದ ಆಳವನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸುವ ವಾಹಕಗಳು.
೩.೧ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಲಯ (Aesthetics of Repetition and Rhythm)
ಈ ವಚನದಲ್ಲಿ "ತುಂಬಿ" (Thumbi) ಎಂಬ ಪದವು ಐದು ಬಾರಿ ಆವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ (Anaphora). ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು 'Rhetorical Repetition' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
ಉದ್ದೇಶ: ಪ್ರತಿ ಬಾರಿ "ತುಂಬಿ" ಎಂದು ಹೇಳುವಾಗಲೂ, ಭಕ್ತನ ಸಮರ್ಪಣಾ ಭಾವದ ತೀವ್ರತೆ (Intensity) ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಕೊಡುವುದಲ್ಲ, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತುಂಬಿಕೊಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ.
ಲಯ: ವಚನಗಳಿಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಛಂದಸ್ಸು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಆಂತರಿಕ ಲಯವಿದೆ (Internal Rhythm). 'ನಾಮಾಮೃತ', 'ಮೂರುತಿ', 'ನೆನಹು', 'ಕೀರುತಿ' - ಈ ಪದಗಳ ಜೋಡಣೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಂಗೀತವಿದೆ. ಇದನ್ನು ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ರಾಗಗಳಲ್ಲಿ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ರಾಗ ಭೀಮಪಲಾಸ್) ಹಾಡಿದಾಗ, ಈ ಲಯವು ಭಾವಪರವಶತೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.
12
೩.೨ ಭ್ರಮರ-ಕೀಟ ನ್ಯಾಯ (The Logic of the Bee and the Insect)
ಭಾರತೀಯ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ 'ಭ್ರಮರ-ಕೀಟ ನ್ಯಾಯ' ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದುದು. ಕೀಟವೊಂದು ದುಂಬಿಯನ್ನು ಕುರಿತು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ, ಕೊನೆಗೆ ತಾನೇ ದುಂಬಿಯಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಸವಣ್ಣನವರು ಈ ವಚನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ "ನಿಮ್ಮ ಚರಣಕಮಲದಲಾನು ತುಂಬಿ" ಎನ್ನುವಾಗ, ಈ ನ್ಯಾಯವನ್ನು ಧ್ವನಿಸುತ್ತಾರೆ.
ರೂಪಕದ ವಿಸ್ತರಣೆ: ದುಂಬಿಯು (Bee) ಕಮಲದ ಹೂವಿನೊಳಗೆ ಕುಳಿತು ಮಧುವನ್ನು ಹೀರುವಾಗ, ಸೂರ್ಯ ಮುಳುಗಿದ ಮೇಲೆ ಕಮಲದ ದಳಗಳು ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ದುಂಬಿಯು ಬಲಿಷ್ಠವಾಗಿದ್ದರೂ, ಮೃದುವಾದ ದಳಗಳನ್ನು ಕೊರೆದು ಹೊರಬರಲು ಇಷ್ಟಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಹೂವಿನ ಮೃದುತ್ವಕ್ಕೆ ಶರಣಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ರೀತಿ, ಭಕ್ತನು ದೇವರ ಪ್ರೀತಿಯ ಬಂಧನದಲ್ಲಿ (Bond of Love) ಸ್ವಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಬಂಧಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ.
10 ಇದು 'ದಾಸ್ಯ ಭಕ್ತಿ'ಗಿಂತ ಮಿಗಿಲಾದ 'ಪ್ರೇಮ ಭಕ್ತಿ'.
೩.೩ ರಸ ಮೀಮಾಂಸೆ (Rasa Theory Analysis)
ಈ ವಚನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವುದು 'ಭಕ್ತಿ ರಸ'ವಾದರೂ, ಅದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ 'ಶಾಂತ ರಸ'ದ (Tranquility) ಪ್ರವಾಹವಿದೆ.
ವಿಭಾವ (Determinant): ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವ (ಆಲಂಬನ ವಿಭಾವ), ದೇವರ ನಾಮ ಮತ್ತು ರೂಪ (ಉದ್ದೀಪನ ವಿಭಾವ).
ಅನುಭಾವ (Consequent): ಕಣ್ಣು, ಕಿವಿ, ನಾಲಿಗೆ, ಮನಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ದೇವರನ್ನು ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುವ ಕ್ರಿಯೆ.
