ಈ ವಚನದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಮುಖ್ಯ ಪದಗಳು, ಸಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ತತ್ವಗಳನ್ನು (Key Lexemes, Lines, and Philosophical Principles) ಸಮಕಾಲೀನ ಶರಣರು, ಟೀಕುಕಾರರು (Glossators), ಭಾಷ್ಯಕಾರರು (Commentators), ಕನ್ನಡದ ಮಹಾಕವಿಗಳು (Mahakavis), ದಾಸರು-ತತ್ವಪದಕಾರರು, ಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥಗಳು (Shastras), ಹಾಗೂ ಆಧುನಿಕ ಪಂಡಿತರು ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕರು (Scholars and Critics) ಹೇಗೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದರ ಸಮಗ್ರ, ಅಧಿಕೃತ ಹಾಗೂ ಮೂಲ ಸಾಲುಗಳ ಯಥಾವತ್ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ (Verbatim Citations) ವಿಶ್ವಕೋಶೀಯ ಪಟ್ಟಿ ಇಲ್ಲಿದೆ:
೧. ವಚನದ ಪಂಚ-ಮೂಲ ತತ್ವಗಳು ಮತ್ತು ಪದಕೇಂದ್ರಗಳು (The Five Core Philosophical Nodes)
ಈ ವಚನದ ಸಮಗ್ರ ರಚನೆಯು ಐದು ಪ್ರಮುಖ ಪದ/ತತ್ವ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ:
- ಆಸೆ ಮತ್ತು ಆಮಿಷ (Craving & Sensory Bait / Ontological Thirst): ಒಳಗಿನ ಅಪೂರ್ಣತೆಯ ಹಂಬಲ (ಆಸೆ) ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನ ಇಂದ್ರಿಯ ಪ್ರಲೋಭನೆ (ಆಮಿಷ).
- ಹೊನ್ನು, ಹೆಣ್ಣು, ಮಣ್ಣು (The Triad of Worldly Fetters / ತ್ರಿವಿಧ ಮಾಯೆ / ಏಷಣಾತ್ರಯ): ದ್ರಾವಿಡ ಮೂಲದ (ಪೊನ್, ಪೆಣ್, ಮಣ್) ಈ ಮೂರು ಪದಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅರ್ಥೈಷಣಾ (ಸಂಪತ್ತಿನ ದಾಹ), ದಾರೈಷಣಾ/ಕಾಮೈಷಣಾ (ಭೋಗದ ಒಡೆತನ), ಮತ್ತು ಲೋಕೈಷಣಾ (ಭೂಮಿ/ಅಧಿಕಾರದ ದಾಹ) ಎಂಬ ತ್ರಿವಿಧ ಬಂಧನಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ.
- "ಸತ್ತುದು ಕೋಟಿ" (Mass Spiritual Mortality & Grammatical Reification): ಲೌಕಿಕ ಆಮಿಷಗಳಿಗಾಗಿ ಬದುಕಿ ಮಡಿಯುವ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಜನರನ್ನು ಅಲ್ಲಮರು 'ಮಹತ್ತು' (Rational/Human Plural - ಸತ್ತವರು) ಎಂದು ಕರೆಯದೆ, 'ಅಮಹತ್ತು/ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ ಏಕವಚನ'ದಲ್ಲಿ ("ಸತ್ತುದು" - That inert thing which died) ಕರೆಯುವ ಮೂಲಕ, ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ತೃಷ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಬದುಕುವವರು ಚೈತನ್ಯ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಜಡವಸ್ತುಗಳು (Reified Inert Matter) ಎಂದು ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.
- "ನಿಮಗಾಗಿ ಸತ್ತವರು" (Mystical Ego-Death / ಭಾವದ ಸಾವು / ಅಹಂಕಾರ ನಿರಸನ): ದೇಹತ್ಯಾಗವಲ್ಲ; 'ನಾನು-ನನ್ನದು' ಎಂಬ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು (Ego-sense) ಅರಿವಿನ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟು ಬಯಲಾಗುವ 'ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿ' ಸ್ಥಿತಿ (Ego-dissolution). ಇಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅಲ್ಲಮರು "ಸತ್ತವರನು" ಎಂಬ ಗೌರವವಾಚಕ ಮನುಷ್ಯ ಬಹುವಚನವನ್ನು (Conscious Human Plural) ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.
- "ಗುಹೇಶ್ವರಾ... ಕಾಣೆ" (Inner Cave Consciousness & Experiential Epistemology): ಹೃದಯಗವಿಯ ಪರಮ ಅರಿವೇ ಗುಹೇಶ್ವರ; "ಕಾಣೆ" ಎಂಬುದು ಶಾಸ್ತ್ರದ ಕೇಳ್ವಿಯಲ್ಲ, ಅನುಭಾವ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಪ್ರಮಾಣ (Direct Experiential Verification) ಮತ್ತು ಸತ್ಯಸಾಧಕರ ಪರಮ ವಿರಳತೆಯ (Extreme Rarity of the Awakened) ಘೋಷಣೆ.
೨. ಸಮಕಾಲೀನ ವಚನಕಾರರು ಮತ್ತು ಶರಣರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ (Contemporary Vachanakaras - Intertextual Exegesis)
ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅನುಭವ ಮಂಟಪದ ಶರಣರು ಈ ವಚನದ ಪದಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ತತ್ವಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದಾರೆ:
೨.೧ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುದೇವರ ಸ್ವ-ಭಾಷ್ಯ (Allama Prabhu's Self-Commentary)
- 'ಹೊನ್ನು-ಹೆಣ್ಣು-ಮಣ್ಣು' ಮತ್ತು 'ಆಸೆ'ಯ ತಾತ್ವಿಕ ಸಂಬಂಧ:
ಮೇಲಿನ ವಚನದಲ್ಲಿ ಹೊನ್ನು, ಹೆಣ್ಣು, ಮಣ್ಣಿಗಾಗಿ ಸತ್ತವರು ಕೋಟಿ ಎಂದ ಅಲ್ಲಮರೇ, ಆ ದೋಷವು ಹೊರಗಿನ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿಲ್ಲ (ಮಣ್ಣು ಅಥವಾ ಹೆಣ್ಣಿನಲ್ಲಿಲ್ಲ), ಬದಲಿಗೆ ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸಿನ 'ಆಸೆ'ಯಲ್ಲಿದೆ (ಮಾಯು/ಅಳಿದುಹೋಗುವ ವಿಕಾರದಲ್ಲಿದೆ) ಎಂದು ತಮ್ಮ ಮತ್ತೊಂದು ವಚನದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಭಾಷ್ಯ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ:
ಮೂಲ ಸಾಲು: "ಹೊನ್ನು ಮಾಯೆಯೆಂಬರು ಹೊನ್ನು ಮಾಯೆಯಲ್ಲ, ಹೆಣ್ಣು ಮಾಯೆಯೆಂಬರು ಹೆಣ್ಣು ಮಾಯೆಯಲ್ಲ, ಮಣ್ಣು ಮಾಯೆಯೆಂಬರು ಮಣ್ಣು ಮಾಯೆಯಲ್ಲ, ಮನದ ಮುಂದಣ ಆಸೆಯೇ ಮಾಯೆ ಕಾಣಾ ಗುಹೇಶ್ವರಾ." — (ಸಮಗ್ರ ವಚನ ಸಂಪುಟ: ೨, ವಚನ ಸಂಖ್ಯೆ: ೭೨)
- 'ನಿಮಗಾಗಿ ಸಾಯುವುದು' (ಅಹಂಕಾರದ ಸಾವು / Mystical Death) ಎಂದರೇನು?
ಗುಹೇಶ್ವರನಿಗಾಗಿ ಸಾಯುವುದು ಎಂದರೆ ಜನನ-ಮರಣಗಳ ಚಕ್ರವನ್ನು ಮೀರಿ 'ಸತ್ತು ಸಾಯದ' (ಅಹಂಕಾರ ಸತ್ತು ಚೈತನ್ಯವಾಗಿ ಉಳಿಯುವ) ಸ್ಥಿತಿ ಎಂದು ಅಲ್ಲಮರು ಮತ್ತೊಂದು ವಚನದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ:
ಮೂಲ ಸಾಲು: "ಸತ್ತು ಹುಟ್ಟುವವರ ಕಂಡೆನೇ ಹೊರತು, ಸತ್ತು ಸಾಯದವರ ಕಾಣೆನು! ಅದೆಂತೆಂದಡೆ: ತನ್ನ ತಾನರಿದು ತಾನಾದ ಬಳಿಕ, ಮರಳಿ ಹುಟ್ಟಲಿಲ್ಲ, ಸಾಯಲಿಲ್ಲ ಕಾಣಾ ಗುಹೇಶ್ವರಾ."
೨.೨ ಜೇಡರ ದಾಸಿಮಯ್ಯ (Devara Dasimayya - The Precursor)
- 'ಮಣ್ಣಿಂಗೆ ಸತ್ತುದು ಕೋಟಿ' ಎಂಬ ಸಾಲಿಗೆ ಪೂರ್ವಸೂರಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ:
ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುಗಳಿಗಿಂತ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಆದ್ಯ ವಚನಕಾರ ದೇವರ ದಾಸಿಮಯ್ಯನವರು ಭೂಮಿಯ (ಮಣ್ಣಿನ) ಒಡೆತನಕ್ಕಾಗಿ ಮನುಷ್ಯರು ಕಾದಾಡಿ ಸಾಯುವ ಮೂರ್ಖತನವನ್ನು (Ecological & Territorial Irony) ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಹೀಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ:
ಮೂಲ ಸಾಲು: "ಮಣ್ಣಾಸೆಗೆ ಕಾದಿ ಸತ್ತವರುಂಟಲ್ಲದೆ, ಮಣ್ಣು ತಾ ಕಾದಿ ಸತ್ತುದ ