👑 ಕನ್ನಡಿಗರ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾಕುಲದ ಅಸ್ಮಿತೆ: ಭಾರತದ ಪ್ರಥಮ ಸ್ತ್ರೀ ಸೇನಾ ದಂಡನಾಯಕಿ ಬೆಳವಡಿ ಮಲ್ಲಮ್ಮ 👑
೧೭ನೇ ಶತಮಾನ... ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿಯ ಮರಾಠಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಬೃಹತ್ ಸೇನೆ ಇಡೀ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತವನ್ನು ನಡುಗಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲವದು. ಆ ಅಜೇಯ ಸೇನೆಯನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿ, ಕನ್ನಡಿಗರ ಸ್ವಾಭಿಮಾನವನ್ನು ಮುಗಿಲೆತ್ತರಕ್ಕೆ ಏರಿಸಿದ ಅದ್ವಿತೀಯ ವೀರನಾರಿ, ಭಾರತದ ಪ್ರಥಮ ಮಹಿಳಾ ಸೇನಾ ದಂಡನಾಯಕಿ ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೆಳವಡಿ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಣಿ ಮಲ್ಲಮ್ಮ.
🏛️ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಶರಣ ತತ್ವದ ಪ್ರಭಾವ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದ ಸೋಂದಾ (ಸ್ವಾದಿ) ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಜ ಮಧುಲಿಂಗ ನಾಯಕನ ಮಗಳಾಗಿ ಜನಿಸಿದ ಮಲ್ಲಮ್ಮ, ನಾಡಗೌಡ (ದೇಸಾಯಿ) ಮನೆತನದ ಬೆಳವಡಿಯ ಈಶಪ್ರಭುವನ್ನು ವಿವಾಹವಾದಳು.
- ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬೆಸುಗೆ: ಈ ವಿವಾಹ ಕೇವಲ ಎರಡು ಮನೆತನಗಳ ಸಂಬಂಧವಾಗಿರದೆ, ಕರಾವಳಿ-ಮಲೆನಾಡು ಮತ್ತು ಬಯಲುಸೀಮೆಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬೆಸುಗೆಯಾಗಿತ್ತು.
- ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷ ಸಮಾನತೆ: ಮಲ್ಲಮ್ಮ ಕೇವಲ ರಾಜಮನೆತನದ ಹೆಣ್ಣಾಗಿರದೆ, ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಬಸವಾದಿ ಶರಣರ "ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷ ಸಮಾನತೆ"ಯ ದಾರ್ಶನಿಕ ತತ್ವದ ಮೂರ್ತರೂಪವಾಗಿದ್ದಳು.
- ಕಾಯಕ ಮತ್ತು ದಾಸೋಹ: ಕಟ್ಟಾ ಲಿಂಗಾಯತ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಆಕೆಯ ಕುಟುಂಬವು, ರಾಜ್ಯಭಾರವನ್ನು ಕೇವಲ ಅಧಿಕಾರವೆಂದು ಭಾವಿಸದೆ, ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ತಳಹದಿಯ ಮೇಲೆ ಅದನ್ನು "ಕಾಯಕ ಮತ್ತು ದಾಸೋಹ" ಎಂದು ನಂಬಿತ್ತು.
⚔️ ರಣಕಹಳೆ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀ ಸೇನೆಯ ಉದಯ ಶಿವಾಜಿಯ ಸೇನೆ ಬೆಳವಡಿಯ ಮೇಲೆರಗಿದಾಗ, ಮರಾಠಾ ಸೈನಿಕರು ಬೆಳವಡಿಯ ಅಮಾಯಕ ಹೈನುಗಾರರ (ಗೊಲ್ಲರ) ಹಸುಗಳನ್ನು ಕದ್ದೊಯ್ದು ದೌರ್ಜನ್ಯವೆಸಗಿದರು.
- ಪ್ರಾಣಿ ದಯೆ: ಬಸವಣ್ಣನವರ "ದಯವೇ ಧರ್ಮದ ಮೂಲವಯ್ಯಾ" ಎಂಬ ತತ್ವವನ್ನು ಅಕ್ಷರಶಃ ಪಾಲಿಸಿದ ಮಲ್ಲಮ್ಮ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಶ್ರಮಿಕ ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಮೂಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಕರುಣೆಗಾಗಿ ಬೃಹತ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಿರುದ್ಧವೇ ಸಿಡಿದೆದ್ದಳು.
- ಸತಿ ಪದ್ಧತಿಯ ಧಿಕ್ಕಾರ: ಆರಂಭಿಕ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪತಿ ಈಶಪ್ರಭು ವೀರಮರಣ ಹೊಂದಿದ. ಅಂದಿನ ಕಾಲದ ಇತರ ರಾಜಮನೆತನಗಳ ರೂಢಿಯಂತೆ ಶೋಕದಲ್ಲಿ ಕುಸಿಯದೆ ಅಥವಾ 'ಸತಿ ಸಹಗಮನ' ಮಾಡದೆ, ಶರಣ ಪರಂಪರೆಯಂತೆ ಮರಣವನ್ನು "ಲಿಂಗೈಕ್ಯ" ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಳು.
- ಸ್ತ್ರೀ ಸೇನೆಯ ಸ್ಥಾಪನೆ: ಕಣ್ಣೀರೊರೆಸಿಕೊಂಡು, ತಾನೇ ಖಡ್ಗ ಹಿಡಿದು ಸೈನ್ಯದ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಳು. ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ **೨,೦೦೦ ಮಹಿಳಾ ಸೈನಿಕರನ್ನೊಳಗೊಂಡ "ಸ್ತ್ರೀ ಸೇನೆ"**ಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ರಣರಂಗಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿದಳು.
- ರಣಘೋಷ: ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸೀರೆಗೆ 'ವೀರಗಚ್ಚೆ' (ಕಚ್ಚೆ) ಹಾಕಿ, ಕುದುರೆಯೇರಿ, "ಜೈ ವೀರಭದ್ರ" ಎಂಬ ರಣಘೋಷದೊಂದಿಗೆ ಆ ಕನ್ನಡತಿಯರು ಗಂಡುಗಲಿಯಂತೆ ಹೋರಾಡಿದರು.
🛡️ ಮರಾಠರ ದರ್ಪವಣಗಿಸಿದ ವೀರೋಚಿತ ಕದನ
- ದಾದಾಜಿಯ ಸೋಲು: ರಣರಂಗದಲ್ಲಿ ಮಲ್ಲಮ್ಮ ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಸ್ತ್ರೀ-ಸೇನೆಯ ರೌದ್ರಾವತಾರಕ್ಕೆ ಮರಾಠರ ಅತ್ಯಂತ ಅನುಭವಿ ದಂಡನಾಯಕ ದಾದಾಜಿ ರಘುನಾಥ್ ಪ್ರಭು ನಡಕರ್ ಹೀನಾಯವಾಗಿ ಸೋತು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿದ.
- ೨೭ ದಿನಗಳ ಹೋರಾಟ: ಖ್ಯಾತ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಜದುನಾಥ್ ಸರ್ಕಾರ್ ಅವರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಯಂತೆ, ಮಲ್ಲಮ್ಮನ ಈ ಸೈನ್ಯವು ಶಿವಾಜಿಯ ಬೃಹತ್ ಸೇನೆಯನ್ನು ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ ನುಗ್ಗದಂತೆ ೨೩ ರಿಂದ ೨೭ ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಬೆಚ್ಚಿಬೀಳಿಸುತ್ತಾ ತಡೆದು ನಿಲ್ಲಿಸಿತ್ತು.
- ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸ್ಥೈರ್ಯ: ಸಾವು-ಬದುಕಿನ ಭೀಕರ ಹೋರಾಟದ ನಡುವೆಯೂ ಬಿಡುವಾದಾಗ ರಕ್ತಸಿಕ್ತ ಕೈಗಳಿಂದಲೇ ತನ್ನ ಕೊರಳಿನಲ್ಲಿದ್ದ 'ಇಷ್ಟಲಿಂಗ'ವನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅದ್ಭುತ ಮಾನಸಿಕ ಸ್ಥೈರ್ಯ ಮೆರೆದಳು.
- ಶಿವಾಜಿಯ ಆಗಮನ: ತನ್ನ ಸರದಾರರು ಸೋತಾಗ, ಖುದ್ದು ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿಯೇ ಬೃಹತ್ ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧರಂಗಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯನ್ನು ಆಕೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದಳು.
🤝 "ಕ್ಷಮೆಯೆಂಬೊದು ವ್ರತ" - ಶರಣ ಗುಣದ ಅದ್ಭುತ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಖುದ್ದು ಶಿವಾಜಿಯೊಂದಿಗಿನ ಮುಖಾಮುಖಿಯಲ್ಲಿ ಮಲ್ಲಮ್ಮನ ಪರಾಕ್ರಮ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸಿತು. ಶತ್ರುವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಆಕೆ ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಿದ್ದರೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಕನ್ನಡಿಗರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಔನ್ನತ್ಯ ಮತ್ತು ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ತಳಹದಿ ಮಲ್ಲಮ್ಮನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದಿತು.
- ಕ್ಷಮಾ ಗುಣ: ಶರಣರ "ಕ್ಷಮೆಯೆಂಬೊದು ವ್ರತ" ಎಂಬ ಉದಾತ್ತ ತತ್ವವನ್ನು ಅಕ್ಷರಶಃ ಪಾಲಿಸಿದ ಮಲ್ಲಮ್ಮ, ಶಿವಾಜಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿಯೂ ಆತನನ್ನು ಬಂಧಿಸದೆ ಮುಕ್ತಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಕ್ಷಮಿಸಿದಳು.
- ಹಾಲಿನ ಔತಣ: ಯುದ್ಧದ ಕಹಿಯನ್ನು ಮರೆತು ಆತನಿಗೆ ತನ್ನ ಶಿಬಿರದಲ್ಲಿ 'ಹಾಲಿನ ಔತಣ' (Milk Banquet) ನೀಡಿ, ಸಹೋದರನಂತೆ ಸತ್ಕರಿಸಿ ವಾಪಸ್ ಕಳುಹಿಸಿದಳು.
- ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಜಯ: ಈ ಅಪ್ರತಿಮ ಕ್ಷಮಾಗುಣ ಮತ್ತು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆಯಿಂದಾಗಿ, ಶಿವಾಜಿಯ ಮನವೊಲಿಸಿ ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಯಾವುದೇ ಕಪ್ಪಕಾಣಿಕೆಯಿಲ್ಲದೆ ಮರಳಿ ಪಡೆದು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಆಳಿದಳು.
📜 ಚರಿತ್ರೆಯ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಸುವರ್ಣಾಕ್ಷರ ಮಲ್ಲಮ್ಮನ ಈ ಸಾಹಸ ಕೇವಲ ದಂತಕಥೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅಜರಾಮರವಾಯಿತು:
- 🏅 "ಸಾವಿತ್ರಿ" ಬಿರುದು: ಮಲ್ಲಮ್ಮನ ಯುದ್ಧಕೌಶಲ್ಯ, ನೈತಿಕ ದೃಢತೆ ಹಾಗೂ ಪತಿವ್ರತಾ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ತಲೆಬಾಗಿದ ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿಯು, ಆಕೆಗೆ "ಸಾವಿತ್ರಿ" ಎಂಬ ಬಿರುದು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದನು.
- 📖 ಶಿವವಂಶ ಸುಧಾರ್ಣವ: ಮಲ್ಲಮ್ಮನ ಆಸ್ಥಾನದ ವಿದ್ವಾಂಸ ಶಂಕರ ಭಟ್ಟರು, ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕದನವನ್ನು ತಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ "ಶಿವಾಜಿ-ಮಲ್ಲಮ್ಮಾಜಿ ಸಮರೋತ್ಸವ" (ಯುದ್ಧದ ಹಬ್ಬ) ಎಂದು ಭವ್ಯವಾಗಿ ಕೊಂಡಾಡಿದರು.
- 🌍 ಜಾಗತಿಕ ಮತ್ತು ಶತ್ರುಪಾಳಯದ ಮನ್ನಣೆ: ೧೬೭೮ರ ಸೂರತ್ ಮತ್ತು ರಾಜಾಪುರದ "ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್" ಹಾಗೂ ಮರಾಠರ ಅಧಿಕೃತ "ಚಿಟ್ನಿಸ್ ಬಖೈರು" ಕೂಡ ಈ ಕನ್ನಡತಿಯ ಶೌರ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀ ಸೇನೆಯ ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಿವೆ.
✨ ಉಪಸಂಹಾರ: ತನ್ನ ನಾಡು, ಪ್ರಜೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಿಮಾನಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದ ಬೆಳವಡಿ ಮಲ್ಲಮ್ಮ, ಕೇವಲ ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿನ ಒಬ್ಬ ರಾಣಿಯಾಗಿರದೆ; ಕನ್ನಡಿಗರ ಶೌರ್ಯ, ಶರಣ ಪರಂಪರೆಯ ಉದಾತ್ತತೆ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತ ಮಹಿಳಾಕುಲದ ಸಬಲೀಕರಣದ ಅಜರಾಮರ ಹೆಮ್ಮೆಯಾಗಿ ಇಂದಿಗೂ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ.