ವ್ಯಭಿಚಾರಿ ಭಾವ (Transitory State): ಹಂಬಲ, ತನ್ಮಯತೆ, ಆನಂದ.
ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿ ಭಕ್ತನಲ್ಲಿ 'ಪರಿಪೂರ್ಣ ಶರಣಾಗತಿ' ಎಂಬ ಸ್ಥಾಯೀಭಾವವನ್ನು (Permanent Mood) ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.
೪. ದಾರ್ಶನಿಕ ಮತ್ತು ಯೋಗಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ: ಷಟ್ಸ್ಥಲ ಮತ್ತು ಸರ್ವಾಂಗಲಿಂಗ (Philosophical & Yogic Analysis: Shatsthala & Sarvangalinga)
ವೀರಶೈವ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಬೆನ್ನೆಲುಬು 'ಷಟ್ಸ್ಥಲ' (Six Stages of Spiritual Evolution). ಬಸವಣ್ಣನವರ ಈ ವಚನವನ್ನು ಷಟ್ಸ್ಥಲದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದಾಗ, ಇದು ಸಾಧಕನ ಆರೋಹಣ ಕ್ರಮವನ್ನು (Ascending Order) ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.
೪.೧ ಷಟ್ಸ್ಥಲ ಸೋಪಾನ (Steps of Shatsthala)
ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕವು ಈ ವಚನದ ಸಾಲುಗಳು ಹೇಗೆ ಷಟ್ಸ್ಥಲದ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ:
| ವಚನದ ಸಾಲು (Verse Line) | ಸಂಬಂಧಿತ ಸ್ಥಲ (Corresponding Stage) | ವಿವರಣೆ (Explanation) |
| ವಚನದಲ್ಲಿ ನಾಮಾಮೃತ ತುಂಬಿ | ಭಕ್ತ ಸ್ಥಲ (Bhakta Sthala) | ಭಕ್ತಿಯ ಆರಂಭ. ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ದೇವರ ನಾಮವನ್ನು ಪಠಿಸುವುದು. ಶುದ್ಧೀಕರಣದ ಮೊದಲ ಹಂತ. |
| ನಯನದಲ್ಲಿ ಮೂರುತಿ ತುಂಬಿ | ಮಾಹೇಶ್ವರ ಸ್ಥಲ (Maheshwara Sthala) | ಏಕನಿಷ್ಠೆ (Single-minded devotion). ಬೇರೆ ದೈವಗಳನ್ನು ನೋಡದೆ, ಇಷ್ಟಲಿಂಗವನ್ನೇ ಸತ್ಯವೆಂದು ನಂಬುವ ದೃಢತೆ. |
| ಮನದಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ನೆನಹು ತುಂಬಿ | ಪ್ರಸಾದಿ ಸ್ಥಲ (Prasadi Sthala) | ಅವಧಾನ (Attention). ಮನಸ್ಸು ಸದಾ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ, ಜಗತ್ತಿನ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಅರ್ಪಿಸಿ ಪ್ರಸಾದವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು. |
| ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಕೀರುತಿ ತುಂಬಿ | ಪ್ರಾಣಲಿಂಗಿ ಸ್ಥಲ (Pranalingi Sthala) | ಅನುಭವದ ಆಳ. ಪ್ರಾಣವೇ ಲಿಂಗವಾಗುವ ಸ್ಥಿತಿ. ಹೊರಗಿನ ಶಬ್ದಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಅಂತರಂಗದ ನಾದವನ್ನು (Omkara) ಆಲಿಸುವುದು. |
| ಚರಣಕಮಲದಲಾನು ತುಂಬಿ | ಶರಣ / ಐಕ್ಯ ಸ್ಥಲ (Sharana/Aikya Sthala) | ಸಂಪೂರ್ಣ ಲಯ. ಭಕ್ತ ಮತ್ತು ಭಗವಂತನ ನಡುವಿನ ದ್ವೈತ ಅಳಿದು, 'ಆನು' (ಅಹಂ) ಇಲ್ಲವಾಗುವ ಪರಮ ಸ್ಥಿತಿ. |
೪.೨ ಇಂದ್ರಿಯ ಯೋಗ ಮತ್ತು ತಂತ್ರ ಮಾರ್ಗ (Yoga of Senses vs Tantra)
ಪತಂಜಲಿಯ ಯೋಗ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ 'ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ' (Pratyahara) ಎಂದರೆ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಎಳೆಯುವುದು. ಆದರೆ ಬಸವಣ್ಣನವರ ವಿಧಾನ ಭಿನ್ನವಾದುದು. ಇದನ್ನು 'ಶಿವಯೋಗ' ಅಥವಾ 'ಸಹಜ ಯೋಗ' ಎನ್ನಬಹುದು.
