ಶನಿವಾರ, ನವೆಂಬರ್ 21, 2026

ಕನ್ನಡಿಯೊಳಗೆ ಕಾರ್ಯವದೆ - Allama Vachana as understood by others

ವಿದ್ವತ್‌ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಸೂಚನೆ (Note on Verbatim Extracts): ಈ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಚನದ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ಪ್ರಾಚೀನ ಓಲೆಗರಿ ಟೀಕುಗಳು (Palm-leaf Commentaries), ಮಠಾಧೀಶರ ಪ್ರವಚನ ಸಂಕಲನಗಳು ಹಾಗೂ ಆಧುನಿಕ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಪ್ರಕಟಿತ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿರುವ ಯಥಾವತ್ ಮೂಲ ಸಾಲುಗಳನ್ನು (Verbatim Original Extracts) ಪದಶಃ ಉದ್ಧರಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಆ ಎಲ್ಲಾ ಮುದ್ರಿತ/ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಪಠ್ಯಗಳ ನೇರ ಪ್ರವೇಶ ನನ್ನ ಬಳಿ ಇಲ್ಲ. ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ವಿದ್ವತ್ತಿನ ನಿಯಮದಂತೆ, ಯಾವುದೇ ವಿದ್ವಾಂಸರ, ಭಾಷ್ಯಕಾರರ ಅಥವಾ ಮಠಾಧೀಶರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಊಹಾತ್ಮಕ ಅಥವಾ ಕೃತಕ 'ಯಥಾವತ್ ಸಾಲುಗಳನ್ನು' (Fabricated Quotations) ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಅದರ ಬದಲಾಗಿ, ಇಲ್ಲಿ: ೧. ಮೂಲ ವಚನದ ದೃಢೀಕೃತ ಯಥಾವತ್ ಪಾಠ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ನೇರವಾಗಿ ಸಂವಾದಿಸುವ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥಗಳ ಯಥಾವತ್ ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು (Verified Verbatim Shastra Lines) ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ೨. ಪ್ರಾಚೀನ ಟೀಕುಕಾರರು, ಶಾಸ್ತ್ರಕಾರರು, ಮಠಾಧೀಶರು, ಆಧುನಿಕ ವಿದ್ವಾಂಸರು, ಪ್ರಮುಖ ಗ್ರಂಥಗಳು ಮತ್ತು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು ಈ ವಚನವನ್ನು ಹಾಗೂ ಇದರ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು (ಕಾಲ-ಕೈ-ಕಂಗಳು, ಒಂದು ಮಾತಿನೊಳಗೆ ವಿಚಾರ, ಕನ್ನಡಿಯೊಳಗೆ ಕಾರ್ಯ) ಯಾವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತಾತ್ವಿಕ, ಯೌಗಿಕ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ (Interpretive Frameworks) ಕಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ೩. ಯಥಾವತ್ ಟೀಕು-ಭಾಷ್ಯಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ನಿಖರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆಕರ ಗ್ರಂಥಸೂಚಿಯನ್ನು (Primary Reference Sources) ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

೧. ಮೂಲ ವಚನದ ಯಥಾವತ್ ಪಾಠ ಮತ್ತು ಪಾಠಾಂತರಗಳು (Verbatim Original Text)

ಸಮಗ್ರ ವಚನ ಸಂಪುಟದ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಪಾಠ (ಸಂಪುಟ ೨, ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುದೇವರ ವಚನಗಳು):

ಕಾಲ ಸಡಗರ ಕೈಯಲದೆ, ಕೈಯ ಸಡಗರ ಕಂಗಳಲದೆ. ಅದೇನು ಕಾರಣವೆಂದಡೆ, ಕಂಗಳೇ ಕಾರಣವಾಗಿ. ಒಂದು ಮಾತಿನೊಳಗೆ ವಿಚಾರವದೆ, ಕನ್ನಡಿಯೊಳಗೆ ಕಾರ್ಯವದೆ, ಇದೇನು ಕಾರಣ ತಿಳಿಯಲರಿಯರು ಹೇಳಾ ಗುಹೇಶ್ವರಾ!

ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಮತ್ತು ಸಂಪಾದಿತ ಪಠ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪ್ರಮುಖ ಪಾಠಾಂತರಗಳು (Textual Variants):

  • ಕನ್ನಡಿಯೊಳಗೆ ಕಾರ್ಯವದೆ ⟷ ಕನ್ನಡಿಯೊಳಗೆ ಕಾಯವದೆ (ಕೆಲವು ಓಲೆಗರಿ ಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಕಾವತ್ತಿನ ಲೋಪದಿಂದ ಅಥವಾ ತಾತ್ವಿಕ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಕಾಯ ಎಂದಿದೆ).
  • ಕಾಲ ಸಡಗರ ⟷ ಕಾಲಿನ ಸಡಗರ (ಕೆಲವು ಅರ್ವಾಚೀನ ಮುದ್ರಿತ ಪಾಠಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲು ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ).
  • ಕೈಯಲದೆ ⟷ ಕೈಯಲ್ಲದೆ / ಕೈಯೊಳಗದೆ.

೨. ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾಷ್ಯಕಾರರು ಮತ್ತು ಟೀಕುಕಾರರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ (Ancient Bhashyakaras & Tikukaras)

೧೫ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ (ವಿಜಯನಗರ ಮತ್ತು ಕೆಳದಿ-ಮೈಸೂರು ಕಾಲಘಟ್ಟ) ವಚನಗಳಿಗೆ ಟೀಕು (Tiku - ಪದಶಃ ಮತ್ತು ತಾತ್ವಿಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ) ಹಾಗೂ ಭಾಷ್ಯಗಳನ್ನು ಬರೆದ ಶಿವಶರಣ ಪರಂಪರೆಯ ವಿದ್ವಾಂಸರು (ಶೂನ್ಯಸಂಪಾದನೆಕಾರರಾದ ಶಿವಗಣಪ್ರಸಾದಿ ಮಹಾದೇವಯ್ಯ, ಹಲಗೆಯಾರ್ಯ, ಗುಮ್ಮಳಾಪುರದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗದೇವ, ಗೂಳೂರು ಸಿದ್ಧವೀರಣ್ಣೋಡೆಯ ಹಾಗೂ ಅಜ್ಞಾತ ಓಲೆಗರಿ ಟೀಕುಕಾರರು) ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಇಂತಹ ಬೆಡಗಿನ-ಸೂತ್ರಾತ್ಮಕ ವಚನಗಳನ್ನು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಷಟ್‌ಸ್ಥಲ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Shatsthala Siddhanta) ಮತ್ತು ಶಿವಯೋಗದ ಅಂಗ-ಲಿಂಗ ವಿಜ್ಞಾನದ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಥೈಸಿದ್ದಾರೆ:

  • ಅಂಗಾಂಗಗಳ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಲಯ (Somatic Subsumption / Laya-Krama): ಟೀಕು ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಲು ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ದೇಹದ ಅಂಗವಲ್ಲ; ಅದು ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳ ಚಾಂಚಲ್ಯ (ಪಾದೇಂದ್ರಿಯದ ಸಂಚಾರ) ಮತ್ತು ರಜೋಗುಣದ ಪ್ರವೃತ್ತಿ. ಕೈ ಎಂದರೆ ಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಕರಸ್ಥಲ (ಇಷ್ಟಲಿಂಗವನ್ನು ಧರಿಸುವ ಅಂಗೈ). ಕಂಗಳು ಎಂದರೆ ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳ ರಾಜ ಹಾಗೂ ದೃಷ್ಟಿಯೋಗದ ಕೇಂದ್ರ. ಕಾಲುಗಳ ಅಲೆದಾಟವು (ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ, ಬಾಹ್ಯ ಕರ್ಮ) ಕರಸ್ಥಲದ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ (ಕೈಯಲದೆ) ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ; ಕರಸ್ಥಲದ ಪೂಜೆಯು ಇಷ್ಟಲಿಂಗದ ಮೇಲಿನ ಏಕಾಗ್ರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ (ಕಂಗಳಲದೆ) ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಪ್ರಾಚೀನ ಟೀಕುಕಾರರ ಕೇಂದ್ರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ.
  • ಪ್ರಾಣಲಿಂಗಿ ಸ್ಥಲದ ಅನ್ವಯ (Pranalingi Sthala Interpretation): ಭಾಷ್ಯಕಾರರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸಾಲು ಭಕ್ತ-ಮಹೇಶ್ವರ ಸ್ಥಲಗಳ ಬಾಹ್ಯ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮೀರಿ ಪ್ರಾಣಲಿಂಗಿ ಸ್ಥಲದ ಅಂತರ್ಮುಖಿ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಏರುವ ಸಾಧನಾ ಕ್ರಮವನ್ನು (Spiritual Ascent) ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
  • ಒಂದು ಮಾತು = ಪಂಚಾಕ್ಷರಿ / ಗುರುಮಂತ್ರ: ಒಂದು ಮಾತಿನೊಳಗೆ ವಿಚಾರವದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಟೀಕುಕಾರರು ಗುರುಕಾರುಣ್ಯದಿಂದ ಲಭಿಸುವ ಏಕವಾಕ್ಯ/ಷಡಕ್ಷರಿ ಮಂತ್ರ ಅಥವಾ ಮಹಾವಾಕ್ಯದ ಅಂತರಂಗ ವಿಚಾರ ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸಿದ್ದಾರೆ. ಅನೇಕ ಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥಗಳ ಗೊಂದಲಕ್ಕಿಂತ ಗುರುವಿನ ಒಂದೇ ಒಂದು ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಆತ್ಮವಿಚಾರ ಅಡಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಟೀಕು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಒತ್ತು.
  • ಕನ್ನಡಿಯೊಳಗೆ ಕಾರ್ಯ/ಕಾಯ = ಚಿತ್ತದರ್ಪಣದಲ್ಲಿ ಪಿಂಡಾಂಡ: ಕನ್ನಡಿಯೊಳಗೆ ಕಾರ್ಯವದೆ (ಅಥವಾ ಕಾಯವದೆ) ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾಷ್ಯಕಾರರು ಇಷ್ಟಲಿಂಗ ದರ್ಪಣ (Mirror-like Ishtalinga) ಎಂಬ ನೇರ ಯೌಗಿಕ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಕನ್ನಡಿಯಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಇಷ್ಟಲಿಂಗದ ಕಂತೆಯಲ್ಲಿ (ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ) ಸಾಧಕನ ಮುಖ/ಕಾಯ ಹೇಗೆ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವುದೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಶುದ್ಧ ಚಿತ್ತದರ್ಪಣದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ಸಮಸ್ತ ಕಾರ್ಯವೂ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಆ ದರ್ಪಣವು ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.

೩. ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರಕಾರರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ (Classical Shastras & Shastrakaras)

ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಈ ವಚನದಲ್ಲಿರುವ ಕಾಲ -> ಕೈ -> ಕಂಗಳು (ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಶ್ರೇಣೀಕೃತ ಅಧೀನತೆ) ಮತ್ತು ಕನ್ನಡಿಯೊಳಗೆ ಕಾರ್ಯ (ಚೈತನ್ಯದರ್ಪಣದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಪ್ರತಿಫಲನ) ಎಂಬ ತತ್ತ್ವಗಳು ಭಾರತೀಯ ದರ್ಶನಶಾಸ್ತ್ರಗಳು, ವೀರಶೈವ ಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥಗಳು ಹಾಗೂ ಕಲಾಶಾಸ್ತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಗಾಢವಾದ ತಾತ್ವಿಕ ಸಂವಾದ ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಈ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ದೃಢೀಕೃತ ಯಥಾವತ್ ಮೂಲ ಸಾಲುಗಳು (Verified Verbatim Extracts) ಹೀಗಿವೆ:

೩.೧ ವೀರಶೈವ ಶಾಸ್ತ್ರಕಾರರು (Veerashaiva Shastrakaras)

  • ಶಿವಯೋಗಿ ಶಿವಾಚಾರ್ಯರು (ಸಿದ್ಧಾಂತಶಿಖಾಮಣಿ): ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ದೇಸಿ ವಚನಗಳ ಅನುಭಾವವನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತ ಆಗಮ-ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಚೌಕಟ್ಟಿಗೆ ಅಳವಡಿಸುವ ಸಿದ್ಧಾಂತಶಿಖಾಮಣಿಯು ಪ್ರಾಣಲಿಂಗಿ ಮತ್ತು ಶರಣ ಸ್ಥಲಗಳ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ, ದೃಷ್ಟಿಯು ಎಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗುವುದೋ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು ಲೀನವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಶಿವಯೋಗದ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಶಿವಚೈತನ್ಯವೆಂಬ ದರ್ಪಣದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತು ಪ್ರತಿಬಿಂಬದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾದವನ್ನು (Reflection Theory) ಶಾಸ್ತ್ರೀಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
  • ಮಗ್ಗೆಯ ಮಾಯಿದೇವರು (ಅನುಭವಸೂತ್ರ) ಮತ್ತು ನಿಜಗುಣ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು (ವಿವೇಕಚಿಂತಾಮಣಿ, ಕೈವಲ್ಯ ಪದ್ಧತಿ): ಶಕ್ತಿವಿಶಿಷ್ಟಾದ್ವೈತ ಮತ್ತು ಶಿವಾದ್ವೈತ ಶಾಸ್ತ್ರಕಾರರು ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತಿಯು (ಕಾಲು-ಕೈ) ಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿಯ (ಕಂಗಳು-ವಿಚಾರ) ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಶಕ್ತಿ-ಶಕ್ತಿಮಂತ ಅಭೇದ ತತ್ತ್ವದ ಮೂಲಕ ಈ ವಚನದ ಆಶಯವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.

೩.೨ ಕಾಶ್ಮೀರ ಶೈವದರ್ಶನ (Kashmir Shaivism — ಪ್ರತ್ಯಭಿಜ್ಞಾ ಶಾಸ್ತ್ರ)

ಅಲ್ಲಮನ ಕಂಗಳೇ ಕಾರಣವಾಗಿ (ಚಿತ್‌ಶಕ್ತಿಯೇ ಮೂಲ ಕಾರಣ) ಮತ್ತು ಕನ್ನಡಿಯೊಳಗೆ ಕಾರ್ಯವದೆ (ಚೈತನ್ಯವೆಂಬ ದರ್ಪಣದೊಳಗೆ ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿಕಾರ್ಯ) ಎಂಬ ತತ್ತ್ವಕ್ಕೆ ಕ್ಷೇಮರಾಜರ ಪ್ರತ್ಯಭಿಜ್ಞಾಹೃದಯಂ (Pratyabhijnahridayam) ಗ್ರಂಥದ ಮೊದಲ ಎರಡು ಸೂತ್ರಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸಮೀಪದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಯಾಗಿವೆ:

ಮೂಲ ಸೂತ್ರ ೧ (Verbatim): ಚಿತಿಃ ಸ್ವತಂತ್ರಾ ವಿಶ್ವಸಿದ್ಧಿಹೇತುಃ || ೧ || (ಅರ್ಥ: ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ ಚಿತ್‌ಶಕ್ತಿಯೇ/ಪ್ರಜ್ಞೆಯೇ ವಿಶ್ವದ ಸಿದ್ಧಿಗೆ/ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ — ಅಲ್ಲಮನ ಕಂಗಳೇ ಕಾರಣವಾಗಿ.)

ಮೂಲ ಸೂತ್ರ ೨ (Verbatim): ಸ್ವೇಚ್ಛಯಾ ಸ್ವಭಿತ್ತೌ ವಿಶ್ವಮುನ್ಮೀಲಯತಿ || ೨ || (ಅರ್ಥ: ಆ ಚೈತನ್ಯವು ತನ್ನ ಸ್ವೇಚ್ಛೆಯಿಂದ ತನ್ನದೇ ಆದ ಭಿತ್ತಿಯಲ್ಲಿ/ದರ್ಪಣದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಉನ್ಮೀಲನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ/ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ — ಅಲ್ಲಮನ ಕನ್ನಡಿಯೊಳಗೆ ಕಾರ್ಯವದೆ.)

೩.೩ ಉಪನಿಷತ್ತು ಮತ್ತು ಅದ್ವೈತ ವೇದಾಂತ ಶಾಸ್ತ್ರ (Upanishads & Advaita Vedanta)

ಬಾಹ್ಯ ಕಣ್ಣಿಗಿಂತ ಒಳಗಿರುವ 'ನೋಡುವ ಪ್ರಜ್ಞೆಯೇ' ಕಾರಣ ಎಂಬ ಅಲ್ಲಮನ ಕಂಗಳೇ ಕಾರಣವಾಗಿ ತತ್ತ್ವಕ್ಕೆ ಕೇನೋಪನಿಷತ್ತು (೧.೭) ಮತ್ತು ಭಾರತೀತೀರ್ಥ/ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯರ ದೃಗ್-ದೃಶ್ಯ ವಿವೇಕ (ಶ್ಲೋಕ ೧) ನೇರ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಆಧಾರಗಳಾಗಿವೆ:

ಕೇನೋಪನಿಷತ್ತು ೧.೭ (Verbatim): ಯಚ್ಚಕ್ಷುಷಾ ನ ಪಶ್ಯತಿ ಯೇನ ಚಕ್ಷೂಂಷಿ ಪಶ್ಯತಿ | ತದೇವ ಬ್ರಹ್ಮ ತ್ವಂ ವಿದ್ಧಿ ನೇದಂ ಯದಿದಮುಪಾಸತೇ || (ಅರ್ಥ: ಯಾವುದನ್ನು ಬಾಹ್ಯ ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೋ, ಯಾವುದರ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಕಣ್ಣುಗಳು ನೋಡುತ್ತವೆಯೋ — ಅದನ್ನೇ ನೀನು ಪರಬ್ರಹ್ಮವೆಂದು ತಿಳಿ; ಜನರು ಹೊರಗೆ ಉಪಾಸಿಸುವ ಈ ದೃಶ್ಯವಸ್ತುವಲ್ಲ.)

ದೃಗ್-ದೃಶ್ಯ ವಿವೇಕ, ಶ್ಲೋಕ ೧ (Verbatim): ರೂಪಂ ದೃಶ್ಯಂ ಲೋಚನಂ ದೃಕ್ ತದ್ದೃಶ್ಯಂ ದೃಕ್ ತು ಮಾನಸಮ್ | ದೃಶ್ಯಾ ಧೀವೃತ್ತಯಃ ಸಾಕ್ಷೀ ದೃಗೇವ ನ ತು ದೃಶ್ಯತೇ || (ಅರ್ಥ: ರೂಪವು ದೃಶ್ಯ, ಕಣ್ಣು ನೋಡುವವನು [ದೃಕ್]; ಆ ಕಣ್ಣು ಸಹ ದೃಶ್ಯ, ಮನಸ್ಸು ನೋಡುವವನು; ಮನಸ್ಸಿನ ವೃತ್ತಿಗಳು ದೃಶ್ಯ, ಸಾಕ್ಷಿಪ್ರಜ್ಞೆಯು ಕೇವಲ ನೋಡುವವನೇ ಹೊರತು ಎಂದಿಗೂ ದೃಶ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ — ಅಲ್ಲಮನ ಕಾಲ -> ಕೈ -> ಕಂಗಳು ಎಂಬ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ದೃಕ್-ದೃಶ್ಯ ಶ್ರೇಣಿಗೆ ಇದು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿದೆ.)

೩.೪ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಅಭಿನಯ ಶಾಸ್ತ್ರ (Classical Performance Shastra)

ಕೈ ಮತ್ತು ಕಂಗಳ ನಡುವಿನ ಸಾವಯವ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ನಂದಿಕೇಶ್ವರನ ಅಭಿನಯದರ್ಪಣ (Abhinaya Darpana) ಗ್ರಂಥವು ಹೀಗೆ ಸೂತ್ರೀಕರಿಸಿದೆ:

ಅಭಿನಯದರ್ಪಣ, ಶ್ಲೋಕ ೩೬ (Verbatim): ಯತೋ ಹಸ್ತಸ್ತತೋ ದೃಷ್ಟಿರ್ಯತೋ ದೃಷ್ಟಿಸ್ತತೋ ಮನಃ | ಯತೋ ಮನಸ್ತತೋ ಭಾವೋ ಯತೋ ಭಾವಸ್ತತೋ ರಸಃ || (ಅರ್ಥ: ಕೈ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೋ ದೃಷ್ಟಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ; ದೃಷ್ಟಿ ಎಲ್ಲಿರುತ್ತದೋ ಮನಸ್ಸು ಅಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ; ಮನಸ್ಸು ಎಲ್ಲಿರುತ್ತದೋ ಭಾವ, ಭಾವ ಎಲ್ಲಿರುತ್ತದೋ ಅಲ್ಲಿ ರಸ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.) ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ಈ ಲೌಕಿಕ-ನಾಟ್ಯ ಕ್ರಮವನ್ನು ಅಧ್ಯಾತ್ಮದ ಉತ್ತುಂಗಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸಿ, ಕಾಲಿನ ಸಡಗರವನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ, ಕೈಯ ಸಡಗರವನ್ನು ಕಂಗಳಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಆಂತರಿಕ ಸಾಕ್ಷಿಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ.

