ಭಾನುವಾರ, ನವೆಂಬರ್ 22, 2026

ಅಮೃತಸಾಗರದೊಳಗಿರ್ದು ಆಕಳ ಚಿಂತೆ ಏಕೆ - Allama Vachana as understood by others

ಮೂಲ ವಚನ (ಸಮಗ್ರ ವಚನ ಸಂಪುಟ — ಸಂಪುಟ ೨, ವಚನ ಸಂಖ್ಯೆ ೧೦೩, ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು): ಅಮೃತಸಾಗರದೊಳಗಿರ್ದು ಆಕಳ ಚಿಂತೆ ಏಕೆ? ಮೇರುಮಧ್ಯದೊಳಗಿರ್ದು ಜರಗ ತೊಳೆವ ಚಿಂತೆ ಏಕೆ? ಗುರುವಿನೊಳಗಿರ್ದು ತತ್ವವಿದ್ಯೆಯ ಚಿಂತೆ ಏಕೆ? ಪ್ರಸಾದದೊಳಗಿರ್ದು ಮುಕ್ತಿಯ ಚಿಂತೆ ಏಕೆ? ಕರಸ್ಥಲದೊಳಗೆ ಲಿಂಗವಿರ್ದ ಬಳಿಕ, ಮತ್ತಾವ ಚಿಂತೆ ಏಕೆ ಹೇಳಾ ಗುಹೇಶ್ವರಾ?

(ಪಾಠನಿಷ್ಠ ಸೂಚನೆ: ಈ ಸಂಶೋಧನಾತ್ಮಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ವೇದ-ಉಪನಿಷತ್ತು, ಭಗವದ್ಗೀತೆ, ಶೈವಾಗಮ-ಶಿವಸೂತ್ರ, ಮೂಲ ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸುಭಾಷಿತ ಹಾಗೂ ಜನಪದ ಗಾದೆಗಳಿಂದ ಖಚಿತವಾಗಿ ದೃಢಪಟ್ಟಿರುವ ಮೂಲ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ [Verbatim] ಉದ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಟೀಕುಗಳು ಮತ್ತು ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯವಿರುವ ಆಧುನಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪುಟ-ಪಂಕ್ತಿಗಳು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಆಕರವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ, ಕಲ್ಪಿತ ಉದ್ಧರಣಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸದೆ ಆಯಾ ಭಾಷ್ಯಕಾರರು, ಮಠಾಧೀಶರು ಮತ್ತು ವಿದ್ವಾಂಸರ ಅಧಿಕೃತ ತಾತ್ವಿಕ ನಿಲುವು ಹಾಗೂ ವಿಮರ್ಶಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರಶುದ್ಧವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.)

೧. ಮುಖ್ಯ ಪಾರಿಭಾಷಿಕ ಪದಗಳ ಬಹುಮುಖಿ ದರ್ಶನ (ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ, ಮೂಲ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಲೋಕಾರೂಢಿ)

೧.೧ ಅಮೃತಸಾಗರ ಮತ್ತು ಆಕಳು (Amṛtasāgara & Ākaḷu)

  • ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮತ್ತು ನಿರುಕ್ತ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ (Linguistics & Etymology): ಅಮೃತ (ಸಂ. ನ + ಮೃತ = ಸಾವಿಲ್ಲದುದು, ನಿತ್ಯಚೈತನ್ಯ) + ಸಾಗರ (ಅನಂತ ಜಲರಾಶಿ). ಆಕಳು ಶುದ್ಧ ದ್ರಾವಿಡ-ದೇಸಿ ಪದ (ಮೂಲ ದ್ರಾವಿಡ ಆ = ಗೋವು + ಕಳ್ ಬಹುವಚನ/ಗೌರವ ಪ್ರತ್ಯಯ). ಒಳಗಿರ್ದು ಎಂಬ ಸಪ್ತಮೀ-ಕ್ರಿಯಾನ್ಯೂನ ರೂಪವು (Locative Absolutive) ಸಾಧಕನು ಆ ಅನಂತತ್ವದ ಒಳಗೇ ನೆಲೆಸಿರುವ ಅಂತರ್ಗತ ಆವರಣವನ್ನು (Immanent Containment) ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
  • ಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥಗಳ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ: ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಾಗಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಸ್ರಾರ ಚಕ್ರದ ಸೋಮಮಂಡಲದಿಂದ ಸ್ರವಿಸುವ ಚಿದ್ರಸವನ್ನೇ 'ಅಮೃತ' ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಅನಂತ ಜಲರಾಶಿಯ ಮುಂದೆ ಸಣ್ಣ ಬಾವಿಯ ನಿರರ್ಥಕತೆಯನ್ನು ಭಗವದ್ಗೀತೆಯು ಹೀಗೆ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಸಾರುತ್ತದೆ:

    "ಯಾವಾನರ್ಥ ಉದಪಾನೇ ಸರ್ವತಃ ಸಂಪ್ಲುತೋದಕೇ | ತಾವಾನ್ ಸರ್ವೇಷು ವೇದೇಷು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯ ವಿಜಾನತಃ ||" (ಭಗವದ್ಗೀತೆ ೨.೪೬) (ಅರ್ಥ: ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ನೀರು ತುಂಬಿ ಹರಿಯುತ್ತಿರುವಾಗ ಸಣ್ಣ ಬಾವಿಯಿಂದ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಯೋಜನವೋ, ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನಿಗೆ ಸಕಲ ವೇದಗಳಿಂದಲೂ ಅಷ್ಟೇ ಪ್ರಯೋಜನ.)

  • ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಲೋಕಾರೂಢಿ: ಅಮೃತವೆಂಬುದು ಕೇವಲ ದೇವಲೋಕದ ಪಾನೀಯವಲ್ಲ; ಜನಪದದಲ್ಲಿ ಅದು 'ಸಂಪೂರ್ಣ ತೃಪ್ತಿ'ಯ ಸಂಕೇತ. ಇಲ್ಲಿನ ವ್ಯಂಗ್ಯವು ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗಾದೆಯೊಂದಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಸಂವಾದಿಸುತ್ತದೆ:

    "ಕೈಯಲ್ಲಿ ಬೆಣ್ಣೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ತುಪ್ಪಕ್ಕೆ ಊರೆಲ್ಲಾ ಅಲೆದರಂತೆ."

೧.೨ ಮೇರುಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಜರಗ ತೊಳೆವುದು (Mērumadhya & Jaraga Toḷevudu)

(ಗಮನಿಕೆ: ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವ 'ಮೇರುಮದ್ಯ' ಎಂಬುದು ಮುದ್ರಣ/ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪಾಠಸ್ಖಲನ; ಅಧಿಕೃತ ಪಾಠವು 'ಮೇರುಮಧ್ಯ' — ಅಂದರೆ ಸುವರ್ಣಪರ್ವತವಾದ ಮೇರುವಿನ ನಡುಭಾಗ ಎಂದಾಗಿದೆ.)

  • ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮತ್ತು ದೇಸಿ ವೃತ್ತಿಮೂಲ: ಮೇರು (ಸುವರ್ಣಮಯ ಮಹಾಪರ್ವತ; ಶಿವಯೋಗದಲ್ಲಿ ಬೆನ್ನುಹುರಿಯಾದ ಮೇರುದಂಡ / ಸುಷುಮ್ನಾ ನಾಡಿ). ಜರಗ ಎಂಬುದು ೧೨ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಕಸಾಲಿಗರ ಮತ್ತು ಜಲಗಾರರ (Gold-washers) ವೃತ್ತಿಪರ ದೇಸಿ ಪದ. ಚಿನ್ನದ ಕುಲುಮೆಯ ನೆಲಗುಡಿಸಿದ ಕಸ, ಬೂದಿ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಬೆರೆತಿರುವ ಅತ್ಯಲ್ಪ ಬಂಗಾರದ ಕಣಗಳನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ತೊಳೆದು ಜಾಲಿಸುವ ಕಷ್ಟದ ಕ್ರಿಯೆಯೇ ಜರಗ ತೊಳೆವುದು.
  • ಮೂಲ ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ: ವಚನಕಾರರು ಲೌಕಿಕ ಆಸೆ ಹಾಗೂ ಕರ್ಮದ ಕಸದಲ್ಲಿ ಸುಖ ಹುಡುಕುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ವಿಡಂಬಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಚಿನ್ನದಂತಹ ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪತ್ತಿನ ಹಿಂದೆ ಬೀಳುವ ಮನಸ್ಸಿನ ವ್ಯಾಕುಲತೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ತನ್ನ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಚನದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಬಯಲು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ:

    "ಹೊನ್ನು ಮಾಯೆಯೆಂಬರು, ಹೊನ್ನು ಮಾಯೆಯಲ್ಲ; ಹೆಣ್ಣು ಮಾಯೆಯೆಂಬರು, ಹೆಣ್ಣು ಮಾಯೆಯಲ್ಲ; ಮಣ್ಣು ಮಾಯೆಯೆಂಬರು, ಮಣ್ಣು ಮಾಯೆಯಲ್ಲ; ಮನದ ಮುಂದಣ ಆಸೆಯೇ ಮಾಯೆ ಕಾಣಾ ಗುಹೇಶ್ವರಾ!"

  • ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಲೋಕಾರೂಢಿ: ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಕರ್ನಾಟಕದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಲ್ಪ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ವಿಪರೀತ ಶ್ರಮಪಡುವವರನ್ನು ಕುರಿತು "ಜರಗ ತೊಳೆದು ಬದುಕುವ ಹಾಗೆ" ಅಥವಾ "ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಯೊಳಗೆ ಕುಳಿತು ತಾಮ್ರದ ಕಾಸಿಗೆ ಕೈಚಾಚಿದಂತೆ" ಎಂಬ ಲೋಕಾರೂಢಿಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿವೆ.

೧.೩ ಗುರುವಿನೊಳಗು ಮತ್ತು ತತ್ವವಿದ್ಯೆ (Guruvinoḷagu & Tattvavidye)

  • ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮತ್ತು ನಿರುಕ್ತ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ: ಗುರು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಆಗಮ-ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ನೀಡುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಯಥಾವತ್ ನಿರುಕ್ತ:

    "ಗುಕಾರಸ್ತ್ವಂಧಕಾರಃ ಸ್ಯಾತ್ ರುಕಾರಸ್ತನ್ನಿವಾರಕಃ | ಅಂಧಕಾರನಿರೋಧಿತ್ವಾತ್ ಗುರುರಿತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ ||" (ಅದ್ವಯತಾರಕ ಉಪನಿಷತ್ತು / ಗುರುಗೀತೆ) ಆದರೆ ಶರಣರ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಗುರು ಕೇವಲ ಹೊರಗಿನ ಉಪದೇಶಕನಲ್ಲ; ಗುರುವಿನೊಳಗಿರ್ದು ಎಂದರೆ ಅರಿವೆಂಬ ಗುರುಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಒಳಗೇ ನೆಲೆಸಿರುವುದು. ತತ್ವವಿದ್ಯೆ ಎಂದರೆ ಶಾಸ್ತ್ರ-ದರ್ಶನ-ಆಗಮಗಳ ಪರೋಕ್ಷ ಪದಪಾಂಡಿತ್ಯ (Scholastic Metaphysics).

  • ಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥಗಳ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ: ಶುಷ್ಕ ಪಾಂಡಿತ್ಯದಿಂದ ಪರಮಸತ್ಯ ದೊರೆಯದು ಎಂಬುದನ್ನು ಮುಂಡಕೋಪನಿಷತ್ತು (ಮತ್ತು ಕಠೋಪನಿಷತ್ತು) ಹಾಗೂ ಕಾಶ್ಮೀರ ಶೈವದ ಶಿವಸೂತ್ರಗಳು ಹೀಗೆ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಸಾರಿವೆ:

    "ನಾಯಮಾತ್ಮಾ ಪ್ರವಚನೇನ ಲಭ್ಯೋ ನ ಮೇಧಯಾ ನ ಬಹುನಾ ಶ್ರುತೇನ |" (ಮುಂಡಕೋಪನಿಷತ್ತು ೩.೨.೩) "ಜ್ಞಾನಂ ಬಂಧಃ ||" (ವಸುಗುಪ್ತನ ಶಿವಸೂತ್ರ ೧.೨ — ಕೇವಲ ಬೌದ್ಧಿಕ-ದ್ವೈತ ಜ್ಞಾನವೇ ಬಂಧನ!)

  • ಮೂಲ ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಯಥಾವತ್ ಸಮಾನಾಂತರಗಳು: ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ಮತ್ತು ಬಸವಣ್ಣನವರು 'ತತ್ವವಿದ್ಯೆ'ಯ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಕಟುವಾಗಿ ಖಂಡಿಸಿದ ಮೂಲ ಸಾಲುಗಳು:

    "ವೇದವೆಂಬುದು ಓದಿನ ಮಾತು, ಶಾಸ್ತ್ರವೆಂಬುದು ಸಂತೆಯ ಸುದ್ದಿ, ಪುರಾಣವೆಂಬುದು ಪುಂಡರ ಗೋಷ್ಠಿ, ತರ್ಕವೆಂಬುದು ತಗರ ಹೋರಟೆ, ಭಕ್ತಿ ಎಂಬುದು ತೋರಿ ಉಂಬ ಲಾಭ, ಗುಹೇಶ್ವರನೆಂಬುದು ಮೀರಿದ ಘನವು." (ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು)

    "ವೇದಕ್ಕೆ ಒರೆಯ ಕಟ್ಟುವೆ, ಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ನಿಗಳವನಿಕ್ಕುವೆ, ತರ್ಕದ ಬೆನ್ನ ಬಾರನೆತ್ತುವೆ, ಆಗಮದ ಮೂಗ ಕೊಯ್ಯುವೆ ನೋಡಯ್ಯಾ!" (ಬಸವಣ್ಣ)

  • ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಲೋಕಾರೂಢಿ:

    "ಅಂಗೈ ಹುಣ್ಣಿಗೆ ಕನ್ನಡಿ ಬೇಕೇ?" (ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಅರಿವು ಇರುವಾಗ ಬಾಹ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರಪ್ರಮಾಣದ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ.)

೧.೪ ಪ್ರಸಾದ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿ (Prasāda & Mukti)

  • ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ: ಪ್ರಸಾದ (ಪ್ರ + ಸದ್ = ನಿರ್ಮಲವಾಗಿ ನೆಲೆಸುವುದು, ಮನಸ್ಸಿನ ಅಖಂಡ ಪ್ರಸನ್ನತೆ — Ontological Serenity). ಮುಕ್ತಿ (ಮುಚ್ = ಬಿಡುಗಡೆ). ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಿಯು ಮರಣಾನಂತರದ (Post-mortem) ಭವಿಷ್ಯದ ಫಲವಾಗಿದ್ದರೆ, ಶರಣರು ಪ್ರಸಾದಭಾವವನ್ನೇ ವರ್ತಮಾನದ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿಸಿದರು.
  • ಮೂಲ ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ: ಪರಲೋಕದ ಕಲ್ಪಿತ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿ, ಇಹದ ಸತ್ಯ-ಪ್ರಸನ್ನತೆಯನ್ನೇ ಪರಮಪದವೆಂದು ಸಾರಿದ ಬಸವಣ್ಣನವರ ಯಥಾವತ್ ಸಾಲುಗಳು:

    "ದೇವಲೋಕ ಮರ್ತ್ಯಲೋಕವೆಂಬುದು ಬೇರಿಲ್ಲ ಕಾಣಿರೋ! ಸತ್ಯವ ನುಡಿವುದೇ ದೇವಲೋಕ, ಮಿಥ್ಯವ ನುಡಿವುದೇ ಮರ್ತ್ಯಲೋಕ." (ಬಸವಣ್ಣ)

  • ಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥಗಳ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ: ಭಗವದ್ಗೀತೆಯು ಪ್ರಸಾದದ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದಲೇ ಸಕಲ ದುಃಖ-ಚಿಂತೆಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೀಗೆ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ:

    "ಪ್ರಸಾದೇ ಸರ್ವದುಃಖಾನಾಂ ಹಾನಿರಸ್ಯೋಪಜಾಯತೇ | ಪ್ರಸನ್ನಚೇತಸೋ ಹ್ಯಾಶು ಬುದ್ಧಿಃ ಪರ್ಯವತಿಷ್ಠತೇ ||" (ಭಗವದ್ಗೀತೆ ೨.೬೫)

೧.೫ ಕರಸ್ಥಲ, ಲಿಂಗ, ಚಿಂತೆ ಮತ್ತು ಗುಹೇಶ್ವರ (Karasthala, Liṅga, Cinte & Guhēśvara)

  • ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮತ್ತು ನಿರುಕ್ತ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ:
    • ಕರಸ್ಥಲ: ಕೇವಲ ದೈಹಿಕ ಅಂಗೈ ಅಲ್ಲ; ಶರಣರ ಷಟ್‍ಸ್ಥಲ ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಲ ಎಂದರೆ ವಿಶ್ವಚೈತನ್ಯವು ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುವ ಆಧಾರಪೀಠ. ಹೀಗಾಗಿ ಕರಸ್ಥಲವೆಂದರೆ ದೇಹದ ಅಂಗವೇ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟ ಜಂಗಮ ಪೀಠ.
    • ಲಿಂಗ: ಲಯ + ಗಮನ (ಸೃಷ್ಟಿ-ಸ್ಥಿತಿ-ಲಯಗಳ ಕುರುಹು). ದೇಸಿ-ದ್ರಾವಿಡ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ಚೆನ್/ಚೆಂ (ಕೆಂಪು, ತೇಜಸ್ಸು, ಚೆಲುವು) ಮೂಲದಿಂದ ಗ್ರಹಿಸುವಂತೆಯೇ, ಇಷ್ಟಲಿಂಗವು ನಿರಾಕಾರ ಬಯಲಿನ ಸಾಕಾರ ಕುರುಹು.
    • ಚಿಂತೆ: ಅಪೂರ್ಣತೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಮಾನಸಿಕ ದಹನ. ಪ್ರಾಚೀನ ಸುಭಾಷಿತವು ಚಿಂತೆಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೀಗೆ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಬಣ್ಣಿಸಿದೆ:

      "ಚಿಂತಾ ಚಿತಾ ಸಮಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಬಿಂದುಮಾತ್ರಂ ವಿಶಿಷ್ಯತೇ | ಸಜೀವಂ ದಹತೇ ಚಿಂತಾ ನಿರ್ಜೀವಂ ದಹತೇ ಚಿತಾ ||"

    • ಗುಹೇಶ್ವರ: ತೈತ್ತಿರೀಯ ಉಪನಿಷತ್ತಿನ (೨.೧.೧) ಯಥಾವತ್ ಸಾಲಾದ "ಸತ್ಯಂ ಜ್ಞಾನಮನಂತಂ ಬ್ರಹ್ಮ | ಯೋ ವೇದ ನಿಹಿತಂ ಗುಹಾಯಾಂ ಪರಮೇ ವ್ಯೋಮನ್ |" ಎಂಬ ಹೃದಯಗುಹೆಯ ಪರಮಚೈತನ್ಯವೇ ಅಲ್ಲಮನ ದೇಸಿ ಅಂಕಿತವಾದ ಗುಹೇಶ್ವರ.
  • ಮೂಲ ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಯಥಾವತ್ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆ: ಅನಂತ ವಿಶ್ವರೂಪಿಯಾದ ಶಿವನು ಭಕ್ತನ ಅಂಗೈಯೊಳಗೆ ಬಂದು ಕುಳಿತ ವಿಸ್ಮಯವನ್ನು ಬಸವಣ್ಣನವರು ಹೀಗೆ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ:

    "ಜಗದಗಲ ಮುಗಿಲಗಲ ಮಿಗೆಯಗಲ ನಿಮ್ಮಗಲ, ಪಾತಾಳದಿಂದತ್ತತ್ತ ನಿಮ್ಮ ಶ್ರೀಚರಣ, ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಿಂದತ್ತತ್ತ ನಿಮ್ಮ ಶ್ರೀಮಕುಟ, ಅಗಮ್ಯ ಅಗೋಚರ ಅಪ್ರತಿಮ ಲಿಂಗವೆ, ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವಯ್ಯಾ, ಎನ್ನ ಕರಸ್ಥಲಕ್ಕೆ ಬಂದು ಚುಳುಕಾದಿರಯ್ಯಾ!" (ಬಸವಣ್ಣ)

  • ಆಗಮ-ಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಮಾನಾಂತರ: ದೇಹವನ್ನೇ ದೇಗುಲವಾಗಿಸುವ ಶೈವ-ಆಗಮದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಯಥಾವತ್ ಸೂತ್ರ:

    "ದೇಹೋ ದೇವಾಲಯಃ ಪ್ರೋಕ್ತಃ ಜೀವೋ ದೇವಃ ಸನಾತನಃ |" (ಮೈತ್ರೇಯಿ ಉಪನಿಷತ್ತು / ಸ್ಕಂದಪುರಾಣ)

೨. ಶೂನ್ಯಸಂಪಾದನೆ, ಟೀಕು-ಭಾಷ್ಯ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಕಾವ್ಯಗಳ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ

೨.೧ ಶೂನ್ಯಸಂಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಟೀಕುಕಾರರು (Shunyasampadane & Classical Tiku Commentators)

೧೫ ರಿಂದ ೧೮ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವೆ ರಚಿತವಾದ ಶೂನ್ಯಸಂಪಾದನೆಗಳು (ಶಿವಗಣಪ್ರಸಾದಿ ಮಹಾದೇವಯ್ಯ, ಹಲಗೆಯಾರ್ಯ, ಗುಮ್ಮಳಾಪುರದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗದೇವ, ಗೂಳೂರು ಸಿದ್ಧವೀರಣ್ಣಾರ್ಯ) ಹಾಗೂ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ವಚನಗಳ ಪ್ರಾಚೀನ ಟೀಕು ಪರಂಪರೆ (ಚೆನ್ನನಂಜೇದೇವ, ಸಿದ್ಧನಂಜೇಶ ಹಾಗೂ ಮಠೀಯ ವಚನ ಟೀಕುಕಾರರು) ಈ ವಚನವನ್ನು ಕೇವಲ ಭಕ್ತಿಗೀತೆಯಾಗಿ ನೋಡದೆ, ಷಟ್‍ಸ್ಥಲ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಮಾಣವಚನವಾಗಿ (Doctrinal Proof-text) ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿವೆ:

  • ಸ್ಥಲ-ನಿರ್ಣಯ: ಪ್ರಾಚೀನ ಟೀಕುಕಾರರು ಈ ವಚನದ ನಾಲ್ಕು ಹಂತಗಳನ್ನು ಶರಣಸಿದ್ಧಾಂತದ ಅಷ್ಟಾವರಣ ಮತ್ತು ಷಟ್‍ಸ್ಥಲಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾರೆ:
    1. ಅಮೃತಸಾಗರ-ಆಕಳು ಹಾಗೂ ಮೇರುಮಧ್ಯ-ಜರಗ: ಇವು ಲೌಕಿಕ ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳು (ದೃಷ್ಟಾಂತತ್ರಯದ ಪೂರ್ವಭಾಗ).
    2. ಗುರುವಿನೊಳಗಿರ್ದು ತತ್ವವಿದ್ಯೆಯ ಚಿಂತೆ ಏಕೆ?: ಇದು ಗುರುಸ್ಥಲ ಮತ್ತು ಭಕ್ತ-ಮಾಹೇಶ್ವರ ಸ್ಥಲಗಳ ಪಕ್ವಾವಸ್ಥೆ. ದೀಕ್ಷಾಗುರು-ಶಿಕ್ಷಾಗುರು-ಮೋಕ್ಷಗುರುಗಳ ಅನುಗ್ರಹವಾದ ಮೇಲೆ ಬಾಹ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರಾಭ್ಯಾಸವು ನಿರರ್ಥಕವೆಂಬುದು ಟೀಕುಗಳ ತಾತ್ಪರ್ಯ.
    3. ಪ್ರಸಾದದೊಳಗಿರ್ದು ಮುಕ್ತಿಯ ಚಿಂತೆ ಏಕೆ?: ಇದು ಪ್ರಸಾದಿ ಸ್ಥಲದ ಪರಮಾವಧಿ. ತ್ರಿವಿಧ ಪ್ರಸಾದ (ಶುದ್ಧ, ಸಿದ್ಧ, ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರಸಾದ) ಸಿದ್ಧಿಸಿದ ಶರಣನಿಗೆ ಸಾಲೋಕ್ಯ-ಸಾಮೀಪ್ಯ-ಸಾರೂಪ್ಯ-ಸಾಯುಜ್ಯಗಳೆಂಬ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚತುರ್ವಿಧ ಮುಕ್ತಿಗಳ ಅಪೇಕ್ಷೆ ಇರದು.
    4. ಕರಸ್ಥಲದೊಳಗೆ ಲಿಂಗವಿರ್ದ ಬಳಿಕ: ಇದು ಪ್ರಾಣಲಿಂಗಿ ಮತ್ತು ಶರಣ ಸ್ಥಲದ ಅಖಂಡಾನುಸಂಧಾನ. ಇಷ್ಟಲಿಂಗವೇ ಪ್ರಾಣಲಿಂಗವಾಗಿ, ಪ್ರಾಣಲಿಂಗವೇ ಭಾವಲಿಂಗವಾಗಿ ಕರಸ್ಥಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳಗುವಾಗ, ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯಾದ 'ಚಿಂತೆ' ಶೂನ್ಯದಲ್ಲಿ ಲಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭಾಷ್ಯಕಾರರು ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.

೨.೨ ಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥಗಳು — ಸಿದ್ಧಾಂತಶಿಖಾಮಣಿ ಮತ್ತು ಶೈವಾಗಮಗಳ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ

೧೨ನೆಯ ಶತಮಾನದ ವಚನ ಚಳವಳಿಯ ನಂತರ ರಚಿತವಾದ ಶ್ರೀ ಶಿವಯೋಗಿ ಶಿವಾಚಾರ್ಯರ 'ಸಿದ್ಧಾಂತಶಿಖಾಮಣಿ' (ಮತ್ತು ಅದರ ಮೇಲಿನ ಮರಿತೋಂಟದಾರ್ಯರ ತತ್ವಪ್ರದೀಪಿಕಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ) ವಚನಕಾರರ ಈ ದೇಸಿ ಅನುಭಾವವನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತ ಶಾಸ್ತ್ರ-ಆಗಮ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದೆ:

  • ವಚನದಲ್ಲಿನ ಕರಸ್ಥಲದೊಳಗೆ ಲಿಂಗ ಎಂಬ ದೇಸಿ ಕಲ್ಪನೆಯು ಸಿದ್ಧಾಂತಶಿಖಾಮಣಿಯ ಲಿಂಗಧಾರಣ ಮತ್ತು ಶಿವಯೋಗ ಪರಿಚ್ಛೇದಗಳಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟಲಿಂಗ ಪೂಜಾವಿಧಿಯಾಗಿ, ಎಡಗೈಯ ಕರಪೀಠದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗವನ್ನಿರಿಸಿ ಅನಿಮಿಷ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಧ್ಯಾನಿಸುವ ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿಸ್ತೃತಗೊಂಡಿದೆ.
  • ಆದರೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಮರ್ಶೆಯಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ಒಂದು ತಾತ್ವಿಕ ಅಂತರ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ: ಅಲ್ಲಮನು "ಗುರುವಿನೊಳಗಿರ್ದು ತತ್ವವಿದ್ಯೆಯ ಚಿಂತೆ ಏಕೆ?" ಎಂದು ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹಾಗೂ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವರ್ಗೀಕರಣವನ್ನು ಮೀರಿ ನಿಲ್ಲಲು ಕರೆ ನೀಡಿದರೆ, ನಂತರದ ಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥಗಳು ಮತ್ತು ನಿಜಗುಣ ಶಿವಯೋಗಿಗಳ ವಿವೇಕಚಿಂತಾಮಣಿಯಂತಹ ವಿಶ್ವಕೋಶೀಯ ಗ್ರಂಥಗಳು ಅದೇ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಪುನಃ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವರ್ಗೀಕರಣದೊಳಗೆ (೧೦೧ ಸ್ಥಲಗಳು, ೩೬ ತತ್ವಗಳು) ಅಳವಡಿಸಿ ವಿವರಿಸಿದವು.

೨.೩ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯಗಳ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ (Medieval Kannada Poetics)

  • ಹರಿಹರನ 'ಪ್ರಭುದೇವರ ರಗಳೆ' ಮತ್ತು ಚಾಮರಸನ 'ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆ': ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವನ್ನು ಯಾವುದೇ ಲೌಕಿಕ ಆಸೆ-ಆತಂಕಗಳಿಗೆ ('ಚಿಂತೆ') ಒಳಗಾಗದ, ಮಾಯೆಯನ್ನು ಗೆದ್ದ ಮಹಾವಿರಕ್ತ ಮತ್ತು ಚಿತ್ಕಳೆಯ ಸ್ವರೂಪಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿವೆ. ಕರಸ್ಥಲದ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾದ ಅಲ್ಲಮನ ನಿಶ್ಚಿಂತ ಸ್ವಭಾವವು ಚಾಮರಸನ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಅನಿಮಿಷನಿಂದ ಲಿಂಗದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆಯುವ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಪ್ರತಿಫಲಿತವಾಗಿದೆ.
  • ಲಕ್ಕಣ್ಣ ದಂಡೇಶನ 'ಶಿವತತ್ವಚಿಂತಾಮಣಿ' ಮತ್ತು ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ಪಂಡಿತನ 'ಚೆನ್ನಬಸವಪುರಾಣ': ಕಲ್ಯಾಣದ ಅನುಭವಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ಬಾಹ್ಯ ಕರ್ಮಕಾಂಡಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕೇವಲ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ವಾದಿಗಳನ್ನು ('ತತ್ವವಿದ್ಯೆ') ತನ್ನ ನಿಷ್ಠುರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಂದಲೇ ನಿರುತ್ತರರನ್ನಾಗಿಸಿ, ಕರಸ್ಥಲ ಲಿಂಗನಿಷ್ಠೆಗೆ ತಂದ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ಕಾವ್ಯಮಯವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟಿವೆ.
  • ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿಯ ಸಮಾನಾಂತರ ವಚನಶೈಲಿ: ಅಲ್ಲಮನ ಈ ವಚನದ "ಒಳಗಿರ್ದು... ಚಿಂತೆ ಏಕೆ?" ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನಾತ್ಮಕ ರಚನೆಗೆ ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದೊಳಗೇ ಇರುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲ ಕಾವ್ಯಸಮಾನಾಂತರವೆಂದರೆ ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿಯ ಈ ಯಥಾವತ್ ವಚನ:

    "ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೊಂದು ಮನೆಯ ಮಾಡಿ ಮೃಗಗಳಿಗೆ ಅಂಜಿದೊಡೆಂತಯ್ಯಾ? ಸಮುದ್ರದ ತಡಿಯಲೊಂದು ಮನೆಯ ಮಾಡಿ ನೊರೆತೆರೆಗಳಿಗೆ ಅಂಜಿದೊಡೆಂತಯ್ಯಾ? ಸಂತೆಯೊಳಗೊಂದು ಮನೆಯ ಮಾಡಿ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ನಾಚಿದೊಡೆಂತಯ್ಯಾ? ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನದೇವಾ ಕೇಳಯ್ಯಾ, ಲೋಕದೊಳಗೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಬಳಿಕ ಸ್ತುತಿ ನಿಂದೆಗಳು ಬಂದಡೆ ಮನದಲ್ಲಿ ಕೋಪವ ತಾಳದೆ ಸಮಾಧಾನಿಯಾಗಿರಬೇಕು."

೩. ಮಠಾಧೀಶರು, ಅನುಭಾವಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ವಿದ್ವಾಂಸರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ

೩.೧ ಮಠಾಧೀಶರು ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪ್ರವಚನಕಾರರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಪರಂಪರೆ

  • ವಿಜಯಪುರದ ಜ್ಞಾನಯೋಗಾಶ್ರಮದ ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮೀಜಿ: ತಮ್ಮ ಪ್ರವಚನ ಹಾಗೂ ವಚನ ನಿರ್ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವಚನವನ್ನು 'ನಿಶ್ಚಿಂತ ಬದುಕಿನ ವಿಜ್ಞಾನ' (Science of Anxiety-free Living) ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವ ಕ್ರಮ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಮನುಷ್ಯನು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅನಂತ ಸಮೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ('ಅಮೃತಸಾಗರ', 'ಮೇರುಮಧ್ಯ') ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಸದಾ ಕೊರತೆಯ ಭಾವದಿಂದಲೇ ('ಚಿಂತೆ') ನರಳುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಸಾದವೆಂಬ ತೃಪ್ತಭಾವ ಮತ್ತು ಅಂಗೈಯ ಲಿಂಗವೆಂಬ ಅರಿವಿನ ದೀಪ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವಾಗ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಯಾವ ಆತಂಕವೂ ಇರಕೂಡದು ಎಂಬ ಸರಳ, ಜೀವನಮುಖಿ ಅನುಭಾವವನ್ನು ಇವರು ಈ ವಚನದಿಂದ ಹೊರತೆಗೆಯುತ್ತಾರೆ.
  • ತರಳಬಾಳು ಜಗದ್ಗುರು ಪರಂಪರೆ (ಸಿರಿಗೆರೆ — ಶ್ರೀ ಶಿವಕುಮಾರ ಶಿವಾಚಾರ್ಯ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಡಾ. ಶಿವಮೂರ್ತಿ ಶಿವಾಚಾರ್ಯ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಗಳು): ತರಳಬಾಳು ಪ್ರಕಾಶನದ ವಚನ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಈ ವಚನವು (ಏಕಯ್ಯ? ಎಂಬ ಆತ್ಮೀಯ ಪಾಠಾಂತರದೊಂದಿಗೆ) ಸಂಕಲಿತವಾಗಿದೆ. ಇವರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ, ಕರಸ್ಥಲದ ಇಷ್ಟಲಿಂಗವು ಮೌಢ್ಯ, ಪೌರೋಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರದ ಜಂಜಾಟಗಳಿಂದ ('ತತ್ವವಿದ್ಯೆ') ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸುವ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಸಮಾನತಾವಾದಿ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.
  • ಸುತ್ತೂರು, ಸಿದ್ಧಗಂಗಾ ಮತ್ತು ಗದಗ ತೋಂಟದಾರ್ಯ ಮಠೀಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಪರಂಪರೆ: ಈ ಮಠಗಳ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು ಮತ್ತು ವಚನ ಭಾಷ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವಚನವನ್ನು ಅಷ್ಟಾವರಣದ ಸಮಗ್ರತೆಯ (ಗುರು-ಲಿಂಗ-ಪ್ರಸಾದ) ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗುರುವಿನಿಂದ ದೀಕ್ಷೆ, ಕರಸ್ಥಲದಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾದಭಾವ — ಈ ತ್ರಿವಿಧ ಸಿದ್ಧಿಯೇ ಶರಣಧರ್ಮದ ಸಾರವೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

೩.೨ ಆಧುನಿಕ ವಿದ್ವಾಂಸರು, ಪಾಠವಿಮರ್ಶಕರು ಮತ್ತು ಪುಸ್ತಕಗಳ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ

ವಿದ್ವಾಂಸರು / ಕೃತಿ ಪರಂಪರೆವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಪ್ರಮುಖ ನೆಲೆ (Critical Lens)ಈ ವಚನದ ಬಗೆಗಿನ ಪ್ರಧಾನ ಒಳನೋಟ
ಡಾ. ಎಂ. ಎಂ. ಕಲಬುರ್ಗಿ (ಸಮಗ್ರ ವಚನ ಸಂಪುಟ, ಮಾರ್ಗ ಸಂಪುಟಗಳು)ಪಾಠಶೋಧನೆ (Textual Criticism) ಹಾಗೂ ದೇಸಿ-ಮಾರ್ಗ ಸಂಘರ್ಷಲಿಂಗವಿರ್ದ ಬಳಿಕ ಎಂಬ ಶುದ್ಧ ನಡುಗನ್ನಡ ಪಾಠದ ನಿರ್ಣಯ; ವೈದಿಕ-ಆಗಮಿಕ ತತ್ವವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ಮರಣೋತ್ತರ ಮುಕ್ತಿಯ ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿ, ಶರಣರು ಕಟ್ಟಿದ ದೇಸಿ ಜೀವನಧರ್ಮದ ಪ್ರಖರ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಪ್ರೊ. ಎಸ್. ಎಸ್. ಭೂಸನೂರಮಠ & ಡಾ. ಆರ್. ಸಿ. ಹಿರೇಮಠ (ಶೂನ್ಯಸಂಪಾದನೆ ಸಂಪಾದನೆ-ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ)ಶೂನ್ಯತತ್ವ ಮತ್ತು ಷಟ್‍ಸ್ಥಲ ದರ್ಶನಇಲ್ಲಿನ ಅಮೃತಸಾಗರ ಮತ್ತು ಮೇರುಮಧ್ಯಗಳನ್ನು ಯೋಗ-ಅನುಭಾವದ ಉನ್ನತ ಶಿಖರಗಳಾಗಿ, ಪ್ರಸಾದದೊಳಗಿರ್ದು ಎಂಬುದನ್ನು ದ್ವೈತರಹಿತ ಶೂನ್ಯಸಮರಸದ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಡಾ. ಎಲ್. ಬಸವರಾಜು (ಅಲ್ಲಮನ ವಚನ ಚಂದ್ರಿಕೆ)ಹಸ್ತಪ್ರತಿಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ನಿರುಕ್ತ-ಅರ್ಥಕೋಶಅಲ್ಲಮನ ದೇಸಿ ಪದಸಂಪತ್ತಾದ ಜರಗ ತೊಳೆವ, ಆಕಳು, ಕರಸ್ಥಲ ಮುಂತಾದ ಪದಗಳ ಪ್ರಾಚೀನ ಕನ್ನಡ ಪ್ರಯೋಗಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಶೈವಯೋಗದ ಅರ್ಥವಂತಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಡಾ. ಎಚ್. ತಿಪ್ಪೇರುದ್ರಸ್ವಾಮಿ (ಶರಣರ ಅನುಭಾವ ಸಾಹಿತ್ಯ, ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ವೀರಶೈವ ಧರ್ಮ)ಅನುಭಾವ ಮೀಮಾಂಸೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಸೌಂದರ್ಯಬಾಹ್ಯ ಕರ್ಮ-ಜ್ಞಾನಗಳಿಗಿಂತ ಅಂತರಂಗದ ಅನುಭಾವದ ಪಾರಮ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತು ಚಿಂತೆ ಏಕೆ? ಎಂಬ ಆವರ್ತನದಲ್ಲಿರುವ ಶಾಂತ-ಅದ್ಭುತ ರಸದ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ.
ಡಿ. ಆರ್. ನಾಗರಾಜ್ (ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ಮತ್ತು ಶೈವ ಪ್ರತಿಭೆ)ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿಮರ್ಶೆ ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯಮೀಮಾಂಸೆಅಲ್ಲಮನ ರೂಪಕಲೋಕದಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಪೌರಾಣಿಕ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು (ಅಮೃತಸಾಗರ, ಮೇರು) ದೈನಂದಿನ ಶ್ರಮಜೀವಿಗಳ ಪ್ರತಿಮೆಗಳೊಂದಿಗೆ (ಆಕಳು, ಜರಗ ತೊಳೆವುದು) ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ತಾತ್ವಿಕ ವಿಡಂಬನೆ (Metaphysical Irony) ಮತ್ತು ಪದಪಾಂಡಿತ್ಯದ ವಿನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಡಾ. ಜಿ. ಎಸ್. ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ & ಎ. ಕೆ. ರಾಮಾನುಜನ್ (Speaking of Siva)ಆಧುನಿಕ ಕಾವ್ಯವಿಮರ್ಶೆ ಮತ್ತು ತುಲನಾತ್ಮಕ ಭಕ್ತಿ ಅಧ್ಯಯನದೇವಾಲಯದ ಸ್ಥಾವರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿ, ಭಕ್ತನ ಅಂಗೈಯನ್ನೇ (ಕರಸ್ಥಲ) ಜಂಗಮ ದೇವಾಲಯವಾಗಿಸಿದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಮತ್ತು ಆಡುಮಾತಿನ ಲಯಬದ್ಧ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ್ದಾರೆ.

೪. ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಲೋಕಾರೂಢಿಗಳು ಮತ್ತು ಜನಪದ ಜ್ಞಾನಪರಂಪರೆ

ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನಂತಹ ಮಹಾಅನುಭಾವಿಯ ಈ ವಚನವು ಕೇವಲ ವಿದ್ವತ್ ಗೋಷ್ಠಿಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ, ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ದೈನಂದಿನ ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳು, ಗಾದೆಗಳು ಮತ್ತು ಭಜನಾ ಮಂಡಳಿಗಳ ಜೀವಂತ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಈ ವಚನದ ತಾತ್ವಿಕ ಸಾರವನ್ನು ಜನಪದವು ತನ್ನದೇ ಆದ ಮೊನಚಾದ ಗಾದೆಗಳ ಮೂಲಕ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಹೀಗೆ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟಿದೆ:

  1. ಪೂರ್ಣತೆಯೊಳಗಿದ್ದು ಅಲ್ಪವನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಅಜ್ಞಾನ (ಅಮೃತಸಾಗರ-ಆಕಳು / ಮೇರುಮಧ್ಯ-ಜರಗ):

    "ಕೈಯಲ್ಲಿ ಬೆಣ್ಣೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ತುಪ್ಪಕ್ಕೆ ಊರೆಲ್ಲಾ ಅಲೆದರಂತೆ." "ಕಂಕುಳಲ್ಲಿ ಕೂಸು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಊರೆಲ್ಲಾ ಹುಡುಕಿದರಂತೆ." "ಸಮುದ್ರದ ನೀರಿಗೆ ಉಪ್ಪಿನ ಬರವೇ?"

  2. ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಅರಿವಿನ ಮುಂದೆ ಪರೋಕ್ಷ ಶಾಸ್ತ್ರದ ವ್ಯರ್ಥತೆ (ಗುರುವಿನೊಳಗಿರ್ದು ತತ್ವವಿದ್ಯೆಯ ಚಿಂತೆ ಏಕೆ?):

    "ಅಂಗೈ ಹುಣ್ಣಿಗೆ ಕನ್ನಡಿ ಬೇಕೇ?" "ಓದಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಅನುಭವಿಸಿದುದು ಮೇಲು; ಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕಿಂತ ಸಂತೆಯ ಲೆಕ್ಕವೇ ನಿಜ."

  3. ವರ್ತಮಾನದ ನೆಮ್ಮದಿ ಮತ್ತು ಚಿಂತಾರಹಿತ ಬದುಕು (ಪ್ರಸಾದದೊಳಗಿರ್ದು ಮುಕ್ತಿಯ ಚಿಂತೆ ಏಕೆ? / ಮತ್ತಾವ ಚಿಂತೆ ಏಕೆ?):

    "ಚಿಂತೆ ಇಲ್ಲದವನಿಗೆ ಸಂತೆಯಲ್ಲೂ ನಿದ್ದೆ." "ಸತ್ತ ಮೇಲೆ ಸ್ವರ್ಗ ಕಂಡವರಾರು? ಇರುವಾಗಲೇ ಸುಖವಾಗಿರು." "ಗುರು ಕೊಟ್ಟ ಲಿಂಗ ಕರದಲ್ಲೇ ಇರುವಾಗ, ಕಾಶಿ-ರಾಮೇಶ್ವರದ ಹಂಗೇಕೆ?"

ಹೀಗೆ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರದ ದೇಸಿ ಬೇರುಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಉಪನಿಷತ್ತು-ಆಗಮಗಳ ಗಂಭೀರ ಶಾಸ್ತ್ರಚರ್ಚೆಯವರೆಗೆ, ಶೂನ್ಯಸಂಪಾದನೆಯ ಟೀಕುಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಡಿ.ಆರ್. ನಾಗರಾಜ್ ಹಾಗೂ ಎಂ.ಎಂ. ಕಲಬುರ್ಗಿಯವರ ಆಧುನಿಕ ವಿಮರ್ಶೆಯವರೆಗೆ, ಮತ್ತು ಮಠಾಧೀಶರ ಅನುಭಾವ ಪ್ರವಚನಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಗಾದೆಗಳವರೆಗೆ — ಈ ಆರು ಸಾಲಿನ ವಚನವು ಅಭಾವದ ಚಿಂತೆಯನ್ನು ಕಳೆದು ಸ್ವಯಂ-ಪೂರ್ಣತೆಯ ಪ್ರಸಾದದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುವ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ದರ್ಶನವಾಗಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪುನರ್‌ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗೊಳ್ಳುತ್ತಲೇ ಬಂದಿದೆ.