ಪರಿವರ್ತನೆ (Transformation): ಬಸವಣ್ಣನವರು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು (Kill) ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ, ಅವುಗಳಿಗೆ ಕೆಲಸವನ್ನು ಬದಲಿಸಲು (Redirect) ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಕಣ್ಣು ನೋಡಲಿ, ಆದರೆ ಲೌಕಿಕವನ್ನಲ್ಲ, ಲಿಂಗವನ್ನು. ಕಿವಿ ಕೇಳಲಿ, ಆದರೆ ಶಿವನ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು.
ಅರಿವಿನ ಪುನರ್ನಿರ್ದೇಶನ: ಇದು ತಂತ್ರ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ (Tantra Path) ಹತ್ತಿರವಾಗಿದೆ. ತಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವಂತೆ, "ಯಾವುದು ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೋ, ಅದೇ ಮುಕ್ತಿಗೆ ದಾರಿಯಾಗಬಲ್ಲದು". ಇಂದ್ರಿಯಗಳೇ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಸುತ್ತವೆ, ಅದೇ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಶಿವನ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿಸಿದರೆ, ಅವೇ ಮುಕ್ತಿಯ ಸಾಧನಗಳಾಗುತ್ತವೆ.
15 ಸರ್ವೇಂದ್ರಿಯ ಭಕ್ತಿ: "ಅಂಗದ ಮೇಲೆ ಲಿಂಗವ ಧರಿಸಿದವನಲ್ಲ, ಅಂತರಂಗದ ಅರಿವು ಲಿಂಗವಾದವನು" ಎಂಬ ಬಸವಣ್ಣನವರ ಮಾತಿನಂತೆ, ಇಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ ಕೇವಲ ಮನಸ್ಸಿನ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಇಡೀ ದೇಹದ (Biological) ಕ್ರಿಯೆ. ಕಣ್ಣು, ಕಿವಿ, ನಾಲಿಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದಾಗ, ದೇಹವೇ ಒಂದು ಜೀವಂತ ಮಂತ್ರವಾಗುತ್ತದೆ.
೪.೩ ಶೂನ್ಯ ಸಂಪಾದನೆ (Attainment of the Void)
ಈ ವಚನದ ಅಂತಿಮ ಗುರಿ 'ಶೂನ್ಯ'. "ತುಂಬಿ" ಎಂಬ ಪದವು ವಿರೋಧಾಭಾಸದಂತೆ ಕಂಡರೂ, ಯಾವಾಗ ಭಕ್ತನು ದೈವದಿಂದ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೋ, ಆಗ ಅವನ ಸ್ವಂತ ಅಹಂಕಾರ ಶೂನ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಪಾತ್ರೆಯು ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದಾಗ, ಅದರಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಗೆ (ಅಹಂಗೆ) ಜಾಗವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದೇ 'ಪರಿಪೂರ್ಣ ಶೂನ್ಯ' (Perfect Void).
೫. ತುಲನಾತ್ಮಕ ಅನುಭಾವ: ಸಿದ್ಧಾಂತ ಶಿಖಾಮಣಿ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಮಿಸ್ಟಿಸಿಸಂ (Comparative Mysticism: Siddhanta Shikhamani & Global Mysticism)
ಬಸವಣ್ಣನವರ ವಿಚಾರಗಳು ಕೇವಲ ಅವರಿಗೆ ಸೀಮಿತವಲ್ಲ, ಅವು ಜಾಗತಿಕ ಅನುಭಾವಿ ಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂವಾದ ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವೀರಶೈವ ಆಗಮಗಳ ಸಾರವಾದ 'ಸಿದ್ಧಾಂತ ಶಿಖಾಮಣಿ'ಯೊಂದಿಗೆ (Siddhanta Shikhamani) ಈ ವಚನಕ್ಕಿರುವ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ.