೪. ಮಠಾಧೀಶರು ಮತ್ತು ಪ್ರವಚನ ಪರಂಪರೆಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ (Mathadhipatis & Discourse Traditions)

ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿರಕ್ತ ಮಠಗಳು, ಶಿವಯೋಗ ಪರಂಪರೆಯ ಪೀಠಗಳು ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಪ್ರವಚನಕಾರರು ಈ ವಚನವನ್ನು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ತಲುಪಿಸುವಾಗ ಜೀವನದರ್ಶನ (Applied Spirituality), ಇಷ್ಟಲಿಂಗ ಧ್ಯಾನ (Ishtalinga Meditation) ಮತ್ತು ವೈಚಾರಿಕ ಜಾಗೃತಿಯ ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾರೆ:

  • ಜ್ಞಾನಯೋಗಾಶ್ರಮದ ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ ಪ್ರವಚನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ: ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರು ಅಲ್ಲಮನ ವಚನಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವಾಗ ಜಟಿಲ ಪರಿಭಾಷೆಗಿಂತ ನೇರ ಅನುಭವದ ಬೆಳಕಿಗೆ (Direct Experiential Clarity) ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ಚಿಂತನಾ ಕ್ರಮದಂತೆ: ಮನುಷ್ಯನ ಇಡೀ ಬದುಕು ಬರಿಯ ಓಡಾಟ (ಕಾಲು) ಮತ್ತು ದುಡಿಮೆಯ (ಕೈ) ಗದ್ದಲವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿದೆ; ಆದರೆ ಆ ಓಟಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾದ ನೋಟ (ದೃಷ್ಟಿ / Vision) ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಎಲ್ಲವೂ ವ್ಯರ್ಥ. ಒಳ್ಳೆಯ ನೋಟವಿದ್ದರೆ ಕೈ-ಕಾಲುಗಳು ಸರಿಯಾದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಒಂದೇ ಒಂದು ಸತ್ಯದ ಮಾತನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಚಿಂತಿಸಿದರೆ (ವಿಚಾರ) ಇಡೀ ಜೀವನ ಬೆಳಗುತ್ತದೆ; ಮನಸ್ಸು ಕನ್ನಡಿಯಂತೆ ಶುದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೆ ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿನ ಸೌಂದರ್ಯ (ಕಾರ್ಯ) ಅದರಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.
  • ಶಿವಯೋಗ ಮಂದಿರ ಮತ್ತು ಸಾಧನಾ ಪರಂಪರೆಯ ಮಠಾಧೀಶರು (ಹಾನಗಲ್ ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿಗಳು, ಅಥಣಿ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು, ಚಿತ್ತರಗಿ ಇಳಕಲ್ ವಿಜಯ ಮಹಾಂತೇಶ್ವರ ಮಠ): ಈ ಪರಂಪರೆಯ ಯತಿಗಳು ಈ ವಚನವನ್ನು ಶಿವಯೋಗದ ಇಷ್ಟಲಿಂಗ ತ್ರಾಟಕಕ್ಕೆ ನೇರ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಬಾಹ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ತಿರುಗಾಡುವ ಕಾಲಿನ ಸಡಗರವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ಪೀಠದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಕುಳಿತು, ಕರಸ್ಥಲದಲ್ಲಿ (ಕೈಯಲದೆ) ಇಷ್ಟಲಿಂಗವನ್ನು ಇರಿಸಿಕೊಂಡು, ಅನಿಮಿಷ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ (ಕಂಗಳಲದೆ) ನೋಡುವುದೇ ಪರಮ ಸಾಧನೆ. ಆಗ ಇಷ್ಟಲಿಂಗವೆಂಬ ಕನ್ನಡಿಯೊಳಗೆ ಅಂತರಂಗದ ಸಮಸ್ತ ಕಾರ್ಯವೂ ಅರಿವಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ.
  • ಸುತ್ತೂರು, ಸಿದ್ಧಗಂಗಾ, ಗದಗ ತೋಂಟದಾರ್ಯ ಹಾಗೂ ಭಾಲ್ಕಿ ಹಿರೇಮಠ ಪರಂಪರೆಗಳ ಕಾಯಕ-ದಾಸೋಹ ದೃಷ್ಟಿ: ಈ ಮಠಗಳ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮತ್ತು ಪೀಠಾಧಿಪತಿಗಳು ಈ ವಚನವನ್ನು ಕಾಯಕ ಮತ್ತು ಅರಿವಿನ ಸಮನ್ವಯವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಾಲು-ಕೈಗಳ ಸಡಗರವು ಶ್ರಮ/ಕಾಯಕವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರೆ, ಕಂಗಳು ಮತ್ತು ವಿಚಾರವು ಆ ಕಾಯಕಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ವಿವೇಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ವಿಚಾರಹೀನ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಮೀರಿ ವಿವೇಕಯುತ ಧರ್ಮವನ್ನು ಬದುಕುವುದೇ ಗುಹೇಶ್ವರನ ಪೂಜೆ.
  • ವೈಚಾರಿಕ-ಚಳವಳಿಯ ಮಠಾಧೀಶರು (ಮಾತೆ ಮಹಾದೇವಿ, ಶ್ರೀ ನಿಜಗುಣಾನಂದ ಸ್ವಾಮೀಜಿ, ಗದಗಿನ ಡಾ. ತೋಂಟದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗ ಸ್ವಾಮೀಜಿ): ಇವರು ಈ ವಚನದ ಕೊನೆಯ ಸಾಲಾದ ಒಂದು ಮಾತಿನೊಳಗೆ ವಿಚಾರವದೆ... ಇದೇನು ಕಾರಣ ತಿಳಿಯಲರಿಯರು ಎಂಬುದನ್ನು ಮೌಢ್ಯವಿರೋಧಿ ವೈಚಾರಿಕ ಪ್ರಣಾಳಿಕೆಯಾಗಿ (Anti-Superstition Rational Manifesto) ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಬಾಹ್ಯ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ (ಕಾಲು) ಮತ್ತು ಪುರೋಹಿತಶಾಹಿ ಕರ್ಮಕಾಂಡಗಳನ್ನು (ಕೈ) ಬಿಟ್ಟು, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಚಾರ ಮತ್ತು ಕಂಗಳ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಶರಣಾಗಬೇಕೆಂಬ ಅಲ್ಲಮನ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಇವರು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುತ್ತಾರೆ.

೫. ಆಧುನಿಕ ವಿದ್ವಾಂಸರು, ವಿಮರ್ಶಕರು ಮತ್ತು ಪುಸ್ತಕಗಳು (Modern Scholars, Critics & Contemporary Books)

೨೦ನೇ ಮತ್ತು ೨೧ನೇ ಶತಮಾನದ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ, ಪಠ್ಯಸಂಪಾದನೆ ಹಾಗೂ ಜಾಗತಿಕ ವಚನ ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಈ ಮಾದರಿಯ ವಚನಗಳನ್ನು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಬಹುಮುಖಿ ಶಿಸ್ತುಗಳಿಂದ (Multidisciplinary Perspectives) ಕಂಡಿದ್ದಾರೆ:

೫.೧ ಪಠ್ಯಸಂಪಾದಕರು ಮತ್ತು ಭಾಷಾವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು (Textual Editors & Linguists)

  • ಡಾ. ಎಲ್. ಬಸವರಾಜು (ಅಲ್ಲಮನ ವಚನ ಚಂದ್ರಿಕೆ): ಪ್ರಭುದೇವರ ವಚನಗಳನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪಠ್ಯವಿಮರ್ಶೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಿದ ಎಲ್. ಬಸವರಾಜು ಅವರು, ಅಲ್ಲಮನ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಾಕ್ಯರಚನೆ, ಹಳಗನ್ನಡ-ನಡುಗನ್ನಡ ಸಂಧಿಕಾಲದ ಕ್ರಿಯಾರೂಪಗಳು (ಕೈಯಲದೆ, ತಿಳಿಯಲರಿಯರು) ಹಾಗೂ ಶಿವಯೋಗದ ದೃಷ್ಟಿ-ಪ್ರತಿಮೆಗಳ ಆಂತರಿಕ ಐಕ್ಯತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ.
  • ಡಾ. ಬಿ. ವಿ. ಮಲ್ಲಾಪುರ (ಸಮಗ್ರ ವಚನ ಸಂಪುಟ - ೨: ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುದೇವರ ವಚನಗಳು): ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಸಮಗ್ರ ವಚನ ಸಂಪುಟದ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ, ವಿವಿಧ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಯವದೆ ಮತ್ತು ಕಾಯವದೆ ನಡುವಿನ ಪಾಠಾಂತರಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಪಠ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಿರೀಕರಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.
  • ಡಾ. ಎಂ. ಎಂ. ಕಲಬುರ್ಗಿ (ಮಾರ್ಗ ಸಂಪುಟಗಳು, ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ): ಕಲಬುರ್ಗಿಯವರು ವಚನಗಳ ದೇಸಿ ಬೇರುಗಳು (Dravidian/Kannada Roots) ಮತ್ತು ಪಾಠವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ (Textual Criticism) ಒತ್ತು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ವಿಮರ್ಶಾ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಿ (ಕಣ್ + ಅಡಿ), ಸಡಗರ, ತಿಳಿ-ಅರಿ ಮುಂತಾದ ದೇಸಿ ಶಬ್ದಗಳ ಅರ್ಥವಿಸ್ತಾರ ಮತ್ತು ಓಲೆಗರಿ ಲಿಪಿಕಾರ ದೋಷಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಪಾಠಾಂತರಗಳ (ಕಾರ್ಯ vs ಕಾಯ) ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ.

೫.೨ ತಾತ್ವಿಕ ಮತ್ತು ಅನುಭಾವಿಕ ವಿಮರ್ಶಕರು (Philosophical & Mystical Scholars)

  • ಡಾ. ಎಚ್. ತಿಪ್ಪೇರುದ್ರಸ್ವಾಮಿ (ಶರಣರ ಅನುಭಾವ ಸಾಹಿತ್ಯ, ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ವೀರಶೈವ ಧರ್ಮ): ಇವರು ಅಲ್ಲಮನ ಇಂತಹ ವಚನಗಳನ್ನು ಅನುಭಾವದ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಷಟ್‌ಸ್ಥಲ ಯೋಗದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬಾಹ್ಯ ಇಂದ್ರಿಯ ವ್ಯಾಪಾರಗಳು ಅಂತರಂಗದ ಅರಿವಿನಲ್ಲಿ (ಕಂಗಳು) ಹೇಗೆ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಶರಣರ ಅನುಭಾವಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿ ಅವರು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ.
  • ಪ್ರೊ. ಎಸ್. ಎಸ್. ಭೂಸನೂರಮಠ ಮತ್ತು ಡಾ. ಎಸ್. ಸಿ. ನಂದೀಮಠ (A Handbook of Virashaivism): ವೀರಶೈವ ದರ್ಶನದ ಶಕ್ತಿವಿಶಿಷ್ಟಾದ್ವೈತ ಮತ್ತು ಶೂನ್ಯಸಂಪಾದನೆಯ ತಾತ್ವಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಕ್ರಿಯೆ (ಕಾಲು-ಕೈ) ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ (ಕಂಗಳು-ವಿಚಾರ) ಇವೆರಡರ ಅವಿನಾಭಾವ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಇವರು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ.
  • ಡಾ. ಎಸ್. ವಿದ್ಯಾಶಂಕರ್ (ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿವಯೋಗ): ಶರಣರ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಗಳು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡಿ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಕೇವಲ ಕಾವ್ಯಾಲಂಕಾರಗಳಲ್ಲ, ಅವು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಯೌಗಿಕ ಅನುಭವದ ಸಂಕೇತಗಳು ಎಂಬುದನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ್ದಾರೆ.

೫.೩ ಆಧುನಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶಕರು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚಿಂತಕರು (Modern Literary & Cultural Critics)

  • ಡಾ. ಡಿ. ಆರ್. ನಾಗರಾಜ್ (ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ಮತ್ತು ಶೈವ ಪ್ರತಿಭೆ): ಕನ್ನಡ ವಿಮರ್ಶಾಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಮನನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಆಳವಾಗಿ ಮರು-ಓದಿಗೆ ಒಳಪಡಿಸಿದ ಡಿ. ಆರ್. ನಾಗರಾಜ್ ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಲಮನ ಇಂತಹ ವಚನಗಳು ಅನುಭಾವ ಮತ್ತು ಭಾಷಾ-ವಿಮರ್ಶೆಯ (Mystical Critique of Language) ಸಂಗಮವಾಗಿವೆ. ಒಂದು ಮಾತಿನೊಳಗೆ ವಿಚಾರವದೆ ಎನ್ನುವಾಗ ಅಲ್ಲಮರು ಭಾಷೆಯ ಬಾಹ್ಯ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿ, ಶಬ್ದದ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿರುವ ತೀವ್ರವಾದ ಅಂತರ್‌ದರ್ಶನವನ್ನು (Intensive Epistemology) ಶೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ; ಕನ್ನಡಿಯೊಳಗೆ ಕಾರ್ಯವದೆ ಎಂಬುದು ಲೌಕಿಕ ವಾಸ್ತವ ಮತ್ತು ಅಲೌಕಿಕ ಶೂನ್ಯದ ನಡುವಿನ ತಾತ್ವಿಕ ಒತ್ತಡವನ್ನು (Metaphysical Tension) ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
  • ಡಾ. ಎಚ್. ಎಸ್. ಶಿವಪ್ರಕಾಶ್ (I Keep Vigil of Rudra ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಮನ ಕುರಿತ ವಿಮರ್ಶಾ ಲೇಖನಗಳು): ಕವಿ, ನಾಟಕಕಾರ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕರಾದ ಶಿವಪ್ರಕಾಶ್ ಅವರು ಅಲ್ಲಮನ ವಚನಗಳಲ್ಲಿರುವ ವಿರೋಧಾಭಾಸದ ಕಾವ್ಯಶಕ್ತಿ (Paradoxical Poetics), ದೇಹ-ಕೇಂದ್ರಿತ ರೂಪಕಗಳು (Somatic Metaphors) ಹಾಗೂ ಅಭಿನಯಾತ್ಮಕ ಲಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಾಲು-ಕೈ-ಕಂಗಳು ಎಂಬ ಚಲನಶೀಲ ದೈಹಿಕ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ಅವರು ಜಾಗತಿಕ ಅನುಭಾವ ಕಾವ್ಯದ (ಝೆನ್ ಮತ್ತು ಸೂಫಿ) ಸಮಾನಾಂತರದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ನೋಡುತ್ತಾರೆ.
  • ಪ್ರೊ. ಒ. ಎಲ್. ನಾಗಭೂಷಣಸ್ವಾಮಿ, ಡಾ. ಬಸವರಾಜ ಕಲ್ಗುಡಿ, ಡಾ. ರಹಮತ್ ತರೀಕೆರೆ: ಆಧುನಿಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿಮರ್ಶೆಯ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಇವರು ಅಲ್ಲಮನ ವಚನಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ-ಸಂಸ್ಕೃತಿ (Counter-Culture) ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಮೀಮಾಂಸೆಯ ಪ್ರಜಾತಂತ್ರೀಕರಣವಾಗಿ (Democratization of Knowledge) ಓದುತ್ತಾರೆ. ಶಾಸ್ತ್ರ-ವೇದಗಳ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯನ ಕಾಲು, ಕೈ, ಕಣ್ಣು, ಮಾತು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡಿಗಳ ಮೂಲಕವೇ ಪರಮ ಸತ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಅಲ್ಲಮನ ವಿಧಾನವು ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ವೈಚಾರಿಕತೆಯಾಗಿದೆ.

೫.೪ ಆಂಗ್ಲ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಅಧ್ಯಯನ ಗ್ರಂಥಗಳು (Global & English Scholarship)

  • ಎ. ಕೆ. ರಾಮಾನುಜನ್ (Speaking of Śiva): ರಾಮಾನುಜನ್ ಅವರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ಚೌಕಟ್ಟಿನಂತೆ, ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ವಚನಗಳು ಸ್ಥಾವರದಿಂದ ಜಂಗಮದೆಡೆಗಿನ (From Static to Dynamic) ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ರೂಪಕದಿಂದ ಶೂನ್ಯದ ಅರಿವಿನೆಡೆಗಿನ (Deconstruction of Exteriority) ತೀಕ್ಷ್ಣ ಜಿಗಿತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ.
  • ಮನು ವಿ. ದೇವದೇವನ್, ಗಿಲ್ ಬೆನ್-ಹೆರುಟ್, ವಿಜಯಾ ರಾಮಸ್ವಾಮಿ: ಇತ್ತೀಚಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಧ್ಯಯನಕಾರರು ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳ ದೈಹಿಕ ಶ್ರಮ (ಕಾಲ-ಕೈಯ ಸಡಗರ) ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ದೊರೆತ ತಾತ್ವಿಕ ಗೌರವ (ಕಂಗಳೇ ಕಾರಣವಾಗಿ, ಕನ್ನಡಿಯೊಳಗೆ ಕಾರ್ಯವದೆ) ಹೇಗೆ ಹೊಸ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅಸ್ಮಿತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ್ದಾರೆ.

೬. ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು, ಜಾನಪದ ಮತ್ತು ಸಮಕಾಲೀನ ಓದುಗರ ದೃಷ್ಟಿ (Folk, Popular & Contemporary Reception)

  • ಜಾನಪದ ಒಗಟಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ (Oral Riddle Tradition): ಗ್ರಾಮೀಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಶರಣ ಭಜನಾ ಮಂಡಳಿಗಳು ಮತ್ತು ತತ್ತ್ವಪದ ಗಾಯಕರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಮನ ಈ ವಚನವು ಒಂದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಒಗಟಾಗಿ (Spiritual Riddle) ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. "ಕಾಲಿನ ಕೆಲಸ ಕೈಯಲ್ಲಿ, ಕೈಯ ಕೆಲಸ ಕಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ, ಕನ್ನಡಿಯೊಳಗೆ ಕೆಲಸ — ಇದೇನು ಮರ್ಮ?" ಎಂಬ ಕುತೂಹಲವೇ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರನ್ನು ತತ್ತ್ವಚಿಂತನೆಗೆ ಎಳೆದುತರುತ್ತದೆ.
  • ಸಮಕಾಲೀನ ಓದುಗರು ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಬದುಕು (Contemporary Readers): ಇಂದಿನ ವೇಗದ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಮತ್ತು ಯಾಂತ್ರಿಕ ಜಗತ್ತಿನ ಓದುಗರು ಈ ವಚನವನ್ನು ಜಾಗೃತ ಪ್ರಜ್ಞೆ (Mindfulness), ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಚಿಂತನೆ (Critical Thinking) ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂ-ಪರೀಕ್ಷೆಯ (Self-Reflection) ಕೈಗನ್ನಡಿಯಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ:
    • ಗುರಿಯಿಲ್ಲದ ಓಟ (ಕಾಲ ಸಡಗರ) ಮತ್ತು ಯಾಂತ್ರಿಕ ಕೆಲಸಕ್ಕಿಂತ (ಕೈಯ ಸಡಗರ) ಸ್ಪಷ್ಟ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ (ಕಂಗಳು) ಮುಖ್ಯ.
    • ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರವಾಹಕ್ಕಿಂತ (ಅನೇಕ ಮಾತು) ಒಂದೇ ಒಂದು ಮಾತಿನ ಆಳವಾದ ವಿವೇಕ (ವಿಚಾರ) ಶ್ರೇಷ್ಠ.
    • ಬಾಹ್ಯ ಜಗತ್ತಿನ ಗದ್ದಲವನ್ನು ದೂರುವ ಮುನ್ನ, ನಮ್ಮ ಅಂತರಂಗದ ಕನ್ನಡಿಯನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

೭. ಯಥಾವತ್ ಟೀಕು-ಭಾಷ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಪ್ರಮಾಣಿತ ಆಕರ ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ (Primary Bibliographical Sources)

ಈ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಚನದ ಮೇಲೆ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಯಥಾವತ್ ಮುದ್ರಿತ ಟೀಕುಗಳು, ಪಾಠಾಂತರ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಹಾಗೂ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಪೂರ್ಣ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಪದಶಃ (Verbatim) ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಮೂಲ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಅವಲೋಕಿಸಬಹುದು:

  1. ಸಮಗ್ರ ವಚನ ಸಂಪುಟ — ಸಂಪುಟ ೨ (ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುದೇವರ ವಚನಗಳು) — ಸಂಪಾದಕರು: ಡಾ. ಬಿ. ವಿ. ಮಲ್ಲಾಪುರ, ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ, ಬೆಂಗಳೂರು (ಪ್ರಮಾಣಿತ ಮೂಲ ಪಾಠ ಮತ್ತು ಪಾಠಾಂತರ ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿಗಳಿಗೆ).
  2. ಅಲ್ಲಮನ ವಚನ ಚಂದ್ರಿಕೆ — ಸಂಪಾದಕರು: ಡಾ. ಎಲ್. ಬಸವರಾಜು (ಪದಕೋಶ, ಪಾಠಾಂತರ ಮತ್ತು ತಾತ್ವಿಕ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳಿಗೆ).
  3. ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುದೇವರ ವಚನಗಳು (ಸವಿವರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಸಹಿತ) — ಪ್ರೊ. ಎಸ್. ಎಸ್. ಭೂಸನೂರಮಠ / ಡಾ. ಆರ್. ಸಿ. ಹಿರೇಮಠ (ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಧಾರವಾಡ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು).
  4. ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ಮತ್ತು ಶೈವ ಪ್ರತಿಭೆ — ಡಾ. ಡಿ. ಆರ್. ನಾಗರಾಜ್ (ಅಲ್ಲಮನ ಬೆಡಗು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಮಾವಿಧಾನದ ಆಧುನಿಕ ವಿಮರ್ಶೆಗೆ).
  5. ವಚನ ಸಂಚಯ (vachana.sanchaya.net) ಹಾಗೂ ಕಣಜ (kanaja.karnataka.gov.in) — ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಠ್ಯ ಮತ್ತು ಪಾಠಾಂತರ ಹೋಲಿಕೆಗೆ.
  6. ಪ್ರಭುದೇವರ ವಚನ ಟೀಕುಗಳು — ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಪೀಠ, ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಧಾರವಾಡ ಹಾಗೂ ಓರಿಯಂಟಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ (ORI), ಮೈಸೂರು ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಭಂಡಾರಗಳು (ಪ್ರಾಚೀನ ಓಲೆಗರಿ ಟೀಕುಗಳ ಯಥಾವತ್ ಪಠ್ಯಗಳಿಗೆ).