ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ: ಜಾನಪದ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಶೈವ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರದರ್ಶಕ ಕಲೆಗಳ ಸ್ಥಾನ
ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಭೂಪಟವು ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾದ ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳು, ಮೌಖಿಕ ಪರಂಪರೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶಕ ಆಚರಣೆಗಳಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತವಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಜಾನಪದ ಹಂದರದಲ್ಲಿ, ಕೇವಲ ಮನರಂಜನೆಯ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿರದೆ, ತೀವ್ರವಾದ ಭಕ್ತಿ, ಅಧ್ಯಾತ್ಮ, ಮತ್ತು ಪೌರಾಣಿಕ ನಿಗೂಢತೆಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಒಡಲಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಹಾಗೂ ಗಹನವಾದ ಕಲಾಪ್ರಕಾರವೆಂದರೆ 'ಗೊರವರ ಕುಣಿತ'. ಇದು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಮೈಲಾರಲಿಂಗೇಶ್ವರ (ಶಿವನ ಭೈರವ ಅಥವಾ ರೌದ್ರಾವತಾರ) ದೇವರನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವ ಹಾಲುಮತ ಕುರುಬ ಸಮುದಾಯದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಗೊರವರ ಕುಣಿತವು ಕೇವಲ ದೈಹಿಕ ಚಲನೆಗಳ ಸಮೂಹವಲ್ಲ; ಇದು ಮನುಷ್ಯ ಮತ್ತು ದೈವದ ನಡುವಿನ ಸಂವಹನವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುವ, ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಭೂಮಿಗೆ ಆವಾಹನೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಪವಿತ್ರ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ.
ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ 'ಗೊರವ', 'ವಗ್ಗಯ್ಯ', 'ಗೊಗ್ಗಯ್ಯ', 'ಕಡಬಡ್ಡ' ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಈ ಸಮುದಾಯವು, ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ 'ವ್ಯಾಘ', 'ಗ್ವಾರಪ್ಪ' ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಯ ಪುಟಗಳನ್ನು ತಿರುವಿ ಹಾಕಿದಾಗ, ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ನಯಸೇನ ಕವಿಯ 'ಧರ್ಮಾಮೃತ' ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಗೊರವರ ಕುರಿತಾದ ಸ್ಪಷ್ಟ ವರ್ಣನೆಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ, ಇದು ಈ ಕಲೆಯ ಪ್ರಾಚೀನತೆ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬೇರುಗಳನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಮೈಲಾರಲಿಂಗೇಶ್ವರನ ಭಕ್ತರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಗಂಡು ಮಗುವನ್ನು ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ 'ದೀಕ್ಷೆ'ಯ ಮೂಲಕ ಈ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಜೀವಂತವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಗುರುವಿನಿಂದ ಕಾಲಿಗೆ ಮಿಂಚು ಮತ್ತು ಕೈಗೆ ಕಂಕಣ ಕಟ್ಟಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಆರಂಭವಾಗುವ ಇವರ ಬದುಕು, ಲೌಕಿಕ ವ್ಯಾಮೋಹಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದೈವಕ್ಕೆ ಶರಣಾಗುವ ತಪಸ್ಸಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮನೆಯ ಹಿರಿಯ ಮಗ ಈ ದೀಕ್ಷೆಗೆ ಅರ್ಹನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆಯುವಾಗ ಅವರು ಕೆಲವು ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಮಾಣ ವಚನಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಕಾಲಿಗೆ ಎಕ್ಕಡ (ಪಾದರಕ್ಷೆ) ಹಾಕುವುದಿಲ್ಲ, ಗಾಡಿಯ ಮೇಲೆ ಕೂರುವುದಿಲ್ಲ, ಸರ್ಪವನ್ನು ಹೊಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ತಾಯಿ-ತಂದೆಯನ್ನು ದೂಷಣೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವರಲ್ಲಿ 'ಮಡಿಯವರು' ಮತ್ತು 'ಮೈಲಿಗೆಯವರು' ಎಂಬ ಎರಡು ವಿಧಗಳಿವೆ. 'ಮೈಲಿಗೆಯವರು' ಸರಳ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾ ಇತರರಿಂದ ಎಲೆ-ಅಡಿಕೆ ಪಡೆಯುವ ವಿನಾಯಿತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, 'ಮಡಿಯವರು' ಅತ್ಯಂತ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾರೆ; ದಿನಕ್ಕೆ ಎರಡು ಹೊತ್ತು ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ದೋಣಿ ಸೇವೆಗೆ ತಾವೇ ಅಡುಗೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಮಡಿವಂತಿಕೆ ಕಾಪಾಡಲು ಇತರರನ್ನು ಮುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಸಂಶೋಧನಾತ್ಮಕ ಪ್ರಬಂಧವು ಗೊರವರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪ್ರಭೇದಗಳು, ವೇಷಭೂಷಣಗಳ ಹಿಂದಿರುವ ಪೌರಾಣಿಕ ರೂಪಕಗಳು, ವಿಶಿಷ್ಟ ನೃತ್ಯ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದ ನಡುವೆ ಹೊಮ್ಮುವ ತಾತ್ವಿಕ 'ಒಡಪು'ಗಳ ಆಳವಾದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಮಂಡಿಸುತ್ತದೆ.
ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ: ಶೈವ ಆರಾಧನೆಯ ಕವಲುಗಳು
ಮೈಲಾರಲಿಂಗನ ಆರಾಧನಾ ಪದ್ಧತಿಯು ಡೆಕ್ಕನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಗಡಿ ಭಾಗಗಳ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜನಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹಾಸುಹೊಕ್ಕಾಗಿದೆ. ಗೊರವರು ಮೈಲಾರಲಿಂಗನ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಾಗಿ (spiritual intermediaries) ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾ, ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ದೈವಿಕ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ತಲುಪಿಸುವ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಆರಾಧನಾ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಭೌಗೋಳಿಕ ಮತ್ತು ಆಚರಣಾತ್ಮಕ ನೆಲೆಗಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಎರಡು ಕವಲುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಅವುಗಳೆಂದರೆ 'ಗುಡ್ಡದವರು' ಮತ್ತು 'ಹಿರೇಮೈಲಾರದವರು'.
'ಗುಡ್ಡದವರು' ಮತ್ತು 'ಹಿರೇಮೈಲಾರದವರು': ಒಂದು ತೌಲನಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ
ಈ ಎರಡು ಕವಲುಗಳು ಮೂಲತಃ ಒಂದೇ ದೈವವನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದರೂ, ಅವುಗಳ ಭೌಗೋಳಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಯ ತೀವ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.
| ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿಂಗಡಣೆ | ಭೌಗೋಳಿಕ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವದ ವಲಯ | ಆಚರಣಾತ್ಮಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಪವಾಡಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟತೆ |
| ಗುಡ್ಡದವರು (ದೇವರಗುಡ್ಡದ ಪರಂಪರೆ) | ಹಾವೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಣೆಬೆನ್ನೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಸಮೀಪವಿರುವ 'ದೇವರಗುಡ್ಡ' ಕ್ಷೇತ್ರವು ಇವರ ಪ್ರಧಾನ ಭೌಗೋಳಿಕ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. | ಇವರು ದೈಹಿಕ ಕಷ್ಟಸಹಿಷ್ಣುತೆ ಮತ್ತು ಪವಾಡಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಜಾತ್ರಾ ಮಹೋತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ 'ಶಸ್ತ್ರ ಪವಾಡ' (ಕಾಲಿನ ಮೀನಖಂಡಕ್ಕೆ ಉಕ್ಕಿನ ಸರಳನ್ನು ಚುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು), 'ಬಗಣಿಗೂಟ ಪವಾಡ'ಗಳಂತಹ ಮೈ ನವಿರೇಳಿಸುವ ರೌದ್ರ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಇವರು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇವರ ಕುಣಿತ ಮತ್ತು ವೇಷದಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಉಗ್ರ ರೂಪದ ಆರಾಧನೆ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. |
| ಹಿರೇಮೈಲಾರದವರು (ಮೈಲಾರ ಪರಂಪರೆ) | ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಹೊಂದಿರುವ ಬಳ್ಳಾರಿ/ಹಾವೇರಿ ಗಡಿಯ ಹೂವಿನಹಡಗಲಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ 'ಹಿರೇಮೈಲಾರ' ಕ್ಷೇತ್ರ ಇವರ ಮೂಲ. | ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, ಹಿರಿಯೂರು ಮೂಲದ ಬಹುಪಾಲು ಗೊರವರು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಭಂಡಾರದವರು) ಈ ಪರಂಪರೆಗೆ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಣಿಕ (ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿ) ನುಡಿಯುವುದು, ಗೃಹಪ್ರವೇಶಗಳಲ್ಲಿ 'ದೋಣಿ ಸೇವೆ' ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು 'ಸರಪಳಿ ಪವಾಡ' (ಕಬ್ಬಿಣದ ಸರಪಳಿಯನ್ನು ತುಂಡರಿಸುವ ಆಚರಣೆ) ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. |
ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಾಳಪ್ಪನಹಟ್ಟಿ, ಗೋಪನಹಳ್ಳಿ, ಅಂಬಲಗೆರೆ ಮುಂತಾದ ಭಾಗಗಳ ಗೊರವರು ಹಿರೇಮೈಲಾರದ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡು, ದಸರಾ ಉತ್ಸವ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಶುಭ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ದೋಣಿ ಸೇವೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವರ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ 'ಏಳುಕೋಟಿ ಮೈಲಾರ ಲಿಂಗ ಛಾಂಗಲೋ' ಎಂಬ ಜಯಘೋಷವು ಇಡೀ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯ ಪರವಶತೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ.