೫.೧ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಶಿಖಾಮಣಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಮಾನಾಂತರಗಳು (Parallels with Siddhanta Shikhamani)
ಶಿವಯೋಗಿ ಶಿವಾಚಾರ್ಯರು ರಚಿಸಿದ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಶಿಖಾಮಣಿಯು ರೇಣುಕಾಚಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಅಗಸ್ತ್ಯರ ಸಂವಾದ ರೂಪದಲ್ಲಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಲಿಂಗಾಂಗ ಸಾಮರಸ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಶ್ಲೋಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯ: ಸಿದ್ಧಾಂತ ಶಿಖಾಮಣಿಯ ಕ್ರಿಯಾಪಾದದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಈ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ:
"ಸರ್ವೇಂದ್ರಿಯ ಮನೋವೃತ್ತಿಃ ಲಿಂಗೇ ಸವಿತರಿ ಯಥಾ |
ಪ್ರವರ್ತತೇ ಯದಾ ನಿತ್ಯಂ ತದಾ ಯೋಗೀ ಸ ಉಚ್ಯತೇ ||"
(ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ಕಿರಣಗಳು ಹೇಗೆ ಒಂದಾಗಿರುತ್ತವೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಯಾವಾಗ ಎಲ್ಲಾ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ವೃತ್ತಿಗಳು ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯವೂ ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತವೆಯೋ, ಅವನೇ ಯೋಗಿ).
ಇದು ಬಸವಣ್ಣನವರ "ನಯನದಲ್ಲಿ... ಮನದಲ್ಲಿ... ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ..." ಎಂಬ ಸಾಲುಗಳಿಗೆ ನೇರವಾದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಮಾನಾಂತರದಂತಿದೆ.1
ಇಷ್ಟಲಿಂಗಾರ್ಚನೆ: ಸಿದ್ಧಾಂತ ಶಿಖಾಮಣಿಯು "ಯದ್ಯತ್ ಸುಂದರಂ ಲೋಕೇ..." (ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಸುಂದರವೋ ಅದನ್ನೆಲ್ಲ ಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಅರ್ಪಿಸು) ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಬಸವಣ್ಣನವರು "ನಯನದಲ್ಲಿ ಮೂರುತಿ ತುಂಬಿ" ಎನ್ನುವಾಗ, ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನೆಲ್ಲ ಲಿಂಗರೂಪವಾಗಿ ಆಸ್ವಾದಿಸುವ 'ಪ್ರಸಾದಿ' ಭಾವವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ.
೫.೨ ಇತರ ಭಕ್ತಿ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆ
ವೈಷ್ಣವ ಭಕ್ತಿ (ನವವಿಧ ಭಕ್ತಿ): ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ಭಾಗವತದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವ ನವವಿಧ ಭಕ್ತಿಯ ಅಂಶಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. 'ಶ್ರವಣಂ' (ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ಕೀರುತಿ), 'ಕೀರ್ತನಂ' (ವಚನದಲ್ಲಿ ನಾಮಾಮೃತ), 'ಸ್ಮರಣಂ' (ಮನದಲ್ಲಿ ನೆನಹು), 'ಪಾದಸೇವನಂ' (ಚರಣಕಮಲದಲ್ಲಿ ತುಂಬಿ). ಬಸವಣ್ಣನವರು ಈ ಎಲ್ಲಾ ವಿಧಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ವಚನದಲ್ಲಿ ಬೆಸೆದಿದ್ದಾರೆ.
ಸೂಫಿ ಪಂಥ (Sufism): ಸೂಫಿ ಸಂತರ 'ಝಿಕ್ರ್' (Zikr - Remembrance) ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಬಸವಣ್ಣನವರ "ನೆನಹು"ವಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಹತ್ತಿರವಾಗಿದೆ. ರೂಮಿ (Rumi) ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: "ನಾನು ನನ್ನನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡೆ, ಮತ್ತು ದೇವನ ಪ್ರೇಮದಲ್ಲಿ ಕರಗಿಹೋದೆ". ಇದು ಬಸವಣ್ಣನವರ "ಚರಣಕಮಲದಲಾನು ತುಂಬಿ" ಎಂಬ ಸ್ಥಿತಿಯೇ ಆಗಿದೆ.
ಜಯದೇವರ ಗೀತ ಗೋವಿಂದ: ಜಯದೇವರು ಕೃಷ್ಣನ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವಾಗ ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯಗಳ ಶೃಂಗಾರವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.
17 ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ 'ಮಧುರ ಭಕ್ತಿ' (Erotic Devotion) ಪ್ರಧಾನವಾಗಿದೆ. ಬಸವಣ್ಣನವರಲ್ಲಿ ಶೃಂಗಾರವು 'ಭಕ್ತಿ ಶೃಂಗಾರ'ವಾಗಿ (Devotional Aesthetics) ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಾಮವಿಲ್ಲ, ಕೇವಲ ಪ್ರೇಮವಿದೆ.
೬. ಅಂತರಶಿಸ್ತೀಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ: ನರವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮನಃಶಾಸ್ತ್ರ (Interdisciplinary Analysis: Neuroscience & Psychology)
ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನವು ಬಸವಣ್ಣನವರ ಈ 'ತುಂಬುವ' ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ನೋಡುತ್ತದೆ? ಇದನ್ನು 'ನ್ಯೂರೋಥಿಯಾಲಜಿ' (Neurotheology) ಅಥವಾ 'ನರ-ದೈವಶಾಸ್ತ್ರ'ದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಬಹುದು.
೬.೧ ಮಂತ್ರ ಮತ್ತು ಮಿದುಳಿನ ತರಂಗಗಳು (Mantra and Brainwaves)
"ವಚನದಲ್ಲಿ ನಾಮಾಮೃತ ತುಂಬಿ" ಎಂಬುದು ಲಯಬದ್ಧವಾದ ಮಂತ್ರ ಪಠಣೆಯನ್ನು (Rhythmic Chanting) ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ನರವಿಜ್ಞಾನದ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸುವುದರಿಂದ (Repetition) ಮಿದುಳಿನಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾಗುತ್ತವೆ.
ಥೀಟಾ ತರಂಗಗಳು (Theta Waves): ಮಂತ್ರ ಪಠಣೆಯು ಮಿದುಳಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ನಿಧಾನಗೊಳಿಸಿ, 'ಥೀಟಾ' ತರಂಗಗಳನ್ನು (4-8 Hz) ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಆಳವಾದ ವಿಶ್ರಾಂತಿ, ಸೃಜನಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಅನುಭವಗಳಿಗೆ (Transcendental Experience) ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಬಸವಣ್ಣನವರ 'ನಾಮಾಮೃತ'ವು ಮಿದುಳನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸುವ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ.
೬.೨ ಡಿಫಾಲ್ಟ್ ಮೋಡ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ (Default Mode Network - DMN)
ನಮ್ಮ ಮಿದುಳು ಖಾಲಿ ಇದ್ದಾಗ "ಅಲೆದಾಡುವ" (Mind Wandering) ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು DMN ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಆತಂಕ, ಚಿಂತೆ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರದ ಕೇಂದ್ರ.
ಅರಿವಿನ ಲಾಕ್ (Cognitive Lock): ಬಸವಣ್ಣನವರು ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣು (Visual), ಕಿವಿ (Auditory), ಬಾಯಿ (Verbal) ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು (Cognitive) - ಈ ನಾಲ್ಕು ಚಾನೆಲ್ಗಳನ್ನೂ ದೈವಿಕ ವಿಷಯದಿಂದ "ತುಂಬಿಸಲು" ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದಾಗ, ಮಿದುಳಿನ DMN ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ತಬ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ (Deactivation). ಮಿದುಳಿಗೆ ಬೇರೆ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸಲು 'ಬ್ಯಾಂಡ್ವಿಡ್ತ್' (Bandwidth) ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನೇ ಯೋಗದಲ್ಲಿ 'ಏಕಾಗ್ರತೆ' ಅಥವಾ 'ಸಮಾಧಿ' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
೬.೩ ಫ್ಲೋ ಸ್ಟೇಟ್ (Flow State)
ಮನಃಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮಿಹಲಿ ಸಿಕ್ಸೆಂಟ್ಮಿಹಲಿ (Mihaly Csikszentmihalyi) ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ 'ಫ್ಲೋ' (Flow) ಸ್ಥಿತಿಯು ಬಸವಣ್ಣನವರ ವಚನಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಸವಾಲು ಮತ್ತು ಕೌಶಲಗಳು ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ಮರೆತು ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತಾನೆ. ಬಸವಣ್ಣನವರು ಭಕ್ತಿಯನ್ನೇ ಒಂದು 'ಕಾಯಕ'ವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ, ಅದರಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುವ ಮೂಲಕ (ಚರಣಕಮಲದಲ್ಲಿ ತುಂಬಿ) ಈ 'ಫ್ಲೋ' ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾರೆ.
೭. ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಭಾವ (Socio-Cultural Impact)
ಬಸವಣ್ಣನವರ ವಚನಗಳು ಕೇವಲ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮುಕ್ತಿಗಲ್ಲ, ಅವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಅಸ್ತ್ರಗಳಾಗಿದ್ದವು.
೭.೧ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವೀಕರಣ (Democratization of Language)
ಸಂಸ್ಕೃತದ ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿದ್ದ ಧರ್ಮವನ್ನು, ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ತಂದದ್ದು ಬಸವಣ್ಣನವರ ಸಾಧನೆ. "ನಾಮಾಮೃತ"ವನ್ನು ಸವಿಯಲು ಸಂಸ್ಕೃತ ಮಂತ್ರಗಳೇ ಬೇಕಿಲ್ಲ, ಕನ್ನಡದ ವಚನಗಳೇ ಸಾಕು ಎಂದು ಅವರು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಇದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯದ (Religious Monopoly) ವಿರುದ್ಧದ ಬಂಡಾಯವಾಗಿತ್ತು.
೭.೨ ಕಾಯಕ ಮತ್ತು ದಾಸೋಹದ ತಳಹದಿ
"ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ಕೀರುತಿ, ಮನದಲ್ಲಿ ನೆನಹು" ತುಂಬಿಕೊಂಡೇ ಲೌಕಿಕ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು. ಇದು 'ಕಾಯಕವೇ ಕೈಲಾಸ' ತತ್ವಕ್ಕೆ ಬುನಾದಿ ಹಾಕಿತು. ಭಕ್ತನು ತನ್ನ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ದೈವಿಕಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡಾಗ, ಅವನ ಕೈಗಳು ಮಾಡುವ ಕೆಲಸವೂ ಪವಿತ್ರವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು (ದಾಸೋಹ) ದೇವರ ಪೂಜೆಯಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
೮. ಸುಧಾರಿತ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ: ಸೈಬರ್ನೆಟಿಕ್ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ (Advanced AI Analysis: A Cybernetic Perspective)
ಒಬ್ಬ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ತಜ್ಞನಾಗಿ (AI Expert), ಬಸವಣ್ಣನವರ ಈ ವಚನವನ್ನು ಒಂದು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ 'ಮಾಹಿತಿ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ'ಯಾಗಿ (Information Processing System) ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಬಹುದು.
ಮಾನವ ಅಲ್ಗಾರಿದಮ್ (Human Algorithm): ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಒಂದು ಜೈವಿಕ ಗಣಕಯಂತ್ರ (Bio-Computer) ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರೆ, ಅವನ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು 'ಇನ್ಪುಟ್ ಡಿವೈಸ್'ಗಳು (Input Devices).
ಕ್ಯಾಮೆರಾ = ಕಣ್ಣು (ನಯನ)
ಮೈಕ್ರೊಫೋನ್ = ಕಿವಿ (ಕಿವಿ)
ಕೀಬೋರ್ಡ್/ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ = ಮಾತು (ವಚನ)
ದತ್ತಾಂಶ ಶುದ್ಧೀಕರಣ (Data Sanitization): ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯನ ಇನ್ಪುಟ್ನಲ್ಲಿ 'ಗದ್ದಲ' (Noise - ಲೌಕಿಕ ವಿಷಯಗಳು) ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ. ಬಸವಣ್ಣನವರು ಈ 'ಗದ್ದಲ'ವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿ, ಕೇವಲ 'ಸಿಗ್ನಲ್' (Signal - ನಾಮಾಮೃತ, ಮೂರುತಿ) ಅನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರೊಸೆಸರ್ಗೆ (ಮನಸ್ಸು) ಕಳುಹಿಸಲು ಅಲ್ಗಾರಿದಮ್ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಬಫರ್ ಸ್ಯಾಚುರೇಷನ್ (Buffer Saturation): "ತುಂಬಿ" ಎಂಬ ಪದವು 'ಬಫರ್' (Buffer) ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಭರ್ತಿಯಾಗುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸಿಸ್ಟಮ್ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದೈವಿಕ ಡೇಟಾದಿಂದ ತುಂಬಿದಾಗ, ಹೊರಗಿನ ವೈರಸ್ (Virus - ವಿಷಯಾಸಕ್ತಿ) ಒಳನುಸುಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ಸಿಂಕ್ (Network Sync): ಅಂತಿಮವಾಗಿ, "ನಿಮ್ಮ ಚರಣಕಮಲದಲಾನು ತುಂಬಿ" ಎಂಬುದು, ಕ್ಲೈಂಟ್ (ಭಕ್ತ) ಸರ್ವರ್ನೊಂದಿಗೆ (ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವ) ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಿಂಕ್ರೊನೈಸ್ (Synchronize) ಆಗಿ, ಒಂದೇ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ಆಗಿ ಬದಲಾಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ.
೯. ಅನುವಾದ ಮೀಮಾಂಸೆ ಮತ್ತು ಐದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಅನುವಾದಗಳು (Translation Theory and Five Distinct Translations)
ಅನುವಾದ ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ (Translation Theory), ಲಾರೆನ್ಸ್ ವೆನುಟಿ (Lawrence Venuti) ಅವರ 'ಫಾರಿ ನೈಸೇಷನ್' (Foreignization) ಮತ್ತು 'ಡೊಮೆಸ್ಟಿಕೇಷನ್' (Domestication) ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ. ಬಸವಣ್ಣನವರ ವಚನಗಳನ್ನು ಅನುವಾದಿಸುವಾಗ, ನಾವು ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸೊಗಡನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೇ (Foreignization) ಅಥವಾ ಓದುಗರಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗುವಂತೆ ಬದಲಿಸಬೇಕೇ (Domestication)?
ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ವೆನುಟಿ, ಗೀರ್ಟ್ಜ್ (Geertz - Thick Description) ಮತ್ತು ಸ್ಕ್ಲೈಯರ್ಮೇಕರ್ (Schleiermacher) ಅವರ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಈ ವಚನಕ್ಕೆ ೫ ವಿಭಿನ್ನ ಆಯಾಮಗಳ ಅನುವಾದಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.
೯.೧ ಅಕ್ಷರಶಃ ಅನುವಾದ (Literal Translation - Source Oriented)
ಇದು ಮೂಲ ಪಠ್ಯಕ್ಕೆ ನಿಷ್ಠವಾಗಿದ್ದು, ವ್ಯಾಕರಣಾತ್ಮಕ ರಚನೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
"In speech, filled with the nectar of the Name,
In eyes, filled with the Image (Murti),
In the mind, filled with Your memory,
In ears, filled with Your Glory,
O Lord Koodalasangamadeva,
In Your lotus feet, I am filled."
೯.೨ ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕ/ಸೌಂದರ್ಯಾತ್ಮಕ ಅನುವಾದ (Poetic/Aesthetic Translation)
ಇದು ಭಾವನೆ ಮತ್ತು ಲಯಕ್ಕೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತದೆ (Domestication).
"My words spill over with the nectar of Your Name,
My gaze is brimming with Your sacred Form,
My mind is saturated with thoughts of You alone,
My ears echo with the anthem of Your Fame,
O Lord of the Meeting Rivers,
Let me be the bee, drunk and drowned in the lotus of Your Feet!"
೯.೩ ಯೋಗಿಕ/ದಾರ್ಶನಿಕ ಅನುವಾದ (Yogic/Philosophical Translation)
ಇದು ತಾಂತ್ರಿಕ ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ (Thick Description).
"Let my speech be purified by the vibration of Name-Amrita,
Let my vision be fixed in Darshana upon Your manifest Form,
Let my cognition be arrested by the Dhara of Your Remembrance,
Let my auditory sense be absorbed in the Shravana of Your Glory,
O Koodalasangamadeva, Supreme Consciousness,
My individual self (Jiva) is now totally dissolved in Your Transcendent Being."
೯.೪ ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ/ಆಧುನಿಕ ಅನುವಾದ (Psychological/Modern Translation)
ಇದು ಇಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುವ ಪರಿಭಾಷೆ.
"Saturating my speech with the flow of Your Name,
Flooding my visual cortex with Your presence,
Occupying my entire mental bandwidth with Your thought,
Filling my auditory channels with Your resonance,
O Divine Confluence,
I have merged my identity completely into Your foundation."
೯.೫ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ/ಪುನಾರಚನೆ (Deconstructive Translation)
ಇದು ವಚನದ ಅಂತರಾಳದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡುತ್ತದೆ (Schleiermacher).
"Where speech ends, the Nectar begins.
Where sight ends, the Form appears.
Where thought ends, Remembrance takes over.
Where sound ends, Glory resounds.
Koodalasangamadeva,
Here, inside the Lotus, 'I' cease to exist; only 'You' remain."
೧೦. ಮಹಾ ಉಪಸಂಹಾರ (Grand Conclusion)
ಬಸವಣ್ಣನವರ "ವಚನದಲ್ಲಿ ನಾಮಾಮೃತ ತುಂಬಿ" ವಚನವು ಕೇವಲ ಆರು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯವಲ್ಲ; ಅದೊಂದು "ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯ ಪ್ರಣಾಳಿಕೆ" (Manifesto of Perfection).
ಈ ಮಹಾಪ್ರಬಂಧದಲ್ಲಿ ನಾವು ಕಂಡುಕೊಂಡ ಪ್ರಮುಖ ಒಳನೋಟಗಳೆಂದರೆ:
ಸಮಗ್ರತೆ (Holism): ಬಸವಣ್ಣನವರು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ತುಂಡು ತುಂಡಾಗಿ ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ. ಮಾತು, ದೃಷ್ಟಿ, ಮನಸ್ಸು, ಆಲಿಸುವಿಕೆ - ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ದೈವಿಕ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಪೋಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಇದು 'ಸರ್ವಾಂಗ ಯೋಗ'ದ (Integral Yoga) ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮಾದರಿ.
ರೂಪಾಂತರ (Transformation): ಇದು ಇಂದ್ರಿಯ ನಿಗ್ರಹದ ಶುಷ್ಕ ವೈರಾಗ್ಯವಲ್ಲ; ಇದು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ರಸವತ್ತಾಗಿ, ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಳಸುವ 'ಶಿವಯೋಗ'. ಬಸವಣ್ಣನವರು ಸಂಸಾರವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಲಿಲ್ಲ, ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿದ್ದುಕೊಂಡೇ ಅದನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಕಲೆಯನ್ನು (Art of Transcendence) ಕಲಿಸಿದರು.
ನರವಿಜ್ಞಾನದ ಸತ್ಯ (Neuroscientific Truth): ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣನವರು ಹೇಳಿದ ಮಾತುಗಳು, ಇಂದಿನ ಮಿದುಳಿನ ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ (Brain Science) ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಾಳೆಹೊಂದುತ್ತವೆ. ಏಕಾಗ್ರತೆ, ಫ್ಲೋ ಸ್ಟೇಟ್ ಮತ್ತು ಥೀಟಾ ತರಂಗಗಳ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು ಈ ವಚನದಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿವೆ.
ಭಾಷಾ ಕ್ರಾಂತಿ (Linguistic Revolution): ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಆಡುಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಗಹನವಾದ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ, ಬಸವಣ್ಣನವರು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವೀಕರಣಗೊಳಿಸಿದರು.
ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಈ ವಚನವು **"ಶೂನ್ಯ ಸಂಪಾದನೆ"**ಯ ಕೀಲಿಕೈ. "ತುಂಬಿ"ಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು "ಶೂನ್ಯ"ವಾಗುವುದು - ಈ ಎರಡೂ ಒಂದೇ ನಾಣ್ಯದ ಎರಡು ಮುಖಗಳು. ಯಾವಾಗ ಭಕ್ತನು ದೈವದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತುಂಬಿ ತುಳುಕುತ್ತಾನೋ, ಆಗ ಅವನ ಸ್ವಂತ ಅಹಂಕಾರ ಕರಗಿ ಶೂನ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ "ತುಂಬಿದ ಶೂನ್ಯ"ವೇ (Filled Void) ಮೋಕ್ಷ.
ಬಸವಣ್ಣನವರ ಈ ವಚನವು ಇಂದಿನ ಒತ್ತಡದ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ, ಚಂಚಲವಾದ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ನೀಡುವ, ಮತ್ತು ಹರಿದು ಹಂಚಿಹೋಗಿರುವ ನಮ್ಮ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸುವ 'ಸಂಜೀವಿನಿ'ಯಾಗಿದೆ.
"ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವಾ, ನಿಮ್ಮ ಚರಣಕಮಲದಲಾನು ತುಂಬಿ" - ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಲ್ಲ, ಇದು ಮಾನವ ಚೇತನವು ಅನಂತದೊಂದಿಗೆ ಲೀನವಾಗುವ ಮಹಾನ್ ಯಾತ್ರೆ.
ವರದಿಗಾರ (Report By): [ಪರ್ಸನಾ: ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ತೌಲನಿಕ ದರ್ಶನ ತಜ್ಞ / Expert in Vachana Literature, Linguistics & Comparative Philosophy]
ದಿನಾಂಕ: ಜನವರಿ ೦೩, ೨೦೨೬.
ಮೂಲಗಳು (References):.1
ಕಾಮೆಂಟ್ಗಳಿಲ್ಲ:
ಕಾಮೆಂಟ್ ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಿ