ಮನ ಬಸುರಾದಡೆ ಕೈ ಬೆಸಲಾಯಿತ್ತ ಕಂಡೆ!
ಕರ್ಪುರದ ಕಂಪ ಕಿವಿ ಕುಡಿಯಿತ್ತ ಕಂಡೆ!
ಮುತ್ತಿನ ಢಾಳವ ಮೂಗು ನುಂಗಿತ್ತ ಕಂಡೆ!
ಕಂಗಳು ಹಸಿದು ವಜ್ರವ ನುಂಗಿತ್ತ ಕಂಡೆ!
ಒಂದು ನೀಲದೊಳಗೆ ಮೂರುಲೋಕವಡಗಿತ್ತ ಕಂಡೆ, ಗುಹೇಶ್ವರಾ.
ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಈ ಮಹಾನ್ ‘ಬೆಡಗಿನ ವಚನ’ವು ಕಳೆದ ಎಂಟು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರಾಚೀನ ಟೀಕುಕಾರರು, ಶಾಸ್ತ್ರಕಾರರು, ಮಠಾಧೀಶರು, ಆಧುನಿಕ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಹಾಗೂ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ನಡುವೆ ಬಹುಮುಖಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳಿಗೆ (Polysemic Interpretations) ಒಳಗಾಗಿದೆ.
ಆಕರ ಮತ್ತು ಯಥಾವತ್ ಉಲ್ಲೇಖದ ವಿದ್ವತ್ಪೂರ್ಣ ಸೂಚನೆ (Scholarly Note on Verbatim Citations): ಪ್ರಾಚೀನ ಮೂಲ ವಚನದ ಸಾಲುಗಳು, ಸಮಾನಾಂತರ ವಚನ ಸಾಲುಗಳು ಹಾಗೂ ಉಪನಿಷತ್ತು-ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರ-ಸಿದ್ಧಾಂತ ಶಿಖಾಮಣಿಯಂತಹ ಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥಗಳ ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ (Verbatim) ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಪ್ರಾಚೀನ ಓಲೆಗರಿ ಟೀಕುಗಳ ಹಾಗೂ ಆಧುನಿಕ ಮುದ್ರಿತ ಗ್ರಂಥಗಳ/ಪ್ರವಚನಗಳ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಾಕ್ಯವನ್ನೂ ಹೊರಗಿನ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ನೆರವಿಲ್ಲದೆ ಕಾಲ್ಪನಿಕವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿ "ಯಥಾವತ್ ಉಲ್ಲೇಖ" ಎಂದು ಕೊಡುವುದು ವಿದ್ವತ್ನೀತಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾದುದರಿಂದ, ಆ ಟೀಕುಕಾರರು, ಮಠಾಧೀಶರು ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ವಿದ್ವಾಂಸರ ನಿಖರವಾದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಚೌಕಟ್ಟು, ಪ್ರಮುಖ ಪರಿಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟಿತ ಗ್ರಂಥಗಳ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ, ಆಳವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
೧. ಮೂಲ ವಚನ, ಪಾಠಾಂತರಗಳು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಮನ ಸಮಾನಾಂತರ ಮೂಲ ಸಾಲುಗಳು (Original Text & Parallels)
೧.೧ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಮೂಲ ಪಠ್ಯ (Standardized Original Lines)
ಮನ ಬಸುರಾದಡೆ ಕೈ ಬೆಸಲಾಯಿತ್ತ ಕಂಡೆ!ಕರ್ಪುರದ ಕಂಪ ಕಿವಿ ಕುಡಿಯಿತ್ತ ಕಂಡೆ!ಮುತ್ತಿನ ಢಾಳವ ಮೂಗು ನುಂಗಿತ್ತ ಕಂಡೆ!ಕಂಗಳು ಹಸಿದು ವಜ್ರವ ನುಂಗಿತ್ತ ಕಂಡೆ!ಒಂದು ನೀಲದೊಳಗೆ ಮೂರುಲೋಕವಡಗಿತ್ತ ಕಂಡೆ, ಗುಹೇಶ್ವರಾ.
ಬೆಸಲಾಯಿತ್ತ→ಬೆಸಲಾಯಿತ್ತು/ಹೆಸಲಾಯಿತ್ತಕರ್ಪುರದ ಕಂಪ→ಕರ್ಪೂರದ ಕಂಪಂ/ಕರ್ಪೂರದ ಕಂಪನುಕುಡಿಯಿತ್ತ→ಕುಡಿದಿತ್ತ/ಕುಡಿಯಿತ್ತುಢಾಳವ→ಢಾಳವಂ/ಡಾಳವಕಂಗಳು ಹಸಿದು→ಕಣ್ಣು ಹಸಿದುಮೂರುಲೋಕವಡಗಿತ್ತ→ಮೂಲೋಕವಡಗಿತ್ತ
೧.೨ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನದೇ ಸಮಾನಾಂತರ ಮೂಲ ಸಾಲುಗಳು (Internal Intertextuality)
ಇಂದ್ರಿಯ-ದ್ವೈತದ ಲಯ (‘ನುಂಗಿತ್ತ ಕಂಡೆ!’ ಮಾದರಿ):
“ಕಡಲೊಳಗಣ ಕಿಚ್ಚು ಕಡಲನೆ ನುಂಗಿತ್ತ ಕಂಡೆ!”
ಶೂನ್ಯ/ನೀಲದೊಳಗೆ ಲೋಕದ ಅಡಗುವಿಕೆ:
“ಬಯಲು ಬಯಲನೆ ಬಿತ್ತಿ, ಬಯಲು ಬಯಲನೆ ಬೆಳೆದು, ಬಯಲು ಬಯಲಾಗಿ ಬಯಲಾಯಿತ್ತಯ್ಯಾ...”
೨. ಪ್ರಾಚೀನ ಟೀಕುಕಾರರು ಮತ್ತು ಭಾಷ್ಯಕಾರರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ (Classical Commentators / Teekukaras)
೨.೧ ಕಲ್ಲುಮಠದ ಪ್ರಭುದೇವ (೧೫ನೆಯ ಶತಮಾನ — ಪ್ರಭುದೇವರ ಬೆಡಗಿನ ವಚನಗಳ ಟೀಕು)
ಮನ ಬಸುರಾದಡೆ ಕೈ ಬೆಸಲಾಯಿತ್ತ: ಮನಸ್ಸು ಗುರುಪದೇಶದ ಭಾವಲಿಂಗವನ್ನು (ಜ್ಞಾನಬೀಜವನ್ನು) ತನ್ನೊಳಗೆ ಧರಿಸಿ ಗರ್ಭವತಿಯಾದಾಗ, ಅದರ ಫಲವು ಬೇರೆಯೆಲ್ಲೂ ಅಲ್ಲ — ಸಾಧಕನ ಕರಸ್ಥಲದ (ಕೈ) ಇಷ್ಟಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಚೈತನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಸವಿಸುತ್ತದೆ (ಅಂಗೈಯಲ್ಲಿ ಅರಿವಿನ ಹುಟ್ಟು).
ಕರ್ಪುರದ ಕಂಪ ಕಿವಿ ಕುಡಿಯಿತ್ತ: ಕರ್ಪೂರವು ಉರಿದು ಯಾವ ಕಲ್ಮಷವನ್ನೂ (ಬೂದಿ) ಉಳಿಸದೆ ಪರಿಮಳವಾಗಿ ಲೀನವಾಗುವಂತೆ, ಸಾಧಕನ ಅಹಂಕಾರವು ಕರಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರಣವ ನಾದವನ್ನು (ಅನಾಹತ ಶಬ್ದ) ಅಂತಃಶ್ರೋತ್ರವು (ಕಿವಿ) ಅಮೃತಪಾನದಂತೆ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಮುತ್ತಿನ ಢಾಳವ ಮೂಗು ನುಂಗಿತ್ತ: ಮುತ್ತು ಎಂದರೆ ಶುದ್ಧ ಬಿಂದು (ಪ್ರಾಣಚೈತನ್ಯ/ಕಳೆ). ಅದರ ಢಾಳ (ತೇಜಸ್ಸು/ಪ್ರಕಾಶ)ವನ್ನು ಯೋಗಿಯು ನಾಸಿಕಾಗ್ರ ದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದ (ಮೂಗು) ಮೂಲಕ ಊರ್ಧ್ವಮುಖವಾಗಿ ಒಳಗೆಳೆದುಕೊಂಡು ಪ್ರಾಣಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಐಕ್ಯಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಕಂಗಳು ಹಸಿದು ವಜ್ರವ ನುಂಗಿತ್ತ: ಲೌಕಿಕ ರೂಪದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ವಿಮುಖವಾಗಿ, ಪರತತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ತೀವ್ರ ಹಸಿವಿನಿಂದ ಕಾದಿದ್ದ ಅನಿಮಿಷ/ತ್ರಾಟಕ ದೃಷ್ಟಿಯು (ಕಂಗಳು), ಯಾವುದರಿಂದಲೂ ಭೇದಿಸಲಾಗದ ವಜ್ರಸದೃಶ ಮಹಾಘನ ಲಿಂಗತತ್ವವನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೆ ನುಂಗಿ, ದ್ರಷ್ಟ-ದೃಶ್ಯ ಭೇದವನ್ನು ಅಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಒಂದು ನೀಲದೊಳಗೆ ಮೂರುಲೋಕವಡಗಿತ್ತ: ಆಜ್ಞಾಚಕ್ರದಲ್ಲಿ (ಭ್ರೂಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ) ಗೋಚರಿಸುವ ನೀಲಜ್ಯೋತಿ / ಚಿತ್ಕಳೆ (ನೀಲ) ಎಂಬ ಅನಂತ ಬಯಲಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥೂಲ-ಸೂಕ್ಷ್ಮ-ಕಾರಣ ಶರೀರಗಳೆಂಬ (ಅಥವಾ ಜಾಗ್ರತ್-ಸ್ವಪ್ನ-ಸುಷುಪ್ತಿ ಎಂಬ) ಮೂರು ಲೋಕಗಳೂ ಶಾಂತವಾಗಿ ಲಯವಾಗುತ್ತವೆ.
೨.೨ ಶೂನ್ಯಸಂಪಾದನಾಕಾರರ ಪರಂಪರೆ (ಶಿವಗಣಪ್ರಸಾದಿ ಮಹಾದೇವಯ್ಯ, ಹಲಗೆಯಾರ್ಯ, ಗುಮ್ಮಳಾಪುರದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಯತಿ, ಗೂಳೂರು ಸಿದ್ಧವೀರಣ್ಣೊಡೆಯ)
ಶೂನ್ಯಸಂಪಾದನೆಯ ನಾಲ್ಕೂ ಪ್ರಮುಖ ಆವೃತ್ತಿಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರು ಇಂತಹ ವಚನಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಣಲಿಂಗಿ ಸ್ಥಲದಿಂದ ಐಕ್ಯಸ್ಥಲಕ್ಕೆ ಸಾಗುವ ‘ಕರಣಂಗಳ ಲಯ’ (Dissolution of Sensory Faculties) ಎಂಬ ತಾತ್ವಿಕ ಸಂಧಿಯಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ, ಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಭವಬಂಧನದ ದ್ವಾರಗಳು; ಆದರೆ ಲಿಂಗಾಂಗ ಸಾಮರಸ್ಯ ಸಿದ್ಧಿಸಿದ ಶರಣನಿಗೆ ಅದೇ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ತಮ್ಮ ಲೌಕಿಕ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ‘ಪ್ರಸಾದೀಕರಣ’ (Transmutation into Prasad) ಹೊಂದುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನೇ ಪ್ರಾಚೀನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರು ‘ಕರಣಂಗಳೆಲ್ಲ ಲಿಂಗಮುಖವಾಗುವಿಕೆ’ ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ.
೨.೩ ನಿಜಗುಣ ಶಿವಯೋಗಿ ಮತ್ತು ತೋಂಟದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗ ಶಿವಯೋಗಿ ಪರಂಪರೆ (೧೫-೧೬ನೆಯ ಶತಮಾನ)
ತೋಂಟದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗೇಶ್ವರರು (ಷಟ್ಸ್ಥಲ ಜ್ಞಾನಸಾರಾಮೃತ) ಮತ್ತು ನಿಜಗುಣ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು (ವಿವೇಕಚಿಂತಾಮಣಿ, ಕೈವಲ್ಯಪದ್ಧತಿ) ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ‘ಸಮರಸ ಭಕ್ತಿ’ ಮತ್ತು ‘ನಿರಾಲಂಬ ಶೂನ್ಯ’ ತತ್ವಗಳಿಗೆ ಈ ವಚನದ ಅಂತಿಮ ಸಾಲು (‘ಒಂದು ನೀಲದೊಳಗೆ ಮೂರುಲೋಕವಡಗಿತ್ತ’) ಪ್ರಮಾಣವಾಕ್ಯದಂತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ‘ನೀಲ’ವನ್ನು ಪಂಚೀಕರಣದ ಆಕಾಶತತ್ವಕ್ಕೂ ಮೀರಿದ ‘ಚಿದಾಕಾಶ’ (Space of Pure Consciousness) ಎಂದು ಅವರು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ.
೩. ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರಕಾರರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ (Scriptures & Doctrinal Treatises — Verbatim Shlokas)
೩.೧ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು (Upanishads)
ಕೇನೋಪನಿಷತ್ತು (೧.೨) — ಇಂದ್ರಿಯಾತೀತ ಪರತತ್ವ:
ಶ್ರೋತ್ರಸ್ಯ ಶ್ರೋತ್ರಂ ಮನಸೋ ಮನೋ ಯದ್ ವಾಚೋ ಹ ವಾಚಂ ಸ ಉ ಪ್ರಾಣಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಃ | ಚಕ್ಷುಷಶ್ಚಕ್ಷುರತಿಮುಚ್ಯ ಧೀರಾಃ ಪ್ರೇತ್ಯಾಸ್ಮಾಲೋಕಾದಮೃತಾ ಭವಂತಿ || (ಅರ್ಥ: ಯಾವುದು ಕಿವಿಗೂ ಕಿವಿಯೋ, ಮನಸ್ಸಿಗೂ ಮನಸ್ಸೋ, ವಾಕ್ಕಿಗೂ ವಾಕ್ಕೋ, ಪ್ರಾಣಕ್ಕೂ ಪ್ರಾಣವೋ, ಕಣ್ಣಿಗೂ ಕಣ್ಣೋ — ಆ ಪರತತ್ವವನ್ನು ಅರಿತ ಧೀರರು ಲೌಕಿಕ ಇಂದ್ರಿಯ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ದಾಟಿ ಅಮೃತರಾಗುತ್ತಾರೆ.)
ಕಠೋಪನಿಷತ್ತು (೨.೧.೧) — ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಅಂತರ್ಮುಖಿ ಪಲ್ಲಟ (Sensory Inversion):
ಪರಾಂಚಿ ಖಾನಿ ವ್ಯತೃಣತ್ ಸ್ವಯಂಭೂಸ್ತಸ್ಮಾತ್ ಪರಾಙ್ ಪಶ್ಯತಿ ನಾಂತರಾತ್ಮನ್ | ಕಶ್ಚಿದ್ಧೀರಃ ಪ್ರತ್ಯಗಾತ್ಮಾನಮೈಕ್ಷದಾವೃತ್ತಚಕ್ಷುರಮೃತತ್ವಮಿಚ್ಛನ್ || (ಅರ್ಥ: ಸ್ವಯಂಭುವು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಬಹಿರ್ಮುಖವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು; ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಮನುಷ್ಯನು ಹೊರಗೆ ನೋಡುತ್ತಾನೆ, ಒಳಗಿನ ಆತ್ಮನನ್ನಲ್ಲ. ಆದರೆ ಯಾವನೋ ಒಬ್ಬ ಧೀರನು ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಬಯಸಿ ತನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಒಳಮುಖವಾಗಿ ತಿರುಗಿಸಿ ಪ್ರತ್ಯಗಾತ್ಮನನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ — ಅಲ್ಲಮನ ‘ಕಂಗಳು ಹಸಿದು ವಜ್ರವ ನುಂಗಿತ್ತ’ ಇದರ ಅನುಭಾವ ರೂಪ.)
ಶ್ವೇತಾಶ್ವತರೋಪನಿಷತ್ತು (೩.೧೯) — ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಲ್ಲದ ಸರ್ವೇಂದ್ರಿಯ ಗ್ರಹಣ:
ಅಪಾಣಿಪಾದೋ ಜವನೋ ಗ್ರಹೀತಾ ಪಶ್ಯತ್ಯಚಕ್ಷುಃ ಸ ಶೃಣೋತ್ಯಕರ್ಣಃ | ಸ ವೇತ್ತಿ ವೇದ್ಯಂ ನ ಚ ತಸ್ಯಾಸ್ತಿ ವೇತ್ತಾ ತಮಾಹುರಗ್ರ್ಯಂ ಪುರುಷಂ ಮಹಾಂತಮ್ || (ಅರ್ಥ: ಕೈ-ಕಾಲುಗಳಿಲ್ಲದೆ ಗ್ರಹಿಸುವವನು, ಕಣ್ಣಿಲ್ಲದೆ ನೋಡುವವನು, ಕಿವಿಯಿಲ್ಲದೆ ಕೇಳುವವನು — ಅಂತಹ ಪರಮಚೈತನ್ಯದ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಗಡಿಗಳು ಅಳಿಯುತ್ತವೆ.)
೩.೨ ವೀರಶೈವ ಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥ: ಸಿದ್ಧಾಂತ ಶಿಖಾಮಣಿ (ಶ್ರೀ ಶಿವಯೋಗಿ ಶಿವಾಚಾರ್ಯ)
ಕರ್ಪೂರಮಿವ ವಹ್ನೌ ತು ಸೈಂಧವಂ ಸಲಿಲೇ ಯಥಾ |ಮನೋ ಲಯಂ ಯಾತಿ ಯತ್ರ ತದೈಕ್ಯಂ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಮ್ ||(ಅರ್ಥ: ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಕರ್ಪೂರವು ಶೇಷವಿಲ್ಲದೆ ಹೇಗೆ ಕರಗುತ್ತದೋ, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪು ಹೇಗೆ ಒಂದಾಗುತ್ತದೋ, ಹಾಗೆ ಮನಸ್ಸು ಎಲ್ಲಿ ಲಯವಾಗುತ್ತದೋ ಅದೇ ‘ಐಕ್ಯಸ್ಥಲ’ವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.)
೩.೩ ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರಗಳು (ಪಾತಂಜಲ ಯೋಗಸೂತ್ರ & ಹಠಯೋಗ ಪ್ರದೀಪಿಕಾ)
ಪಾತಂಜಲ ಯೋಗಸೂತ್ರ (೨.೫೪ — ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ):
ಸ್ವವಿಷಯಾಸಂಪ್ರಯೋಗೇ ಚಿತ್ತಸ್ಯ ಸ್ವರೂಪಾನುಕಾರ ಇವೇಂದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರಃ || (ಅರ್ಥ: ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ತಮ್ಮ ಬಾಹ್ಯ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿದುಕೊಂಡು ಚಿತ್ತದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನೇ ಅನುಕರಿಸುವುದು ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ. ಪತಂಜಲಿಯು ಇದನ್ನು ‘ನಿವೃತ್ತಿ’ಯಾಗಿ ಹೇಳಿದರೆ, ಅಲ್ಲಮನು ಅದನ್ನು ‘ಕಿವಿ ಕಂಪು ಕುಡಿಯುವ, ಕಣ್ಣು ವಜ್ರ ನುಂಗುವ’ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಅನುಭಾವವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ.)
ಹಠಯೋಗ ಪ್ರದೀಪಿಕಾ (೪.೩೬ — ಶಾಂಭವೀ ಮುದ್ರೆ / ಅನಿಮಿಷ ದೃಷ್ಟಿ):
ಅಂತರ್ಲಕ್ಷ್ಯಂ ಬಹಿರ್ದೃಷ್ಟಿರ್ನಿಮೇಷೋನ್ಮೇಷವರ್ಜಿತಾ | ಏಷಾ ಸಾ ಶಾಂಭವೀ ಮುದ್ರಾ ಸರ್ವತಂತ್ರೇಷು ಗೋಪಿತಾ || (ಅರ್ಥ: ಗುರಿ ಒಳಗಿದ್ದು, ದೃಷ್ಟಿ ಹೊರಗಿದ್ದು, ರೆಪ್ಪೆ ಮಿಟುಕಿಸದೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವುದೇ ಶಾಂಭವೀ ಮುದ್ರೆ. ಅಲ್ಲಮನ ‘ಕಂಗಳು ಹಸಿದು ವಜ್ರವ ನುಂಗಿತ್ತ’ ಎಂಬುದು ಶಿವಯೋಗದ ಅನಿಮಿಷ-ಶಾಂಭವೀ ದೃಷ್ಟಿಯ ಪರಮಾವಸ್ಥೆ.)
೩.೪ ಕಾಶ್ಮೀರ ಶೈವ ದರ್ಶನ (ವಸುಗುಪ್ತನ ಶಿವಸೂತ್ರಗಳು)
ಚೈತನ್ಯಮಾತ್ಮಾ || (೧.೧)ವಿಸ್ಮಯೋ ಯೋಗಭೂಮಿಕಾಃ || (೧.೧೨)(ಅರ್ಥ: ಚೈತನ್ಯವೇ ಆತ್ಮ. ವಿಸ್ಮಯವೇ (ಅದ್ಭುತಾನುಭವವೇ) ಯೋಗದ ಭೂಮಿಕೆಗಳು!)
೪. ಮಠಾಧೀಶರು ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪ್ರವಚನಕಾರರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ (Pontiffs & Spiritual Masters)
ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮೀಜಿ (ಜ್ಞಾನಯೋಗಾಶ್ರಮ, ವಿಜಯಪುರ): ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ ಶ್ರೀಗಳು ತಮ್ಮ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ವಚನ ಪ್ರವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವಚನವನ್ನು ಸಹಜ ಬದುಕಿನ ಜ್ಞಾನಯೋಗವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಸರಳವಾಗಿ ಬಿಡಿಸಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ತಿರುಳು:
"ಮನ ಬಸುರಾದಡೆ ಕೈ ಬೆಸಲಾಯಿತ್ತ" ಎಂದರೆ, ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸದ್ಭಾವನೆ, ಕರುಣೆ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಕಲ್ಪನೆ ಗರ್ಭಧರಿಸಿದರೆ ಅದು ಕೇವಲ ಮಾತಾಗದೆ ಕೈಯಿಂದ ಸತ್ಕಾರ್ಯವಾಗಿ (ಸೇವೆ/ಕಾಯಕ) ಹುಟ್ಟಿಬರಬೇಕು.
ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯಗಳು ಹೊರಗಿನ ಭೋಗಕ್ಕೆ ಅಲೆದಾಡುವ ಬದಲು ಒಳಗಿನ ಆನಂದದ ಕಡೆ ತಿರುಗಿದಾಗ ಸಿಗುವ ಶಾಂತಿಯೇ ‘ಒಂದು ನೀಲ’ — ಆಕಾಶದಂತೆ ನಿರ್ಮಲವೂ ವಿಶಾಲವೂ ಆದ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲಾ ದುಃಖ-ದ್ವಂದ್ವಗಳೆಂಬ ‘ಮೂರು ಲೋಕಗಳು’ ಅಡಗಿಹೋಗುತ್ತವೆ.
ಶ್ರೀ ಕುಮಾರಸ್ವಾಮೀಜಿ (ನವಕಲ್ಯಾಣ ಮಠ, ಧಾರವಾಡ): ಶಿವಯೋಗ ಮತ್ತು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ಮಹಾವಿದ್ವಾಂಸರಾದ ಕುಮಾರಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರು ತಮ್ಮ ಶಿವಯೋಗ ಕುರಿತ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಮನ ಈ ವಚನದ ‘ಒಂದು ನೀಲ’ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಇಷ್ಟಲಿಂಗ ತ್ರಾಟಕದಿಂದ ಆಜ್ಞಾಚಕ್ರವು ಜಾಗೃತಗೊಂಡಾಗ ಸಾಧಕನಿಗೆ ಗೋಚರಿಸುವ ‘ನೀಲಜ್ಯೋತಿ’ (Blue Pearl / Neelajyoti) ಭೌತಿಕ ಬೆಳಕಲ್ಲ; ಅದು ಪ್ರಾಣಲಿಂಗದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಪ್ರಕಾಶ. ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ವಿಪರ್ಯಾಸವು (ಕಿವಿ ಕಂಪು ಕುಡಿಯುವುದು ಇತ್ಯಾದಿ) ಮಿದುಳಿನ ಉನ್ನತ ಪ್ರಜ್ಞಾಸ್ತರದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಏಕೀಕರಣ (Trans-sensory Integration) ಎಂದು ಅವರು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಶ್ರೀ ಮಾತೆ ಮಹಾದೇವಿ (ಬಸವ ಧರ್ಮ ಪೀಠ, ಕೂಡಲಸಂಗಮ):ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ವಚನ ದೀಪ್ತಿ ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ಪ್ರವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತೆ ಮಹಾದೇವಿಯವರು ಈ ವಚನವನ್ನು ಇಷ್ಟಲಿಂಗ ಯೋಗ ಮತ್ತು ಲಿಂಗಾಯತ ಸ್ವತಂತ್ರ ಧರ್ಮದ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ:
ಇಲ್ಲಿನ ‘ಕೈ ಬೆಸಲಾಯಿತ್ತ’ ಎಂಬುದು ಕರಸ್ಥಲದ ಇಷ್ಟಲಿಂಗ ಪೂಜೆಯ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ; ದೇವಸ್ಥಾನದ ಸ್ಥಾವರ ಲಿಂಗಕ್ಕಿಂತ ಅಂಗೈಯ ಮೇಲಿನ ಇಷ್ಟಲಿಂಗವೇ ಅರಿವಿನ ಪ್ರಸವಸ್ಥಾನ.
ಪುರುಷ ಯೋಗಿಯಾದ ಅಲ್ಲಮನು ‘ಬಸುರು-ಬೆಸಲು’ ಎಂಬ ಸ್ತ್ರೀ-ಮಾತೃತ್ವದ ರೂಪಕವನ್ನು ಬಳಸಿರುವುದು, ಬಸವಾದಿ ಶರಣರು ಸ್ತ್ರೀತ್ವಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಹೆರಿಗೆಗೆ ನೀಡಿದ ಪರಮ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ದ್ಯೋತಕವೆಂದು ಅವರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಡಾ. ಶಿವಮೂರ್ತಿ ಶಿವಾಚಾರ್ಯ ಮಹಾಸ್ವಾಮೀಜಿ (ತರಳಬಾಳು ಬೃಹನ್ಮಠ, ಸಿರಿಗೆರೆ): ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ತಾರ್ಕಿಕ, ವ್ಯಾಕರಣಬದ್ಧ ಮತ್ತು ಗಣಕೀಕೃತ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾದ ಸಿರಿಗೆರೆ ಶ್ರೀಗಳು ತಮ್ಮ ವಚನ ದರ್ಶನ ಪ್ರವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಬೆಡಗಿನ ವಚನಗಳನ್ನು ಕುರುಡು ಪವಾಡವಾಗಿ ನೋಡದೆ, ಅಂತರಂಗದ ಸಂಯಮ ಮತ್ತು ವೈಚಾರಿಕ ಅನುಭಾವವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶಬ್ದಗಳ ಅಕ್ಷರಾರ್ಥಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡರೆ ಈ ವಚನ ಅಸಂಗತವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ‘ಕರ್ಪುರದ ಕಂಪು’ (ನಿರಹಂಕಾರ), ‘ವಜ್ರ’ (ದೃಢ ನಿಷ್ಠೆ) ಎಂಬ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಅರ್ಥ ಹಿಡಿದಾಗ ಅದರಲ್ಲಿನ ಗಾಢ ಜೀವನದರ್ಶನ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಇವರ ನಿಲುವು.
ಡಾ. ತೋಂಟದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗ ಮಹಾಸ್ವಾಮೀಜಿ (ಗದಗ) ಹಾಗೂ ಶ್ರೀ ಪಂಡಿತಾರಾಧ್ಯ ಶಿವಾಚಾರ್ಯ ಸ್ವಾಮೀಜಿ (ಸಾಣೇಹಳ್ಳಿ): ಈ ಮಠಾಧೀಶರು ವಚನದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಯಾಮವನ್ನು ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ತಂದು, ಮನಸ್ಸಿನ ಅರಿವು ಮತ್ತು ಕೈಯ ಶ್ರಮ (ಕಾಯಕ) ಒಂದಾಗದ ಹೊರತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆ ಪೂರ್ಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಅಲ್ಲಮನ ಬೆಡಗು ಸಮಾಜದ ಡಾಂಭಿಕ ಪಾಂಡಿತ್ಯಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಚುರುಕು ಪೆಟ್ಟು ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ.
೫. ಆಧುನಿಕ ವಿದ್ವಾಂಸರು, ವಿಮರ್ಶಕರು ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಪುಸ್ತಕಗಳ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ (Modern Scholars, Critics & Contemporary Books)
೫.೧ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಮತ್ತು ಪಠ್ಯವಿಮರ್ಶಾ ವಿದ್ವಾಂಸರು
ಡಾ. ಎಲ್. ಬಸವರಾಜು (ಅಲ್ಲಮನ ವಚನ ಚಂದ್ರಿಕೆ, ಪ್ರಭುದೇವರ ವಚನಗಳು): ಅಲ್ಲಮನ ವಚನಗಳ ಹಳಗನ್ನಡ-ನಡುಗನ್ನಡ ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಶೋಧಿಸಿದ ಬಸವರಾಜು ಅವರು, ‘ಬೆಸಲಾಯಿತ್ತ’, ‘ಢಾಳವ’, ‘ಅಡಗಿತ್ತ’ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಾಚೀನ ಪದಗಳ ದೇಸಿ ಭಾಷಾ ಸೊಗಡನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಈ ವಚನವನ್ನು ಅಲ್ಲಮನ ಶಿವಯೋಗಾನುಭವದ (Mystical Realization) ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬೆಡಗಿನ ಪದ್ಯವಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಡಾ. ಆರ್. ಸಿ. ಹಿರೇಮಠ ಮತ್ತು ಡಾ. ಎಂ. ಎಸ್. ಸುಂಕಾಪುರ (ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುದೇವರ ವಚನಗಳು & ಶೂನ್ಯಸಂಪಾದನೆ): ಷಟ್ಸ್ಥಲ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಈ ವಚನವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯಗಳು ಶಿವಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಐಕ್ಯವಾಗುವ ಐಕ್ಯಸ್ಥಲದ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಡಾ. ಎಂ. ಎಂ. ಕಲಬುರ್ಗಿ ಮತ್ತು ಡಾ. ಬಿ. ವಿ. ಮಲ್ಲಾಪುರ (ಸಮಗ್ರ ವಚನ ಸಂಪುಟ — ಸಂಪುಟ ೨, ಮಾರ್ಗ ಸಂಪುಟಗಳು): ಕಲಬುರ್ಗಿಯವರು ಅಲ್ಲಮನ ‘ಬೆಡಗಿನ ವಚನಗಳ’ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾ, ಬೆಡಗು ಕೇವಲ ರಹಸ್ಯಮಯ ಒಗಟಲ್ಲ — ಅದು ಅನಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಬೀಗ ಹಾಕಿ, ಅಧಿಕಾರಿ ಸಾಧಕರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆಯುವ (Esoteric filtering mechanism) ಹಾಗೂ ಶುಷ್ಕ ಪಂಡಿತರ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಮುರಿಯುವ ವಚನಕಲೆಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಕಾರವೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.
೫.೨ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶಕರು ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ತಾತ್ವಿಕ ಪುಸ್ತಕಗಳು
ಪ್ರೊ. ಡಿ. ಆರ್. ನಾಗರಾಜ್ (ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ಮತ್ತು ಶೈವ ಪ್ರತಿಭೆ): ಆಧುನಿಕ ಕನ್ನಡ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಮನನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಆಳವಾಗಿ ಮರುಶೋಧಿಸಿದ ಡಿ. ಆರ್. ನಾಗರಾಜ್ ಅವರು ಬೆಡಗಿನ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ‘ಸಂಕೇತ-ಅರ್ಥ’ದ ಪಟ್ಟಿಯಾಗಿ (Mechanical allegory) ಓದುವುದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ:
‘ಮನ ಬಸುರಾದಡೆ ಕೈ ಬೆಸಲಾಯಿತ್ತ’, ‘ಕಿವಿ ಕಂಪು ಕುಡಿಯಿತ್ತ’ ಎಂಬಂತಹ ಸಾಲುಗಳು ಭಾಷೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ತರ್ಕವನ್ನು ಸ್ಫೋಟಿಸುವ (Linguistic Rupture / Subversion of Empirical Logic) ಪ್ರಯೋಗಗಳು.
ಲೌಕಿಕ ವ್ಯಾಕರಣ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ನಿಯಮಿತ ಗಡಿಗಳು ಮುರಿದುಬಿದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ‘ಶೂನ್ಯ’ ಅಥವಾ ‘ನೀಲ’ದಂತಹ ಅನುಭವವು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯ. ಇದನ್ನು ಅವರು ‘ಶೈವ ಪ್ರತಿಭೆಯ ಅಲೌಕಿಕ ರೂಪಕಶಕ್ತಿ’ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಡಾ. ಎಚ್. ತಿಪ್ಪೇರುದ್ರಸ್ವಾಮಿ (ಶರಣರ ಅನುಭಾವ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಪ್ರಭುದೇವರು): ಇವರು ಈ ವಚನವನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಅನುಭಾವ ಸಾಹಿತ್ಯದ (World Mysticism) ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟು ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಅನುಭಾವಿಗಳಾದ ಮೈಸ್ಟರ್ ಎಕ್ಹಾರ್ಟ್, ಪ್ಲೋಟಿನಸ್ ಮತ್ತು ಎವೆಲಿನ್ ಅಂಡರ್ಹಿಲ್ ಅವರ Mysticism ಕೃತಿಯ ಹಂತಗಳೊಂದಿಗೆ ತುಲನೆ ಮಾಡಿ, ಇಲ್ಲಿನ ಇಂದ್ರಿಯ ವಿಪರ್ಯಾಸವು ‘ಅನುಭಾವದ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಏಕಸಂವೇದನೆ’ (Unitive Vision) ಹಾಗೂ ಅದ್ಭುತ ರಸದಿಂದ ಶಾಂತ ರಸಕ್ಕೇರುವ ಕಾವ್ಯಸಿದ್ಧಿ ಎಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಡಾ. ಜಿ. ಎಸ್. ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ, ಪ್ರೊ. ಕೀರ್ತಿನಾಥ ಕುರ್ತಕೋಟಿ ಮತ್ತು ಪ್ರೊ. ಎಚ್. ಎಸ್. ಶಿವಪ್ರಕಾಶ್ (ಆಧುನಿಕ ಕಾವ್ಯವಿಮರ್ಶೆ ಮತ್ತು ಮಹಾಚೈತ್ರ / ಅಲ್ಲಮ ಅಧ್ಯಯನಗಳು):
ಇವರು ಈ ವಚನವನ್ನು ಕನ್ನಡದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಅತಿವಾಸ್ತವಿಕ ಕಾವ್ಯ (Metaphysical & Proto-Surrealist Poetry) ಎಂದು ಕೊಂಡಾಡಿದ್ದಾರೆ.
ಕುರ್ತಕೋಟಿ ಮತ್ತು ಶಿವಪ್ರಕಾಶ್ ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ, “ಕಂಗಳು ಹಸಿದು ವಜ್ರವ ನುಂಗಿತ್ತ” ಎಂಬಂತಹ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಆಧುನಿಕ ಫ್ರೆಂಚ್ ಸಂಕೇತವಾದಿಗಳು (Symbolists) ಮತ್ತು ಸರ್ರಿಯಲಿಸ್ಟ್ ಕವಿಗಳನ್ನೂ ಮೀರಿಸುವಂತಹ ದಟ್ಟ ಕಾವ್ಯಶಕ್ತಿಯನ್ನು ೧೨ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲೇ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಸಾಧಿಸಿವೆ. ಇಲ್ಲಿನ ‘ಕಂಡೆ!’ ಎಂಬ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯು ನಾಟಕೀಯ ಆವೇಶವನ್ನು (Dramatic Intensity) ತರುತ್ತದೆ.
ಡಾ. ರಹಮತ್ ತರೀಕೆರೆ (ಕರ್ನಾಟಕದ ಸೂಫಿಗಳು, ನಾಥಪಂಥ, ಅಮೀರ್ ಬಾಯಿ / ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಧ್ಯಯನ ಗ್ರಂಥಗಳು): ರಹಮತ್ ತರೀಕೆರೆಯವರು ಅಲ್ಲಮನ ಇಂತಹ ಬೆಡಗಿನ ವಚನಗಳನ್ನು ಪ್ಯಾನ್-ಇಂಡಿಯನ್ ಅನುಭಾವ ಪರಂಪರೆಯಾದ ‘ಸಂಧ್ಯಾಭಾಷೆ’ (Twilight Language — ಬೌದ್ಧ ಸಿದ್ಧರು ಮತ್ತು ನಾಥಪಂಥ) ಹಾಗೂ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಸಂತ ಕಬೀರರ ‘ಉಲ್ಟಾಬಾನಿ’ (Upside-down language) ಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಇಟ್ಟು ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಲೌಕಿಕ ಪ್ರಪಂಚದ ಕ್ರಮವನ್ನು ತಲೆಕೆಳಗು ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಸತ್ಯವನ್ನು ತೋರುವ ಈ ತಂತ್ರವು ಶರಣರು, ನಾಥರು ಮತ್ತು ಸೂಫಿಗಳ ನಡುವಿನ ಆಳವಾದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಇವರ ಒಳನೋಟ.
ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ವಿಮರ್ಶಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ (ಡಾ. ಎಚ್. ಎಸ್. ಶ್ರೀಮತಿ, ಡಾ. ವಿನಯಾ, ಡಾ. ವಿಜಯಶ್ರೀ ಸಬರದ ಮುಂತಾದವರ ವಚನ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಅಧ್ಯಯನಗಳು): ಆಧುನಿಕ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಮತ್ತು ಲಿಂಗತ್ವ ಅಧ್ಯಯನಕಾರರು ಈ ವಚನದ ಮೊದಲ ಸಾಲನ್ನು (“ಮನ ಬಸುರಾದಡೆ ಕೈ ಬೆಸಲಾಯಿತ್ತ”) ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪುರುಷಪ್ರಧಾನ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಹೆಣ್ಣಿನ ಬಸುರು-ಬೆಸಲನ್ನು (ಗರ್ಭ-ಹೆರಿಗೆ) ‘ಅಶುದ್ಧ/ಸೂತಕ’ವೆಂದು ಕಂಡ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವು ಪರಮೋಚ್ಚ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸೃಜನಶೀಲತೆಗೆ ಮಾತೃತ್ವದ ಪ್ರಸವವನ್ನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ರೂಪಕವಾಗಿಸಿರುವುದು ಪಿತೃಸತ್ತೆಯ ಲಿಂಗಗಡಿಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆ (Subversion of Patriarchal Gender Binaries) ಎಂದು ಅವರು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ.
೬. ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು, ಜಾನಪದ ಮತ್ತು ತತ್ವಪದ ಪರಂಪರೆಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ (Common People, Folk & Oral Tradition)
ಜಾನಪದ ಒಡಪು ಮತ್ತು ಬೆಡಗಿನ ಸವಾಲು (Folk Riddle Culture): ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದ ಭಜನೆ ಮತ್ತು ವಚನ ಗೋಷ್ಠಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವಚನವನ್ನು “ಅಲ್ಲಮನ ಬೆಡಗು” ಎಂದು ಗೌರವ-ಬೆರಗಿನಿಂದ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿರಿಯ ಅನುಭಾವಿಗಳು ಕಿರಿಯರಿಗೆ “ಕಿವಿ ಹೆಂಗಪ್ಪಾ ಕಂಪು ಕುಡಿಯುತ್ತೆ? ಕಣ್ಣು ವಜ್ರ ನುಂಗೋದಂದ್ರೆ ಏನು?” ಎಂದು ಒಗಟಿನಂತೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿ, ಬದುಕಿನ ಗೂಢಾರ್ಥವನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುವ ಮೌಖಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿ (Oral Pedagogy) ಇಂದಿಗೂ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ.
ತತ್ವಪದಕಾರರ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಭಾವ (Tattvapada Tradition): ಶಿಶುನಾಳ ಶರೀಫರು, ಕಡಕೋಳ ಮಡಿವಾಳಪ್ಪ, ಕಲಬುರ್ಗಿಯ ಶರಣಬಸವರು ಮತ್ತು ಬಾಲಲೀಲಾ ಮಹಾಂತ ಶಿವಯೋಗಿಗಳಂತಹ ತತ್ವಪದಕಾರರ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲಮನ ಈ ಇಂದ್ರಿಯ ವಿಪರ್ಯಾಸದ ಶೈಲಿ ಗಾಢ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ. ತತ್ವಪದಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ‘ಅಂಗೈಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಕಾಣುವುದು’, ‘ಕಿವಿಯಿಂದ ಅಮೃತ ಕುಡಿಯುವುದು’, ‘ನೀಲ ಬಯಲಿನಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುವುದು’ ಎಂಬ ಪ್ರತಿಮೆಗಳ ಬೇರು ಅಲ್ಲಮನ ಈ ವಚನದಲ್ಲೇ ಇದೆ.
ಸಾಮಾನ್ಯರ ಲೌಕಿಕ-ನೈತಿಕ ಅರ್ಥೈಸುವಿಕೆ (Everyday Pragmatic Wisdom): ಶಾಸ್ತ್ರ-ಯೋಗಗಳ ಗೊಡವೆಗೆ ಹೋಗದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕನ್ನಡಿಗರು ಈ ವಚನದ ಮೊದಲ ಸಾಲನ್ನು ಬದುಕಿನ ಸರಳ ನೀತಿಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ: “ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಆಲೋಚನೆ ಹುಟ್ಟಿದರೆ (ಮನ ಬಸುರಾದರೆ), ಅದು ಸುಮ್ಮನೆ ಮನಸ್ಸಲ್ಲೇ ಕೊಳೆಯಬಾರದು; ಕೈಯಿಂದ ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಲಸವಾಗಿ (ಕೈ ಬೆಸಲಾಗಿ) ಜಗತ್ತಿಗೆ ಉಪಕಾರಿಯಾಗಬೇಕು!”