'ಭಸ್ಮದವರು' ಮತ್ತು 'ಬಂಡಾರದವರು': ಶೈವ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ದ್ವಂದ್ವ ಮತ್ತು ಸಮನ್ವಯ
ಗೊರವರ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರನ್ನು ಅವರು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಮತ್ತು ಧರಿಸುವ ದೈವಿಕ ಲಾಂಛನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ 'ಭಸ್ಮದವರು' ಮತ್ತು 'ಬಂಡಾರದವರು' (ಭಂಡಾರದವರು) ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಂಗಡಣೆಯು ಕೇವಲ ಬಾಹ್ಯ ಅಲಂಕಾರದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ, ಇದು ಶೈವ ಆರಾಧನೆಯ ಎರಡು ಭಿನ್ನ ತಾತ್ವಿಕ ನೆಲೆಗಳನ್ನು, ಎಂದರೆ ಶಿವನ 'ಲಯಕಾರಕ' ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು 'ಸ್ಥಿತಿಕಾರಕ' ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.
ಭಸ್ಮದವರ ತಾತ್ವಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ: ಭಸ್ಮದವರು ತಮ್ಮ ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ, ಕಿವಿ ಮತ್ತು ಹುಬ್ಬುಗಳ ಮೇಲೆ ಶೈವ ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ಮೂರು ಪಟ್ಟೆಯ ವಿಭೂತಿಯನ್ನು (ಭಸ್ಮ) ಹಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಹಿಂದೂ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಭಸ್ಮ ಅಥವಾ ಬೂದಿಯು ಲೌಕಿಕ ಜಗತ್ತಿನ ನಶ್ವರತೆ, ವೈರಾಗ್ಯ, ಕಾಮದ ದಹನ, ಮತ್ತು ಶಿವನ ನಿರಾಕಾರ, ಧ್ಯಾನಸ್ಥ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲವೂ ಸುಟ್ಟು ಭಸ್ಮವಾದ ನಂತರ ಉಳಿಯುವ ಅಂತಿಮ ಸತ್ಯವೇ ಶಿವ ಎಂಬುದು ಇದರ ಅಂತರಾರ್ಥ. ಭಸ್ಮಧಾರಿ ಗೊರವರು ಲೌಕಿಕ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಕ್ತರಾದ, ವಿರಕ್ತ ರೂಪದ ಅಗೋಚರ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ರಹಸ್ಯ, ನಿಗೂಢತೆ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಒಳಮುಖತೆ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.
ಬಂಡಾರದವರ (ಭಂಡಾರದವರ) ತಾತ್ವಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ: ಇದಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಬಂಡಾರದವರು ದೈವಿಕ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಪವಿತ್ರವಾದ ಅರಿಶಿನ ಪುಡಿ (ಭಂಡಾರ) ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಹಣೆಗೆ ಧಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹಿರಿಯೂರಿನ ಮೈಲಾರಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಸರಪಳಿ ಪವಾಡದಂತಹ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ 'ಭಂಡಾರದವರ' ಮನೆತನಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಹಾಗೂ ಪಾರಂಪರಿಕ ಮನ್ನಣೆ ಇದೆ. ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಪಶುಪಾಲನೆಯನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ವೃತ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವ ಕುರುಬ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಅರಿಶಿನವು ಸೃಷ್ಟಿ, ಸಮೃದ್ಧಿ, ಭೂಮಿಯ ಫಲವತ್ತತೆ, ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಮಂಗಲಕರತೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಬಂಡಾರದವರು ಮೈಲಾರಲಿಂಗನ ಪಾಲನಾ ಶಕ್ತಿ, ಸಮಾಜಮುಖಿ ರಕ್ಷಕಾವತಾರ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ಏಳಿಗೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಈ ಎರಡು ಕವಲುಗಳು ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಕಂಡರೂ, ಮೈಲಾರಲಿಂಗನ ಆರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಇವು ಶಿವನ 'ವೈರಾಗ್ಯ' ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ 'ಸೃಷ್ಟಿ'ಯ ಅದ್ಭುತ ಸಮನ್ವಯವನ್ನು ತೆರೆದಿಡುತ್ತವೆ. ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಲಯಗಳೆರಡೂ ಒಂದೇ ನಾಣ್ಯದ ಎರಡು ಮುಖಗಳು ಎಂಬುದನ್ನು ಗೊರವರ ಈ ಪರಂಪರೆಗಳು ದೃಢೀಕರಿಸುತ್ತವೆ.
ವೇಷಭೂಷಣಗಳ ಪೌರಾಣಿಕ ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ದಾರ್ಶನಿಕ ಸಾಂಕೇತಿಕತೆ (Metaphors)
ಗೊರವರ ವೇಷಭೂಷಣವು ಕೇವಲ ದೃಶ್ಯ ಕಲೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನಾತ್ಮಕ ಉಡುಗೆಯಾಗಿರದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪರಿಕರವೂ ಅತ್ಯಂತ ಗಹನವಾದ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥಾನಕಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ (Cosmic) ರೂಪಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ತಮ್ಮ ವೇಷಭೂಷಣವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಕ್ಷಣದಿಂದಲೇ ಗೊರವನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯನಾಗಿರದೆ, ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ವಾಹಕನಾಗಿ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಂವಹನಕಾರನಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಜಾನಪದ ನಿರೂಪಣೆಗಳು ಈ ವೇಷಭೂಷಣಗಳಿಗೆ ಅಗಾಧವಾದ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿವೆ.
ಡಮರು: ಆಕಾಶವನ್ನು ಹರಿದು (ಬಾನನ್ನು ಕಿತ್ತು) ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ನಾದವಾದ್ಯ
ಗೊರವರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಸದಾ ನಾದವನ್ನು ಹೊಮ್ಮಿಸುವ 'ಡಮರು' (ಡಮರುಗ) ಕೇವಲ ಒಂದು ತಾಳವಾದ್ಯವಲ್ಲ. ಜಾನಪದ ಐತಿಹ್ಯಗಳ ಮತ್ತು ಗೊರವರ ಅಚಲ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ವಾದ್ಯವನ್ನು "ಬಾನನ್ನು ಕಿತ್ತು" ಅಂದರೆ ಆಕಾಶವನ್ನು ಹರಿದು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಭವ್ಯವಾದ ಪ್ರತೀತಿಯಿದೆ. ಈ ರೂಪಕದ ಹಿಂದಿರುವ ತಾತ್ವಿಕತೆಯನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದರೆ, ಹಿಂದೂ ದಾರ್ಶನಿಕತೆಯಲ್ಲಿ 'ಆಕಾಶ' (Space) ಎನ್ನುವುದು ಪಂಚಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಮೂಲವಸ್ತು. ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಆಕಾಶವು 'ಶಬ್ದ'ದ (Sound / Nada) ಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಶಬ್ದವೇ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಮೂಲ ಬಿಂದು (ನಾದಬ್ರಹ್ಮ). ನಿರ್ವಾತವಾಗಿದ್ದ, ಚಲನರಹಿತವಾಗಿದ್ದ ಆಕಾಶವನ್ನು ಶಿವನು ತನ್ನ ರೌದ್ರ ತಾಂಡವದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹರಿದು, ಭೇದಿಸಿ ಅದರಿಂದ ಹೊಮ್ಮಿದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಕಾಸ್ಮಿಕ್ ನಾದದಿಂದ (Cosmic rhythm) ಡಮರುವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು ಎಂಬ ಅಗಾಧವಾದ ರೂಪಕ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಗೊರವನು ಕುಣಿತದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಡಮರುವನ್ನು ಬಾರಿಸಿದಾಗ, ಅದರಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಶಬ್ದವು ಕೇವಲ ಲಯಬದ್ಧ ನಾದವಾಗಿರದೆ, ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಲಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಮಹಾಶಿವನ ಕಾಸ್ಮಿಕ್ ಕಂಪನದ ಮರುಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಡಮರುಗದ ಒಂದೊಂದು ಬಡಿತವೂ ಮನುಷ್ಯನ ಎದೆಯ ಬಡಿತದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತು, ಆಕಾಶದ ಅನಂತತೆಯನ್ನು ಭಕ್ತರ ಪ್ರಜ್ಞೆಯೊಳಗೆ ಇಳಿಸುವ ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಯಂತ್ರವಾಗಿ ಇದು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
ಜೋಳಿಗೆ: ನಾಲಿಗೆಯನ್ನು ಸೀಳಿ ಮಾಡಿದ ವೈರಾಗ್ಯದ ಭಿಕ್ಷಾಪಾತ್ರೆ
ಗೊರವರ ಹೆಗಲ ಮೇಲಿರುವ ಭಿಕ್ಷಾಟನೆಯ ಚೀಲ ಅಥವಾ 'ಜೋಳಿಗೆ'ಯು ಅವರ ವೇಷಭೂಷಣದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಹಾಗೂ ನಿಗೂಢ ಪೌರಾಣಿಕ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪರಿಕರವಾಗಿದೆ. ಜಾನಪದ ರೂಪಕಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ಭಿಕ್ಷಾ ಚೀಲವನ್ನು "ನಾಲಿಗೆಯನ್ನು ಸೀಳಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ" ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೂಪಕದ ಹಿಂದೆ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥಾನಕಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ಗಾಢವಾದ ತಾತ್ವಿಕ ನಿಲುವಿದೆ. ಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಮಣಿಕಾಸುರ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲಾಸುರರೆಂಬ ಮಹಾರಾಕ್ಷಸರ ಸಂಹಾರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವರ ರಕ್ತ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹನಿಯಿಂದಲೂ ನೂರಾರು ರಾಕ್ಷಸರು ಮರುಹುಟ್ಟು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ವರವಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ತಡೆಯಲು, ಪಾರ್ವತಿಯು 'ತುಪ್ಪದ ಮಾಳಮ್ಮ'ನ ಉಗ್ರ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿ, ತನ್ನ ನಾಲಿಗೆಯನ್ನು ಇಡೀ ಭೂಮಂಡಲಕ್ಕೆ ಚಾಚಿ ರಾಕ್ಷಸರ ರಕ್ತವನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಬೀಳದಂತೆ ಹೀರಿದಳು ಎಂಬ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಪೌರಾಣಿಕ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷಯಜ್ಞದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ನಿಂದಿಸಿದವರ "ನಾಲಿಗೆಯನ್ನು ಸೀಳಬೇಕು" ಎಂದು ಸತಿದೇವಿಯು ಆವೇಶದಿಂದ ನುಡಿದ ಕಥೆಯಿದೆ. ತಾತ್ವಿಕವಾಗಿ, 'ನಾಲಿಗೆ' ಎಂಬುದು ಮನುಷ್ಯನ ಅಹಂಕಾರ, ದುರಾಸೆ, ರುಚಿಯ ಲಾಲಸೆ ಮತ್ತು ಲೌಕಿಕ ವ್ಯಾಮೋಹದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಮನುಷ್ಯನ ವಿನಾಶಕ್ಕೆ ಆತನ ಅಹಂಕಾರ ಭರಿತ ಮಾತುಗಳೇ ಕಾರಣ. ಜಾನಪದ ತತ್ವದ ಪ್ರಕಾರ, ಮನುಷ್ಯನ ಅಹಂಕಾರವೆಂಬ ಈ ನಾಲಿಗೆಯನ್ನು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಸೀಳಿ, ಅದನ್ನೇ ಒಂದು ಜೋಳಿಗೆಯನ್ನಾಗಿ (ಭಿಕ್ಷಾಪಾತ್ರೆಯನ್ನಾಗಿ) ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಹಂಕಾರವು ನಾಶವಾದಾಗ ಮಾತ್ರ ಮನುಷ್ಯನು ಪರಮ ವೈರಾಗ್ಯಕ್ಕೆ, ಭಿಕ್ಷಾಟನೆಗೆ ಅರ್ಹನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಗೊರವರ ಭಿಕ್ಷಾಟನೆಯು ಲೌಕಿಕ ದಾರಿದ್ರ್ಯದ ಸಂಕೇತವಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಅದು ಲೌಕಿಕ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಸಮಸ್ತವನ್ನೂ ಭಗವಂತನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿ, ದೈವದ ದಯೆಗಾಗಿ ಕಾಯುವ ಭಕ್ತಿಯ ಪರಮಾವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.
ಕರಡಿ ಟೋಪಿ (ಜಟೆ): ದೈವಿಕ ರೌದ್ರಾವತಾರದ ಜೀವಂತ ಸಂಕೇತ
ಗೊರವರ ತಲೆಯ ಮೇಲಿರುವ ಸುಮಾರು ೧೫ ಇಂಚು ಅಗಲದ, ಕಪ್ಪಗಿನ ಕರಡಿ ಕೂದಲಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಟೋಪಿ (ಕುಲಾವಿ) ಇವರ ವೇಷಭೂಷಣದ ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಕ, ಗಂಭೀರ ಹಾಗೂ ಭೀತಿಹುಟ್ಟಿಸುವ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಈ ಕರಡಿ ಕೂದಲಿನ ಟೋಪಿಯನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಳಸಿದರೆ, ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಗೊರವರಲ್ಲೂ ಇದು ರೌದ್ರತೆಯ ಲಾಂಛನವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಕರಡಿ ಟೋಪಿಯು ಕೇವಲ ಮೃಗದ ಚರ್ಮವಲ್ಲ; ಇದು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಮಹಾಶಿವನ ದೈವಿಕ 'ಜಟೆ'ಯ (ಕೂದಲಿನ) ರೂಪಕವಾಗಿದೆ. ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷಬ್ರಹ್ಮನು ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಸತಿದೇವಿಯು ಬೆಂಕಿಗೆ ಹಾರಿ ಪ್ರಾಣ ಬಿಟ್ಟಾಗ, ಆ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದ ಶಿವನು ಅತೀವ ದುಃಖ ಮತ್ತು ಅಗಾಧವಾದ ಕೋಪದಿಂದ ರುದ್ರ ತಾಂಡವವಾಡುತ್ತಾನೆ. ಆ ಆವೇಶದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತಲೆಯ ಜಟೆಯನ್ನು ಕಿತ್ತು ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಡಿದಾಗ, ಅದರಿಂದ ಉಗ್ರ ಸ್ವರೂಪದ ವೀರಭದ್ರ ಮತ್ತು ಭದ್ರಕಾಳಿಯರ ಜನನವಾಗುತ್ತದೆ. ದೈವದ ಅಗಾಧವಾದ ಕೋಪ, ರೌದ್ರಾವತಾರ, ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಸಿಗದ ಕಾಡು-ಮೃಗೀಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಈ ಕರಡಿ ಟೋಪಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಗೊರವನು ತನ್ಮಯತೆಯಿಂದ ಕುಣಿಯುವಾಗ ಈ ಟೋಪಿಯನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಚಾಚಿ, ತಲೆಯನ್ನು ಅತ್ತಿತ್ತ ವೇಗವಾಗಿ ಆಡಿಸಿದಾಗ, ಭಕ್ತರಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ವೀರಭದ್ರನೇ ಅಥವಾ ಭೈರವನೇ ತಾಂಡವವಾಡುತ್ತಿರುವ ಆ ಭೀಕರ ಹಾಗೂ ರೋಮಾಂಚಕಾರಿ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಶತ್ರುನಾಶ, ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳ ನಿಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಸಂಸ್ಥಾಪನೆಯ ಕಾಡು ಶಕ್ತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.
ಇತರ ಆಭರಣಗಳ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ದಾರ್ಶನಿಕ ಮಹತ್ವ
ಗೊರವರ ಉಡುಗೆ-ತೊಡುಗೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಗವೂ ಶೈವ ಹಾಗೂ ಕುರುಬ ಪರಂಪರೆಯ ಸಮ್ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.
ಕಪ್ಪು ಉಣ್ಣೆಯ ಇಳಿವಂಗಿ (ಕರಿಯ ಕಂಬಳಿ): ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಎರಡೂ ಭಾಗಗಳ ಗೊರವರು ಕರಿಯ ಕಂಬಳಿಯ ನಿಲುವಂಗಿಯನ್ನು ತಪ್ಪದೆ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣವು ಬೆಳಕನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ, ಸಮಸ್ತ ಲೌಕಿಕ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಶೂನ್ಯತೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಕಂಬಳಿಯು ಕುರುಬ ಜನಾಂಗದ ಪಶುಪಾಲನಾ ವೃತ್ತಿಯ, ಚಳಿ-ಮಳೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ರಕ್ಷಾಕವಚ. ಇದು ಮೈಲಾರಲಿಂಗನ ಸರಳತೆ, ವೈರಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ಶ್ರಮಜೀವಿಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಒಲವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಕಂಬಳಿಯ ಮೇಲೆಯೇ ಇವರ ಪವಿತ್ರ 'ದೋಣಿ ಸೇವೆ' ನಡೆಯುವುದು ಇದರ ಪಾವಿತ್ರ್ಯತೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ.
ಕೊರಳ ರುದ್ರಾಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ಕವಡೆ: ಕೊರಳಲ್ಲಿರುವ ರುದ್ರಾಕ್ಷಿಯು ಶಿವನ ಮೂರನೇ ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ಅಥವಾ ಆತನ ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಪವಿತ್ರ ಮಣಿಯಾಗಿದ್ದು, ಭಕ್ತರ ರಕ್ಷಣೆಯ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸಿನ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಇನ್ನು, ಕಪ್ಪು ಅಂಗಿಯ ಮೇಲೆ ಧರಿಸುವ 'ಕವಡೆ' ಪಟ್ಟಿಗಳು ಶಕ್ತಿಮಾತೆಯ (ದುರ್ಗೆ ಅಥವಾ ಯಲ್ಲಮ್ಮನ) ದ್ಯೋತಕವಾಗಿವೆ. ಕವಡೆಯು ಹೆಣ್ಣಿನ ಗರ್ಭಕೋಶದ ಆಕಾರವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತಿದ್ದು, ಸೃಷ್ಟಿಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿವನ ಪ್ರತೀಕವಾದ ಭಸ್ಮ/ರುದ್ರಾಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರತೀಕವಾದ ಕವಡೆಯನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಧರಿಸುವುದು ಅರ್ಧನಾರೀಶ್ವರ ತತ್ವವನ್ನು ಸಾಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ.
ಭಂಡಾರ ಚೀಲ (ಹುಲಿಚರ್ಮದ ಚೀಲ): ಭಂಡಾರವನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿಡಲು ಕೊರಳಲ್ಲಿ ನೇತುಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುವ ಹುಲಿಚರ್ಮದ ಚೀಲವು , ಕಾಡಿನ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರೂರ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಮಣಿಸಿದ ದೈವದ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಪವಿತ್ರ ಅರಿಶಿನವನ್ನು (ಭಂಡಾರ) ಗೊರವರು ಭಕ್ತರಿಗೆ ನೀಡಿದಾಗ, ಅದು ದೈವಿಕ ರಕ್ಷಣಾ ಕವಚವಾಗಿ, ಮಂತ್ರಿಸಿದ ಪ್ರಸಾದವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅಚಲ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.
ಗೆಜ್ಜೆ ಮತ್ತು ಕೊಳಲು (ಪಿಳ್ಳಂಗೋವಿ): ಕಾಲಿಗೆ ಕಟ್ಟುವ ಗಗ್ಗರ ಅಥವಾ 'ಗೆಜ್ಜೆ'ಗಳು ಕಾಲ ಮತ್ತು ಗತಿಯ (Time and Cosmic Rhythm) ಅನಿರ್ವಚನೀಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿವೆ. ನೃತ್ಯದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೆಜ್ಜೆಯೂ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಚಲನೆಗೆ, ಕಾಲದ ಉರುಳುವಿಕೆಗೆ ಬದ್ಧವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗೆಜ್ಜೆಯ ನಾದವು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಇನ್ನು ನಾದಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸುವ 'ಕೊಳಲು' ಅಥವಾ ಪಿಳ್ಳಂಗೋವಿಯು ಪ್ರಾಣವಾಯುವಿನ (ಉಸಿರು) ಸಂಕೇತ. ಇದು ಗೊರವರ ಮೂಲ ವೃತ್ತಿಯಾದ ಕುರಿ ಕಾಯುವಿಕೆಯ ಪಶುಪಾಲನಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಜೀವಂತಿಕೆಗೂ, ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಶಿವನ (ಹರಿ-ಹರ) ಸಮನ್ವಯಕ್ಕೂ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಡಮರು ಮತ್ತು ಪಿಳ್ಳಂಗೋವಿಯ ಜೊತೆಗೆ, ತಗಡಿನ ಗಂಟೆಗಳನ್ನು ಉದ್ದವಾದ ಕಟ್ಟಿಗೆಗೆ ಸಾಲಾಗಿ ಕಟ್ಟಿ ಅದನ್ನು ಹಗ್ಗದಿಂದ ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಇಳಿಬಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ 'ಪಾರಿ' ಎಂಬ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ವಾದ್ಯವನ್ನೂ ಕೂಡ ಗೊರವರು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.
ನೃತ್ಯ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಚಲನಾತ್ಮಕ ಕಾವ್ಯ: 'ನಾಲ್ಕು ಹೆಜ್ಜೆ'ಗಳ (Four Steps) ವಿಶಿಷ್ಟತೆ
ಗೊರವರ ಕುಣಿತವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ೧೦ ರಿಂದ ೧೨ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನರ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಸಾಮೂಹಿಕ ನೃತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಗೊರವರ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ 'ಕುದುರೆಕಾರರು', 'ಕಾರಣಿಕದ ಗೊರವರು' ಹಾಗೂ 'ಕಂಚಾವೀರರು' (ಪವಾಡ ಮಾಡುವವರು) ಎಂಬ ಮೂರು ಪ್ರಕಾರಗಳಿವೆ. ಈ ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನಾಟ್ಯದಂತಹ ಕೃತಕ ಲಾಸ್ಯ, ಮೃದುತ್ವ ಅಥವಾ ಶೃಂಗಾರ ಭಾವಗಳಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ, ಭೂಮಿಯ ಜೊತೆ ನೇರ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸುವ, ಮೈ ರೋಮಾಂಚನಗೊಳಿಸುವ, ರಕ್ತವನ್ನು ಬಿಸಿಮಾಡುವ ರೌದ್ರ ಹಾಗೂ ಗಂಭೀರವಾದ ಹೆಜ್ಜೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. ದೈವದ ಉಗ್ರರೂಪವನ್ನು ಆವಾಹನೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಗೊರವರ ನೃತ್ಯದ ಆತ್ಮವೇ ಅದರ 'ನಾಲ್ಕು ಹೆಜ್ಜೆ'ಗಳ (Four Steps) ವಿಶಿಷ್ಟ ಶೈಲಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ದೈಹಿಕ ಚಲನೆಯ ಮೂಲಕ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಸೃಷ್ಟಿ-ಲಯಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಚಲನಾತ್ಮಕ ಕಾವ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಮೇಳದ ನಾಯಕನು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಪಿಳ್ಳಂಗೋವಿ ಊದಿ, ಡಮರುಗ ಬಾರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ನೃತ್ಯ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಡಮರುಗದ ತಾಳ-ಗತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ, ಗೊರವರ ನೃತ್ಯವು ಈ ಕೆಳಗಿನ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ:
| ನೃತ್ಯದ ಹಂತ (ಹೆಜ್ಜೆ) | ಚಲನಾತ್ಮಕ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಭಂಗಿ | ಪೌರಾಣಿಕ ಮತ್ತು ದಾರ್ಶನಿಕ ಸಾಂಕೇತಿಕತೆ |
| ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ (ಸಿದ್ಧತಾ ಸ್ಥಿತಿ / ಆವಾಹನೆ) | ವೃತ್ತಾಕಾರದಲ್ಲಿ ನಿಂತ ನರ್ತಕರು ತಮ್ಮ ಬಲಗಾಲನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟು, ಕೈಯಲ್ಲಿನ ಡಮರುವನ್ನು ಎದೆಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಭದ್ರವಾಗಿ ಹಿಡಿದು, ನಿಧಾನಗತಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ನಾದವನ್ನು ಹೊಮ್ಮಿಸುತ್ತಾರೆ. | ಇದು ದೈವವನ್ನು ಮೈಮೇಲೆ ಆವಾಹನೆ (Invocation) ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಿದ್ಧತಾ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದೆ. ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಮುನ್ನ ನಡೆಯುವ ದೈವಿಕ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಡಮರುಗದ ಮೆಲು ನಾದವು ಪ್ರಾಣ ಸಂಚಲನದ ಸಂಕೇತ. |
| ಎರಡನೇ ಹೆಜ್ಜೆ (ವಿಸ್ತರಣೆ ಮತ್ತು ಬಾಗುವಿಕೆ) | ಬಲಗಾಲನ್ನು ಬಲಕ್ಕೆ ಚಾಚಿ, ಸೊಂಟದಿಂದ ಮೇಲ್ಭಾಗವನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಬಾಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ತಲೆಯ ಮೇಲಿನ ಕರಡಿ ಟೋಪಿಯನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಚಾಚಿ, ಭಯಭಕ್ತಿ ಮೂಡಿಸುವ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. | ಇದು ಪ್ರಪಂಚದ ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆಯ (Expansion) ಪ್ರತೀಕ. ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿಯು ಭಕ್ತರತ್ತ ಪ್ರವಹಿಸುವ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಅವರು ಭಕ್ತರೆಡೆಗೆ ಬಾಗುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮುಂದೆ ಮನುಷ್ಯನ ಶರಣಾಗತಿಯನ್ನೂ ಇದು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. |
| ಮೂರನೇ ಹೆಜ್ಜೆ (ಹಿಂದೆಜ್ಜೆ / ಸಂಕೋಚನ ಅಥವಾ ಲಯ) | ಮುಂದಿಟ್ಟ ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು (ಹಿಂದೆಜ್ಜೆ), ದೇಹವನ್ನು ನೇರವಾಗಿಸುತ್ತಾ ಡಮರುಗದ ಬಡಿತದ ಶಬ್ದವನ್ನು ಮತ್ತು ಗೆಜ್ಜೆಯ ನಾದವನ್ನು ತೀವ್ರಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. | ಇದು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸಂಕೋಚನ ಅಥವಾ 'ಲಯ'ದ (Destruction / Withdrawal) ಪ್ರತೀಕ. ಸೃಷ್ಟಿಯಾದದ್ದೆಲ್ಲವೂ ಪುನಃ ತನ್ನ ಮೂಲವನ್ನು ಸೇರಲೇಬೇಕು ಎಂಬ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ನಿಯಮವನ್ನು ಈ ಹಿಂದೆಜ್ಜೆ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. |
| ನಾಲಕ್ಕನೆ ಹೆಜ್ಜೆ (ರೌದ್ರ ತಾಂಡವ / ಭ್ರಮಣ) | ತಾಳದ ವೇಗವು ತಾರಕಕ್ಕೇರಿದಾಗ, ನರ್ತಕರು ತಮ್ಮ ತಲೆಯ ಮೇಲಿನ ಕುಲಾವಿಯನ್ನು ಆವೇಶದಿಂದ ಅತ್ತಿತ್ತ ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾ, ಕುಣಿಯುತ್ತಾ ವೃತ್ತಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಗರಗರನೆ ತಿರುಗುತ್ತಾರೆ (ಭ್ರಮಣ). | ಇದು ಶಿವನ ರೌದ್ರ ತಾಂಡವದ (Cosmic Dance) ನೇರ ಪ್ರದರ್ಶನ. ಭ್ರಮಣವು ಜೀವದ ಜನನ-ಮರಣಗಳ ಅನಂತ ಚಕ್ರವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಭ್ರಮಣದ ವೇಗದಲ್ಲಿ ನರ್ತಕನು ತನ್ನ ಲೌಕಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ದೈವಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪುತ್ತಾನೆ. |
ಈ ನಾಲ್ಕು ಹೆಜ್ಜೆಗಳ ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಸಂಯೋಜನೆಯು ಜೀವದ ಹುಟ್ಟು, ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಸಾವು ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿಯ ಚಕ್ರವನ್ನು ಜಾನಪದೀಯ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ನೃತ್ಯದ ವೇಗ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆಲ್ಲಾ, ಡಮರುಗದ "ಡಮ್ ಡಮ್" ನಾದ ಮತ್ತು ಗೆಜ್ಜೆಯ ಝೇಂಕಾರವು ಮೈಲಾರಲಿಂಗನ ವಿಜಯೋತ್ಸವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಈ ಕುಣಿತದ ಅಂತಿಮ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ, ಹೊಸ ಗೃಹಪ್ರವೇಶ ಅಥವಾ ಶುಭಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕರಿಯ ಕಂಬಳಿ ಹಾಸಿ, ಅದರ ಮೇಲಿಟ್ಟ ಮರದ ದೋಣಿಯಲ್ಲಿನ ಹಾಲು-ಬಾಳೆಹಣ್ಣು-ರಸಾಯನವನ್ನು ಕೈ ಮುಟ್ಟದೆ, ಶ್ವಾನದ (ಭೈರವನ ವಾಹನ) ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಯಿಂದಲೇ ಸೇವಿಸುವ 'ದೋಣಿ ಸೇವೆ'ಯು ಜರುಗುತ್ತದೆ. ಇದು ದೈವದ ಮುಂದೆ ತಾನೇನೂ ಅಲ್ಲ ಎಂಬ ಶರಣಾಗತಿ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿ-ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಮುಖವಾಗಿದೆ. ಈ ನೃತ್ಯ ಹಾಗೂ ಗಾಯನ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮುಡುಕುತೊರೆ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಗೊರವರು ಕೇವಲ ಮೈಲಾರಲಿಂಗನ ಕಥೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಮಲೆಮಾದೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ ಕಾವ್ಯಗಳನ್ನೂ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಹಾಡುತ್ತಾರೆ.
ಕಾರ್ಣಿಕ, ಒಡಪು ಮತ್ತು ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥಾನಕ: ಶೈವ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಜಾನಪದೀಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ
ಗೊರವರ ಕುಣಿತದ ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಕ, ಬೌದ್ಧಿಕ ಮತ್ತು ನಿಗೂಢ ಭಾಗವೆಂದರೆ ಕುಣಿತದ ನಡುವೆ ನಾಯಕನು ಅಥವಾ ಗೊರವಯ್ಯನು ಹೇಳುವ 'ಒಡಪು' ಅಥವಾ 'ಕಾರ್ಣಿಕ'. 'ಒಡಪು' ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಒಗಟು ಅಥವಾ ಪ್ರಾಸಬದ್ಧ ಕವನವಲ್ಲ; ಅದು ದೈವವನ್ನು ಹೊಗಳುವ, ಭವಿಷ್ಯ ನುಡಿಯುವ, ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಸೃಷ್ಟಿ-ರಹಸ್ಯಗಳನ್ನು ಬಿಚ್ಚಿಡುವ ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ರೂಪಕಾತ್ಮಕ ಕಥಾನಕ. ಇದು ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮಜಲು. ಮೈಲಾರಲಿಂಗನ ಜಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗುವ ಒಡಪುಗಳು ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಣಿಕಗಳು ಕೇವಲ ಒಗಟಾಗಿರದೆ, ನಾಡಿನ ಮಳೆ, ಬೆಳೆ ಮತ್ತು ಆಗುಹೋಗುಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ದೈವವಾಣಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ.
ಈ ಕೆಳಗೆ ಗೊರವರ ಬಹುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಎರಡು ಒಡಪುಗಳ (ಕಾರ್ಣಿಕಗಳ) ಉದಾಹರಣೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ:
೧. ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ ತಾತ್ವಿಕ ಒಡಪು:
"ಮೂವತ್ತಾರು ಪಟ್ಟಣ, ಆ ಪಟ್ಟಣದ ನಡುವೆ ಬೆಳೆದ ಮರ, ಮರದ ಮೇಲೊಂದು ಹಕ್ಕಿ, ಹಕ್ಕಿಯ ಹಾರಿಸಿದ ಮಹಾರುದ್ರ..."
ಈ ಒಡಪು ಕೇವಲ ಒಂದು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಜನಪದ ಕಥೆಯಲ್ಲ; ಇದು 'ಶೈವ ಸಿದ್ಧಾಂತ'ದ (Shaiva Siddhanta) ಅತ್ಯುನ್ನತ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಜಾನಪದ ಅವತರಣಿಕೆಯಾಗಿದೆ.
೩೬ ಪಟ್ಟಣ (36 Tattvas): ಶೈವ ಆಗಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವು 'ಶಿವ ತತ್ವ'ದಿಂದ ಹಿಡಿದು 'ಪೃಥ್ವಿ ತತ್ವ'ದವರೆಗಿನ ೩೬ ತತ್ವಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂಬುದು ಇದರ ಅರ್ಥ.
ಅಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಮರ (The Cosmic Tree): ಇದು 'ಸಂಸಾರ' (ಬದುಕು, ಪ್ರಪಂಚ ಅಥವಾ ಶರೀರ) ದ ನಿಖರವಾದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.
ಮರದ ಮೇಲಿನ ಹಕ್ಕಿ (Jivatma): ಮನುಷ್ಯನ 'ಜೀವಾತ್ಮ'ವು ಸಂಸಾರವೆಂಬ ಮರದ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಾ ಬಂಧಿಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ಈ ಹಕ್ಕಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಹಕ್ಕಿಯನ್ನು ಹಾರಿಸಿದ ಮಹಾರುದ್ರ: ದೈವವು ತನ್ನ ಅಗಾಧ ರೌದ್ರ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಕರ್ಮಬಂಧನಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿ, ಜೀವಾತ್ಮವೆಂಬ ಹಕ್ಕಿಯನ್ನು ಸಂಸಾರದ ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿ ಮೋಕ್ಷ ಕರುಣಿಸುವ ದಾರ್ಶನಿಕತೆಯನ್ನು ಇದು ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತದೆ.
೨. ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ನುಡಿಯುವ ಕಾರ್ಣಿಕದ ಒಡಪು:
"ಅಂಬಲಿ ಹಳಸಿತು, ಕಂಬಳಿ ಬಸಿತಲೆ ಪರಾಕ್"
ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮೈಲಾರಲಿಂಗ ಕಾರ್ಣಿಕೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಬಂದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿ (ಒಡಪು) ಇದಾಗಿದೆ. ಈ ಒಗಟಿನ ನುಡಿಯನ್ನು ರೈತ ಸಮುದಾಯ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳು ಕೃಷಿ, ಮಳೆ-ಬೆಳೆ ಮತ್ತು ದೇಶದ ರಾಜಕೀಯ ಆಗುಹೋಗುಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಂತಹ ನುಡಿಗಳು ವರ್ಷದ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಅಗಾಧ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.
ಇದೇ ಜಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಚಾವೀರರು ಮಾಡುವ ಪವಾಡಗಳ ಪೈಕಿ 'ಶಸ್ತ್ರ ಪವಾಡ' ಅಥವಾ 'ಕನ್ಯ ಪವಾಡ' ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಕಳಂಕಿತನಾಗದ ಶುದ್ಧ ಚಾರಿತ್ರ್ಯವುಳ್ಳ ಬಾಲಕನು ಮದುವೆಯ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಕಾಲಿನ ಮೀನಖಂಡಕ್ಕೆ ಉಕ್ಕಿನ ಸರಳನ್ನು (ಶಸ್ತ್ರವನ್ನು) ಚುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಈ ಕಠಿಣ ಪವಾಡವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಇದನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರವೇ ಅವನಿಗೆ ಮದುವೆಯಾಗುವ ಅರ್ಹತೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಬಲವಾದ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.
ಗೊರವರ ಕುಣಿತ ಮತ್ತು ಮೈಲಾರಲಿಂಗ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೃತಿಗಳು
ಗೊರವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಜಾನಪದ ಕಾವ್ಯ ಮತ್ತು ಮೈಲಾರಲಿಂಗನ ಆರಾಧನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕನ್ನಡದ ಹಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಗಣನೀಯ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಧ್ಯಯನಕಾರರಿಗೆ ಮತ್ತು ಆಸಕ್ತರಿಗೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗುವ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧಕರ ಪಟ್ಟಿ ಇಲ್ಲಿದೆ:
"ಮೈಲಾರಲಿಂಗ ಪರಂಪರೆ": ಈ ಕೃತಿಯ ಸಂಪಾದಕರು ಡಾ. ಎಫ್.ಟಿ. ಹಳ್ಳಿಕೇರಿ. ಹಂಪಿಯ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಹಾಲುಮತ ಅಧ್ಯಯನ ಪೀಠವು ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವ ಈ ಗ್ರಂಥವು, ಹಾಲುಮತ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮತ್ತು ಮೈಲಾರ ಪರಂಪರೆಯ ಒಳಹೊರಗನ್ನು ತೆರೆದಿಡುವ ಅತ್ಯಂತ ಸಮಗ್ರವಾದ ಪುಸ್ತಕವಾಗಿದೆ.
"ಮೈಲಾರಲಿಂಗ ಕಾವ್ಯ": ಮಂಜುನಾಥ ಬೇವಿನಕಟ್ಟಿ ಅವರು ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ ಸಂಪಾದಿಸಿರುವ ಈ ಕೃತಿಯು ಮೈಲಾರಲಿಂಗನ ಮೌಖಿಕ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಶೂದ್ರ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಮೈಲಾರಲಿಂಗನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತದೆ.
"ಹೇಳಕಿ ಮಾಡ್ಯಾರ ಒಡೆಯರು": ಸಿಂದಗಿಯ ಡಾ. ಮಹಾದೇವಪ್ಪ ಮಲ್ಲಪ್ಪ ಪಡಶೆಟ್ಟಿ ಅವರು ಬರೆದಿರುವ ಈ ಕೃತಿಯು, ಕುರುಬರ ಗುರುಪರಂಪರೆಯ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿರುವ 'ಒಡೆಯರು' ಮತ್ತು ಅವರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಅತ್ಯಮೂಲ್ಯ ಕಿರುಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ.
"ಹಾಲುಮತ ಪುರಾಣಗಳು: ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಧ್ಯಯನ": ಡಾ. ಹುಲಿಗೆಮ್ಮ ಬಿ. ಅವರು ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಿದ ಮಹತ್ವದ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಬಂಧವಿದು. ಹಾಲುಮತ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಮೈಲಾರಲಿಂಗನ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಇದು ದಾಖಲಿಸಿದೆ.
ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಶೋಧಕರು: ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮೈಲಾರಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಗೊರವರ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಮುಖ ವಿದ್ವಾಂಸರೆಂದರೆ ಶಂಬಾ ಜೋಶಿ, ಪಿ.ಬಿ. ದೇಸಾಯಿ, ರಾ.ಚಿಂ. ಢೇರೆ, ಎಂ.ಎಂ. ಕಲಬುರ್ಗಿ, ಎಂ. ಚಿದಾನಂದಮೂರ್ತಿ, ಜಿ.ಶಂ. ಪರಮಶಿವಯ್ಯ, ಹಿ.ಚಿ. ಬೋರಲಿಂಗಯ್ಯ, ಎಂ.ಬಿ. ನೇಗಿನಹಾಳ, ಮತ್ತು ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಬಿಳಿಮಲೆ. ಇವರ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕಲೆಯ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಉಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿವೆ.
ಗೊರವರ ಕುಣಿತ ಮತ್ತು ವೀರಗಾಸೆ (ವೀರಭದ್ರ ಕುಣಿತ / ಪುರವಂತಿಕೆ): ಒಂದು ತೌಲನಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ
ಕರ್ನಾಟಕದ ಶೈವ ಜಾನಪದ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ "ವೀರಗಾಸೆ" (ವೀರಭದ್ರ ಕುಣಿತ/ಪುರವಂತಿಕೆ) ಮತ್ತು "ಗೊರವರ ಕುಣಿತ" ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಹಾಗೂ ಭಕ್ತಿಭಾವದ ರೌದ್ರ ಪ್ರದರ್ಶಕ ಕಲೆಗಳಾಗಿವೆ. ಇವೆರಡೂ ಶಿವನ ರೌದ್ರ ರೂಪದ ಆರಾಧನೆಯಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಕಲೆಗಳಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವುಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಆಚರಣೆ, ವೇಷಭೂಷಣ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಾಮ್ಯತೆಗಳನ್ನೂ ಹಾಗೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನೂ ಕಾಣಬಹುದು.
ಸಾಮ್ಯತೆಗಳು (Similarities)
ಶೈವ ಆರಾಧನಾ ಹಿನ್ನೆಲೆ: ಇವೆರಡೂ ಕಲೆಗಳು ಶಿವನ ರೌದ್ರಾವತಾರಗಳ ಆರಾಧನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿವೆ. ವೀರಗಾಸೆಯು ಶಿವನ ಕೋಪದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ 'ವೀರಭದ್ರ'ನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದರೆ, ಗೊರವರ ಕುಣಿತವು ಶಿವನ ಭೈರವ ಸ್ವರೂಪಿಯಾದ 'ಮೈಲಾರಲಿಂಗ'ನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತದೆ. ಎರಡೂ ಕಲೆಗಳ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶ ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ಸ್ತುತಿ ಮತ್ತು ಧರ್ಮ ಪ್ರಚಾರವೇ ಆಗಿದೆ.
ಖಡ್ಗ / ಒಡಪುಗಳ ಬಳಕೆ: ವೀರಗಾಸೆ ನೃತ್ಯದ ನಡುವೆ ಕಲಾವಿದರು ತಾಳ-ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ವೀರಭದ್ರನ ಜನ್ಮ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಯಾಗದ ಕಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಾಸಬದ್ಧ 'ಖಡ್ಗ' ಅಥವಾ 'ಒಡಪು'ಗಳ ಮೂಲಕ ವೀರಾವೇಷದಿಂದ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಗೊರವರ ಕುಣಿತದಲ್ಲೂ ನೃತ್ಯದ ನಡುವೆ ಮುಖ್ಯ ಗೊರವಯ್ಯನು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಸೃಷ್ಟಿ-ರಹಸ್ಯಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಭಕ್ತಿ ತತ್ವವನ್ನು ಸಾರುವ 'ಒಡಪು' ಅಥವಾ 'ಕಾರ್ಣಿಕ'ಗಳನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.
ಶಸ್ತ್ರ ಪವಾಡಗಳು ಮತ್ತು ಮೈದಂಡನೆ: ಎರಡೂ ಪರಂಪರೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ಕಠಿಣ ವ್ರತಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಿ ತಮ್ಮ ಮೈಯನ್ನು ದಂಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ರೋಮಾಂಚನಕಾರಿ ಪವಾಡಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ವೀರಗಾಸೆಯ ಪುರವಂತರು ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು (ಉದ್ದನೆಯ ಕಬ್ಬಿಣದ ಸೂಜಿಗಳನ್ನು) ನಾಲಿಗೆ, ಕೆನ್ನೆ ಅಥವಾ ಮೈಗೆ ಚುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವ (ಶಸ್ತ್ರ ಪವಾಡ) ಹಾಗೂ ಕೆಂಡ ಹಾಯುವ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಗೊರವರಲ್ಲೂ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದೇವರಗುಡ್ಡದ ಕಂಚಾವೀರರಲ್ಲಿ) ಕಾಲಿನ ಮೀನಖಂಡಕ್ಕೆ ಉಕ್ಕಿನ ಸರಳನ್ನು ಹಾಯಿಸುವ 'ಶಸ್ತ್ರ ಪವಾಡ' (ಕನ್ಯ ಪವಾಡ) ಹಾಗೂ 'ಬಗಣಿಗೂಟ ಪವಾಡ'ಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿವೆ.
ವ್ರತಾಚರಣೆ ಮತ್ತು ಭಿಕ್ಷಾಟನೆ: ವೀರಗಾಸೆಯ ಕಲಾವಿದರು ಶಿವರಾತ್ರಿ ಅಥವಾ ಯುಗಾದಿಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾವಿ ಧರಿಸಿ ಮನೆಮನೆಗೆ ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡುವ 'ಕ್ವಾರಣ್ಯ' ವ್ರತ ಪಾಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗೊರವರಲ್ಲೂ ದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆದ ನಂತರ ಹೆಗಲಿಗೆ ಜೋಳಿಗೆ ಏರಿಸಿ ಭಿಕ್ಷಾಟನೆ ಮಾಡುವ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿಯಮವಿದೆ. ಎರಡೂ ಕಲೆಯ ಕಲಾವಿದರು ಪ್ರದರ್ಶನ ಮುಗಿಯುವವರೆಗೆ ಉಪವಾಸ ಹಾಗೂ ಮಡಿ-ಮೈಲಿಗೆಯ ಕಠಿಣ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾರೆ.
ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು (Differences)
ಗೊರವರ ಕುಣಿತಕ್ಕೂ ಮತ್ತು ವೀರಗಾಸೆಗೂ ಇರುವ ಆಚರಣಾತ್ಮಕ ಹಾಗೂ ಭೌತಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ:
| ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ | ವೀರಗಾಸೆ (ವೀರಭದ್ರ ಕುಣಿತ) | ಗೊರವರ ಕುಣಿತ |
| ಆರಾಧ್ಯ ದೈವ | ದಕ್ಷಬ್ರಹ್ಮನ ಯಾಗವನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಲು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಮಹಾಶಿವನ ಜಟೆಯಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ವೀರಭದ್ರ ದೇವರು. | ಮಣಿ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲರೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು ಶಿವನು ತಾಳಿದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನಾಯಕ ಮೈಲಾರಲಿಂಗೇಶ್ವರ (ಭೈರವ). |
| ಪ್ರಮುಖ ಸಮುದಾಯ | ವೀರಶೈವ/ಲಿಂಗಾಯತ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಜಂಗಮರು (ಪುರವಂತರು/ಲಿಂಗದೇವರು) ವಂಶಪಾರಂಪರ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. | ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಹಾಲುಮತ ಕುರುಬ ಗೌಡ ಜನಾಂಗದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಲೆಯಾಗಿದೆ. |
| ವೇಷಭೂಷಣ | ತಲೆಗೆ ಬಿಳಿಯ ಚೌಲಿಯ ಶಿರಸ್ತ್ರಾಣ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಕೆಂಪು ಅಥವಾ ಕಾವಿ ಬಣ್ಣದ ನಿಲುವಂಗಿ/ಚಲ್ಲಣ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೊರಳಲ್ಲಿ ರುದ್ರಾಕ್ಷಿ, ಸೊಂಟದಲ್ಲಿ ನರಸಿಂಹ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಬ್ರಹ್ಮನ ಶಿರಗಳ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಬಲಗೈಯಲ್ಲಿ ಕತ್ತಿ ಮತ್ತು ಎಡಗೈಯಲ್ಲಿ ವೀರಭದ್ರನ ಹಲಗೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುತ್ತಾರೆ. | ಕಪ್ಪು ಉಣ್ಣೆಯ ಕೋರೆ ನಿಲುವಂಗಿ (ಕಂಬಳಿ), ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ೧೫ ಇಂಚು ಎತ್ತರದ ಕಪ್ಪಗಿನ ಕರಡಿ ಕೂದಲಿನ ಕುಲಾವಿ (ಟೋಪಿ), ಕೊರಳಲ್ಲಿ ಕವಡೆಯ ಸರಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೆಗಲಿನಲ್ಲಿ ಜೋಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ದೋಣಿಯಿರುತ್ತದೆ. |
| ಮುಖ್ಯ ವಾದ್ಯಗಳು | ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಶಬ್ದ ಹೊರಡಿಸುವ 'ಸಂಬಳ' (ಎರಡು ಡೋಲುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕಟ್ಟಿದ್ದು), ಕರಡಿ, ಚಮಾಳ, ಶಹನಾಯಿ ಮತ್ತು ಕಂಚಿನ ತಾಳ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. | ನಾದಕ್ಕಾಗಿ ಡಮರು (ಡಮರುಗ), ಬಿದಿರಿನ ಪಿಳ್ಳಂಗೋವಿ (ಕೊಳಲು), ಒಕ್ಕಳಗಂಟೆ ಹಾಗೂ ಗಂಟೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ 'ಪಾರಿ' ಎಂಬ ವಾದ್ಯ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. |
| ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಚರಣೆ | ಮದುವೆ ಹಾಗೂ ಗೃಹಪ್ರವೇಶಗಳಂತಹ ಶುಭ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ವೀರಭದ್ರನ ಪ್ರೀತ್ಯರ್ಥವಾಗಿ 'ಗುಗ್ಗಳ ಸೇವೆ' ಮತ್ತು ಕಪಾಲಕ್ಕೆ ಶಸ್ತ್ರ ಚುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಆಚರಣೆ ಇರುತ್ತದೆ. | ಹೊಸ ಗೃಹಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ದೇವಸ್ಥಾನದ ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ 'ದೋಣಿ ಸೇವೆ' (ಅಥವಾ ಮಾಣಿಸೇವೆ/ಒಗ್ಗಸೇವೆ) ಪ್ರಮುಖವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕರಿಕಂಬಳಿಯ ಮೇಲಿಟ್ಟ ದೋಣಿಯಲ್ಲಿನ ಹಾಲಿನ ರಸಾಯನವನ್ನು ಕೈ ಮುಟ್ಟದೆ ಶ್ವಾನದಂತೆ ಬಾಯಿಂದಲೇ ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ. |
| ನೃತ್ಯದ ಶೈಲಿ | ನರ್ತಕರ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು ಸೈನಿಕನ ಆವೇಶದಂತೆ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಹಾಗೂ ರಣೋತ್ಸಾಹದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತವೆ. | ವೃತ್ತಾಕಾರದಲ್ಲಿ ತಿರುಗುತ್ತಾ, ತಲೆಯ ಮೇಲಿನ ಕರಡಿ ಟೋಪಿಯನ್ನು ಮುಂದೆ ಚಾಚುತ್ತಾ, ತನ್ಮಯತೆಯಿಂದ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕುವ ಭಕ್ತಿ ಪ್ರಧಾನ ನೃತ್ಯವಾಗಿದೆ. |
ಗೊರವರ ಕುಣಿತ ಮತ್ತು ಮೈಲಾರಲಿಂಗ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೃತಿಗಳು
ಗೊರವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಜಾನಪದ ಕಾವ್ಯ ಮತ್ತು ಮೈಲಾರಲಿಂಗನ ಆರಾಧನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕನ್ನಡದ ಹಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಗಣನೀಯ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಧ್ಯಯನಕಾರರಿಗೆ ಮತ್ತು ಆಸಕ್ತರಿಗೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗುವ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧಕರ ಪಟ್ಟಿ ಇಲ್ಲಿದೆ:
"ಮೈಲಾರಲಿಂಗ ಪರಂಪರೆ": ಈ ಕೃತಿಯ ಸಂಪಾದಕರು ಡಾ. ಎಫ್.ಟಿ. ಹಳ್ಳಿಕೇರಿ. ಹಂಪಿಯ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಹಾಲುಮತ ಅಧ್ಯಯನ ಪೀಠವು ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವ ಈ ಗ್ರಂಥವು, ಹಾಲುಮತ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮತ್ತು ಮೈಲಾರ ಪರಂಪರೆಯ ಒಳಹೊರಗನ್ನು ತೆರೆದಿಡುವ ಅತ್ಯಂತ ಸಮಗ್ರವಾದ ಪುಸ್ತಕವಾಗಿದೆ.
"ಮೈಲಾರಲಿಂಗ ಕಾವ್ಯ": ಮಂಜುನಾಥ ಬೇವಿನಕಟ್ಟಿ ಅವರು ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ ಸಂಪಾದಿಸಿರುವ ಈ ಕೃತಿಯು ಮೈಲಾರಲಿಂಗನ ಮೌಖಿಕ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಶೂದ್ರ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಮೈಲಾರಲಿಂಗನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತದೆ.
"ಹೇಳಕಿ ಮಾಡ್ಯಾರ ಒಡೆಯರು": ಸಿಂದಗಿಯ ಡಾ. ಮಹಾದೇವಪ್ಪ ಮಲ್ಲಪ್ಪ ಪಡಶೆಟ್ಟಿ ಅವರು ಬರೆದಿರುವ ಈ ಕೃತಿಯು, ಕುರುಬರ ಗುರುಪರಂಪರೆಯ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿರುವ 'ಒಡೆಯರು' ಮತ್ತು ಅವರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಅತ್ಯಮೂಲ್ಯ ಕಿರುಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ.
"ಹಾಲುಮತ ಪುರಾಣಗಳು: ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಧ್ಯಯನ": ಡಾ. ಹುಲಿಗೆಮ್ಮ ಬಿ. ಅವರು ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಿದ ಮಹತ್ವದ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಬಂಧವಿದು. ಹಾಲುಮತ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಮೈಲಾರಲಿಂಗನ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಇದು ದಾಖಲಿಸಿದೆ.
ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಶೋಧಕರು: ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮೈಲಾರಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಗೊರವರ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಮುಖ ವಿದ್ವಾಂಸರೆಂದರೆ ಶಂಬಾ ಜೋಶಿ, ಪಿ.ಬಿ. ದೇಸಾಯಿ, ರಾ.ಚಿಂ. ಢೇರೆ, ಎಂ.ಎಂ. ಕಲಬುರ್ಗಿ, ಎಂ. ಚಿದಾನಂದಮೂರ್ತಿ, ಜಿ.ಶಂ. ಪರಮಶಿವಯ್ಯ, ಹಿ.ಚಿ. ಬೋರಲಿಂಗಯ್ಯ, ಎಂ.ಬೀ. ನೇಗಿನಹಾಳ, ಮತ್ತು ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಬಿಳಿಮಲೆ. ಇವರ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕಲೆಯ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಉಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿವೆ.
ಉಪಸಂಹಾರ: ಜಾನಪದ ತತ್ವಜ್ಞಾನದ ಉಳಿವು ಮತ್ತು ಮುನ್ನೋಟ
ಗೊರವರ ಕುಣಿತವು ಕೇವಲ ಚರ್ಮವಾದ್ಯಗಳ ನಾದಕ್ಕೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕುವ, ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ರಂಜಿಸುವ ಭೌತಿಕ ನೃತ್ಯ ಕಲೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಣ್ಣಿನ ಮಕ್ಕಳಾದ, ಪ್ರಕೃತಿಯೊಡನೆ ಅವಿನಾಭಾವ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಹಾಲುಮತ ಕುರುಬ ಸಮುದಾಯದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಸ್ಮಿತೆ, ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಪೌರಾಣಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಸಜೀವ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕಲೆ ಮತ್ತು ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಅಳಿಸಿಹಾಕುವ ಒಂದು ಅನನ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಯಾಗಿದೆ.
ಹಿರೇಮೈಲಾರದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆ ಹಾಗೂ ದೇವರಗುಡ್ಡದ ಕಠಿಣ ವ್ರತಾಚರಣೆಗಳ ನಡುವೆ, ಭಸ್ಮ (ವೈರಾಗ್ಯ) ಮತ್ತು ಭಂಡಾರ (ಸಮೃದ್ಧಿ) ಗಳ ತಾತ್ವಿಕ ಸಮನ್ವಯತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿರುವ ಈ ಕಲೆಯು ಶೈವಧರ್ಮದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮಜಲೊಂದನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಆಕಾಶವನ್ನು ಹರಿದು ಮಾಡಿದ ಡಮರುಗದ ನಾದವು ಸೃಷ್ಟಿಯ ಮೂಲವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿದರೆ, ಅಹಂಕಾರದ ನಾಲಿಗೆಯನ್ನು ಸೀಳಿ ಮಾಡಿದ ಜೋಳಿಗೆಯು ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಶರಣಾಗತಿಯ ಪಾಠವನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ರೌದ್ರಾವತಾರದ ಕರಡಿ ಟೋಪಿಯು ಪ್ರಕೃತಿಯ ವಿನಾಶಕ ಶಕ್ತಿಯ ಬಗೆಗಿನ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಾದರೆ, ಕರಿಯ ಕಂಬಳಿಯು ಬದುಕಿನ ಸರಳತೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ನಾಲ್ಕು ಹೆಜ್ಜೆಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ನೃತ್ಯದ ಲಯಬದ್ಧತೆಯು ಜೀವಚಕ್ರದ ಅನಂತ ಸತ್ಯವನ್ನು ಸಾರಿದರೆ, 'ಮೂವತ್ತಾರು ಪಟ್ಟಣ'ದ ಒಡಪು ಜೀವಾತ್ಮ ಮತ್ತು ಪರಮಾತ್ಮನ ನಡುವಿನ ತಾತ್ವಿಕ ಅನುಸಂಧಾನವನ್ನು ಹಾಗೂ ಮೋಕ್ಷದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತದೆ.
ಆಧುನೀಕರಣ, ಜಾಗತೀಕರಣ ಮತ್ತು ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಸಮೀಕರಣಗಳ ಭರಾಟೆಯಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಗಹನವಾದ ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ತಲೆಮಾರುಗಳ ದೀಕ್ಷಾ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಯುವ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ದೂರವಾಗುತ್ತಾ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಆತಂಕ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿದೆ. ಕನ್ನಡ ಜಾನಪದ ಪರಿಷತ್ತಿನಂತಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಗೊರವರ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿ ಈ ಕಲೆಯನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು ಆಶಾದಾಯಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿದೆ. ಗೊರವರ ಕುಣಿತದ ಹಿಂದಿರುವ ಈ ಅಗಾಧವಾದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ (anthropological) ಮತ್ತು ದಾರ್ಶನಿಕ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡು, ಅದರ ಮೂಲ ಪಾವಿತ್ರ್ಯತೆಗೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಗದಂತೆ ಅದನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ದಾಟಿಸುವುದು ಅತಿಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಈ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಗೊರವರ ಕುಣಿತವು ಕೇವಲ ಕಲೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ, ಮಾನವನ ಒಳ-ಹೊರಗುಗಳನ್ನು ಬೆಸೆಯುವ, ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಅಳಿಸಿ ದೈವತ್ವವನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸುವ ಅಧ್ಯಾತ್ಮದ ಜೀವಂತ ಸೇತುವೆಯಾಗಿ ಸದಾ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
