ಕಾಡಮಲ್ಲೇಶ್ವರ - ಮಲ್ಲಾಪುರ - ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ - ಮೇದರನಿಂಗನಹಳ್ಳಿ - IISc

ಕಾಡುಮಲ್ಲೇಶ್ವರ: ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ಕಗ್ಗಲ್ಲಿನಿಂದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಸ್ಮಿತೆಯವರೆಗಿನ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತುಗಳು

ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ 'ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ' ಕೇವಲ ಒಂದು ಆಧುನಿಕ ಬಡಾವಣೆಯಲ್ಲ; ಇದು ಕನ್ನಡಿಗರ ಭೌಗೋಳಿಕ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಒಂದು ಜೀವಂತ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ. ಶತಮಾನಗಳ ಭವ್ಯ ಇತಿಹಾಸವಿರುವ 'ಕಾಡುಮಲ್ಲೇಶ್ವರ' ದೇವಾಲಯವು ಈ ಇಡೀ ಪ್ರದೇಶದ ಅಸ್ಮಿತೆಗೆ ಮೂಲ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ಕಾಲದ ಬೃಹತ್ ಶಿಲಾಯುಗದಿಂದ ಹಿಡಿದು, ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ ದ್ರಾವಿಡ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ನಗರೀಕರಣದ ನಡುವೆಯೂ ತನ್ನ ಪಾರಂಪರಿಕ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸಮಗ್ರ ಇತಿಹಾಸವು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಕನ್ನಡಿಗನೂ ಹೆಮ್ಮೆಪಡುವಂತಹದ್ದಾಗಿದೆ.

ಈ ಕೆಳಗೆ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಐತಿಹಾಸಿಕ, ಭೌಗೋಳಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸಿ ರಚಿಸಲಾದ ಸಮಗ್ರ ಬರಹವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ:

೧. ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿಸ್ಮಯ

ಕಾಡುಮಲ್ಲೇಶ್ವರದ ಇತಿಹಾಸವು ಕೇವಲ ರಾಜ-ಮಹಾರಾಜರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಈ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶವು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಿಲಾರಚನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ, ಸುಮಾರು ೩ ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಪೆನಿನ್ಸುಲರ್ ಗ್ನಿಸ್ (Peninsular Gneiss) ಎಂಬ ಕಗ್ಗಲ್ಲಿನ ಶಿಲಾಪದರಗಳ ಮೇಲೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ.

• ಶಿಲಾಯುಗದ ಕುರುಹುಗಳು: ಇಂದಿನ ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ (IISc) ಮತ್ತು ಯಶವಂತಪುರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನವಶಿಲಾಯುಗ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣದ ಯುಗದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಶಿಲಾಯುಧಗಳು (Microliths) ಹಾಗೂ ಕಲ್ಮನೆ ಸಮಾಧಿಗಳು (Megalithic Cist Burials) ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ. ಇದು ೩೦೦೦ ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಮುನ್ನವೇ ಇಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಿಗರ ಪೂರ್ವಜರು ಬದುಕಿದ್ದ ಕುರುಹಾಗಿದೆ.
• ರೋಮನ್ ಸಂಪರ್ಕ: ೧೮೮೯ರಲ್ಲಿ ಯಶವಂತಪುರದ ಬಳಿ ಮಣ್ಣಿನ ಮಡಕೆಯಲ್ಲಿ ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ (ಆಗಸ್ಟಸ್ ಮತ್ತು ಟೈಬೀರಿಯಸ್ ಕಾಲದ) ನಾಣ್ಯಗಳು ದೊರೆತಿದ್ದು, ಈ ಪ್ರಾಚೀನ ಅರಣ್ಯ ಮಾರ್ಗವು ಕ್ರಿಸ್ತಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
• ಸ್ವಯಂಭೂ ಲಿಂಗ: ಇಲ್ಲಿನ ಮೂಲ ದೈವವಾದ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಸ್ವಾಮಿಯು ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತವಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಕಠಿಣ ಗ್ರಾನೈಟ್ ಶಿಲೆಯಿಂದ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಉದ್ಭವವಾದ (Outcrop) ಶಿಲಾರೂಪವಾಗಿದೆ. ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ 'ಮಲೆ' ಅಥವಾ 'ಮಲ್ಲ' ಎಂಬ ದ್ರಾವಿಡ ಪದದಿಂದ ಈ ದೈವಕ್ಕೆ ಮಲ್ಲೇಶ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.

೨. ದ್ರಾವಿಡ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ೧೬೬೯ರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಶಾಸನ

ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೬೬೯ರಲ್ಲಿ ಮರಾಠಾ ದೊರೆ ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿಯ ಮಲಸಹೋದರರಾದ ವೆಂಕೋಜಿ ರಾವ್ (ಏಕೋಜಿ) ಅವರು ಈ ಸ್ವಯಂಭೂ ಲಿಂಗವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಕಗ್ಗಲ್ಲನ್ನು (Local Granite) ಬಳಸಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ವಿಶಿಷ್ಟ ದ್ರಾವಿಡ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಡುಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.

• ಕನ್ನಡ ಶಾಸನ: ಮರಾಠಾ ಆಡಳಿತವಿದ್ದರೂ, ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿರುವ ಶಾಸನವನ್ನು ಹಳೆಗನ್ನಡ ಲಿಪಿ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಯಲ್ಲೇ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಕನ್ನಡಿಗರ ಭಾಷಾ ಸಾರ್ವಭೌಮತೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.
• ದತ್ತಿ ಬಿಟ್ಟ ವಿವರ: ದೇವಾಲಯದ ದೈನಂದಿನ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ನಂದಾದೀವಿಗೆಗಾಗಿ 'ಮೇದರನಿಂಗನಹಳ್ಳಿ' ಎಂಬ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ದತ್ತಿಯಾಗಿ ನೀಡಿದ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ದತ್ತಿ ಜಮೀನನ್ನು ಅಪಹರಿಸುವವರಿಗೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಕಠಿಣ ನೈತಿಕ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನೂ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
• ಗಡಿ ಗುರುತು: ಹಳೆಯ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನ ಗಡಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ನಾಡಪ್ರಭು ಕೆಂಪೇಗೌಡರು ಮೇಖ್ರಿ ವೃತ್ತದ ಬಳಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕಾವಲು ಗೋಪುರವು, ಈ ಪ್ರಾಚೀನ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೂ ಮತ್ತು ಅಂದಿನ ನಗರಕ್ಕೂ ಇದ್ದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಗಡಿಯಾಗಿತ್ತು.

೩. ಮೂಲ ಒಕ್ಕಲು ಮತ್ತು ಅಪ್ರತಿಮ ಜಲ-ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ

ಆಧುನಿಕ ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುವ ಮುನ್ನ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು 'ಮಲ್ಲಾಪುರ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿನ ಮೂಲ ಒಕ್ಕಲು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಗುಡಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸ್ವಾವಲಂಬಿಯಾಗಿತ್ತು.

• ಮೇದರನಿಂಗನಹಳ್ಳಿ: ಶಾಸನೋಕ್ತವಾದ ಈ ಗ್ರಾಮವು ಬಿದಿರಿನ ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೆಣೆಯುವ ವೃತ್ತಿ-ಆಧಾರಿತ ಶ್ರೇಣಿಯ (Artisan Guild) ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಈ ಮೂಲ ಗ್ರಾಮವಿದ್ದ ಜಾಗವು ಇಂದಿನ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದ 'ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ'ಯ (IISc) ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಆಗಿ ಬದಲಾಯಿತು. ಕೃಷಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿದ್ದ 'ಜಕ್ಕರಾಯನ ಕೆರೆ'ಯು ಪ್ರಾಚೀನ ಕನ್ನಡಿಗರ ಜಲ-ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.
• ದಕ್ಷಿಣಾಮುಖ ನಂದಿ ತೀರ್ಥ: ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಕನ್ನಡಿಗರ ಹೋರಾಟದಿಂದ ಮಣ್ಣಿನಡಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಜಲ-ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ (Hydrological engineering) ಅದ್ಭುತವಾಗಿದೆ. ಪೆನಿನ್ಸುಲರ್ ಶಿಲಾಪದರಗಳ ಪ್ರಾಚೀನ ಅಂತರ್ಜಲ ಬಿರುಕುಗಳಿಂದ (Fissured Aquifers) ಬರುವ ನೀರು, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯ ಮೂಲಕ ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖವಾಗಿರುವ ನಂದಿಯ ಬಾಯಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಶಿವಲಿಂಗದ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರಾಚೀನ ಅರ್ಕಾವತಿಯ ಉಪನದಿಯಾದ ವೃಷಭಾವತಿ ನದಿಯ ಉಗಮ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ.

೪. ಆಚರಣೆಗಳು, ನಗರೀಕರಣ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನಿರಂತರತೆ

೧೮೯೮ರಲ್ಲಿ ಭೀಕರ ಪ್ಲೇಗ್ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗವು ಅಪ್ಪಳಿಸಿದಾಗ, ಮೂಲ ನಿವಾಸಿಗಳು ಊರಿನ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಗ್ರಾಮದೇವತೆಯ (ಅಣ್ಣಮ್ಮ/ಮಾರಮ್ಮ) ಮೊರೆಹೋದರು. ಇದೇ ದುರಂತವು ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮೊದಲ ಉಪಕುಲಪತಿ ಎಚ್. ವಿ. ನಂಜುಂಡಯ್ಯನವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾದ 'ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ' ಬಡಾವಣೆಯ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.

• ದೇವರ ಕಾಡು (Sacred Grove): 'ಕಾಡು' ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಜೀವವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ದೇವರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಪ್ರಾಚೀನ ಕನ್ನಡಿಗರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಿಸರ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಅಶ್ವತ್ಥ ಕಟ್ಟೆಯ ಕೆಳಗಿರುವ ನಾಗರಕಲ್ಲುಗಳ ಪೂಜೆಯು ಪ್ರಕೃತಿ ಆರಾಧನೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.
• ಪ್ರಾಚೀನ ಪರಂಪರೆಯ ಮುಂದುವರಿಕೆ: ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ವಚನಕಾರರ 'ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ'ನನ್ನು ಹೋಲುವ ಇಲ್ಲಿನ ಶಿವನಿಗೆ ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆ ಪ್ರದೋಷ ಪೂಜೆ, ಕಾರ್ತೀಕ ಮಾಸದ ಲಕ್ಷದೀಪೋತ್ಸವ ಮತ್ತು ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ರಥೋತ್ಸವವನ್ನು ಮಂಗಳವಾದ್ಯಗಳ (ನಾದಸ್ವರ ಮತ್ತು ತವಿಲ್) ನಾದದೊಂದಿಗೆ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನತೆ: ಜಾತಿ-ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಅನ್ನ ಹಂಚುವ ಶರಣರ 'ದಾಸೋಹ' ಪರಂಪರೆ, ಹಾಗೂ ರೈತರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಬೆಳೆಯನ್ನು ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರತೀಕವಾದ 'ಕಡಲೇಕಾಯಿ ಪರಿಷೆ'ಯನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಇಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಿಕೊಂಡು ಬರಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಉಪಸಂಹಾರ ಇಂದು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ 'ಸಂರಕ್ಷಿತ ಸ್ಮಾರಕ'ವಾಗಿರುವ ಕಾಡುಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರವಲ್ಲ. ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ದಾನಿ ಎಲೆ ಮಲ್ಲಪ್ಪ ಶೆಟ್ಟರ ನೆರವಿನಿಂದ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರಗೊಂಡ ಈ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವು, ಕನ್ನಡಿಗರ ಭಾಷಾಭಿಮಾನ, ಅಪ್ರತಿಮ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸದ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿ ತಲೆಯೆತ್ತಿ ನಿಂತಿದೆ.

ಆಧಾರ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು (References):

1. ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯಾ ಕಾರ್ನಾಟಿಕಾ (Epigraphia Carnatica - Vol. 9): ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೬೬೯ರ ಮರಾಠಾ ದೊರೆ ಏಕೋಜಿ ಹೊರಡಿಸಿದ ದತ್ತಿ ಶಾಸನ ಮತ್ತು ಹಳೆಗನ್ನಡ ಲಿಪಿಯ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು.
2. ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯ ವರದಿಗಳು (State Archaeological Department Reports): ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾದ ದಕ್ಷಿಣಾಮುಖ ನಂದಿ ತೀರ್ಥದ ಉತ್ಖನನ, ಜಲ-ಮೂಲದ ಅಧ್ಯಯನ ಹಾಗೂ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಸ್ಮಾರಕದ ಘೋಷಣೆ.
3. ಭಾರತೀಯ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆ (GSI): ಡೆಕ್ಕನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಪೆನಿನ್ಸುಲರ್ ಗ್ನಿಸ್ (Peninsular Gneiss) ಶಿಲಾರಚನೆಗಳ ಕಾಲಮಾನದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು.
4. ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆ (ASI): ಯಶವಂತಪುರ ಮತ್ತು ಜಾಲಹಳ್ಳಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ನವಶಿಲಾಯುಗದ ಕುರುಹುಗಳು ಮತ್ತು ರೋಮನ್ ನಾಣ್ಯಗಳ (೧೮೮೯) ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು.
5. ಮೈಸೂರು ಗ್ಯಾಸೆಟಿಯರ್ (Mysore Gazetteer): ೧೮೯೮ರ ಪ್ಲೇಗ್ ದುರಂತ, ಎಚ್. ವಿ. ನಂಜುಂಡಯ್ಯನವರ ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂನ ಉದಯ.