ವಚನ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಭಾವಪರವಶತೆ: ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಕಛೇರಿಗಳಲ್ಲಿ (ಪಂ. ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಮನ್ಸೂರ್, ಬಸವರಾಜ ರಾಜಗುರು ಪರಂಪರೆ) ಈ ವಚನವನ್ನು ಆಲಾಪಿಸಿದಾಗ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೇಳುಗರಿಗೆ ಪದಗಳ ತಾತ್ವಿಕ ಟೀಕು ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, “ಕರ್ಪುರದ ಕಂಪ ಕಿವಿ ಕುಡಿಯಿತ್ತ ಕಂಡೆ!” ಎಂಬ ನಾದದ ಲಯವೇ ಒಂದು ಅನಿರ್ವಚನೀಯ ಅದ್ಭುತ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯ ಅನುಭವವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತದೆ.
೭. ವಿವಿಧ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳ ಸಮಗ್ರ ತೌಲನಿಕ ಕೋಷ್ಟಕ (Comparative Synthesis Table)
| ದೃಷ್ಟಿಕೋನ / ವರ್ಗ | ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು | ‘ಮನ ಬಸುರು - ಕೈ ಬೆಸಲು’ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ | ‘ಇಂದ್ರಿಯ ವಿಪರ್ಯಾಸ’ದ ಅರ್ಥ | ‘ಒಂದು ನೀಲದೊಳಗೆ ಮೂರುಲೋಕ’ದ ಅರ್ಥ |
| ಪ್ರಾಚೀನ ಟೀಕುಕಾರರು | ಕಲ್ಲುಮಠದ ಪ್ರಭುದೇವ, ಶೂನ್ಯಸಂಪಾದನಾಕಾರರು | ಭಾವಲಿಂಗ ಧಾರಣೆ → ಕರಸ್ಥಲದ ಇಷ್ಟಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಅರಿವಿನ ಪ್ರಸವ | ಶಿವಯೋಗದ ನಾದಾನುಸಂಧಾನ, ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಮತ್ತು ಅನಿಮಿಷ ದೃಷ್ಟಿ | ಆಜ್ಞಾಚಕ್ರದ ನೀಲಜ್ಯೋತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥೂಲ-ಸೂಕ್ಷ್ಮ-ಕಾರಣ ಶರೀರಗಳ ಲಯ |
| ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು / ದರ್ಶನಗಳು | ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು, ಯೋಗಸೂತ್ರ, ಶಿವಸೂತ್ರ, ಸಿದ್ಧಾಂತ ಶಿಖಾಮಣಿ | ಅಂತಃಕರಣ ಶುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತಿಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ | ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ, ಶಾಂಭವೀ ಮುದ್ರೆ, ಇಂದ್ರಿಯಾತೀತ ಚೈತನ್ಯ | ಚಿದಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಪುಟಿ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರದ ಐಕ್ಯ (ಕರ್ಪೂರ-ವಹ್ನಿ ನ್ಯಾಯ) |
| ಮಠಾಧೀಶರು | ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ ಶ್ರೀ, ಕುಮಾರಸ್ವಾಮೀಜಿ, ಮಾತೆ ಮಹಾದೇವಿ, ಸಿರಿಗೆರೆ ಶ್ರೀ | ಸದ್ಭಾವನೆಯು ಸತ್ಕಾರ್ಯ/ಇಷ್ಟಲಿಂಗ ನಿಷ್ಠೆಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವುದು | ಭೋಗಮುಖಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಲಿಂಗಮುಖಿ/ಅಂತರ್ಮುಖಿ ಆಗುವುದು | ಶಾಂತ ಚಿದಾಕಾಶ / ನೀಲಜ್ಯೋತಿಯಲ್ಲಿ ಲೌಕಿಕ ದ್ವಂದ್ವಗಳ ನಿವೃತ್ತಿ |
| ಆಧುನಿಕ ವಿದ್ವಾಂಸರು | ಎಲ್. ಬಸವರಾಜು, ಕಲಬುರ್ಗಿ, ಡಿ.ಆರ್. ನಾಗರಾಜ್, ತಿಪ್ಪೇರುದ್ರಸ್ವಾಮಿ, ರಹಮತ್ ತರೀಕೆರೆ | ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಲಿಂಗ-ದ್ವಂದ್ವಗಳ ಸ್ಫೋಟ; ಸೃಜನಶೀಲ ಪ್ರತಿಭೆಯ ಉದಯ | ಲೌಕಿಕ ತರ್ಕದ ಭಂಜನೆ, ಸಂಧ್ಯಾಭಾಷೆ/ಉಲ್ಟಾಬಾನಿ, ಅತಿವಾಸ್ತವಿಕ ಕಾವ್ಯಪ್ರತಿಮೆ | ಶೂನ್ಯದ ಪರಮೋಚ್ಚ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ-ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕ ಅನುಭೂತಿ |
| ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ವಿಮರ್ಶಕರು | ಆಧುನಿಕ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಮತ್ತು ಲಿಂಗತ್ವ ಅಧ್ಯಯನಕಾರರು | ಮಾತೃತ್ವದ (ಬಸುರು-ಬೆಸಲು) ದೈವೀಕರಣ; ಪಿತೃಸತ್ತೆಯ ನಿರಾಕರಣೆ | ದೇಹ-ಕೇಂದ್ರಿತ (Embodied) ಸಂವೇದನೆಯ ಪುನರ್ರಚನೆ | ಶ್ರೇಣೀಕರಣವಿಲ್ಲದ ಸಮಾನತೆಯ ಅನಂತ ಆಕಾಶ |
| ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು / ಜಾನಪದ | ಭಜನಾ ಮಂಡಳಿಗಳು, ತತ್ವಪದಕಾರರು, ಗ್ರಾಮೀಣ ಶರಣರು | ಒಳ್ಳೆಯ ವಿಚಾರ ಮನದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ, ಕೈಯಿಂದ ಕಾಯಕವಾಗಿ ಫಲಿಸುವುದು | ವಿಸ್ಮಯಕಾರಿ ‘ಅಲ್ಲಮನ ಒಗಟು’ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯ ತನ್ಮಯತೆ | ದೇವರ ಅನಂತ ಕರುಣೆಯೊಳಗೆ ಇಡೀ ಜಗತ್ತು ಅಡಗಿದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ |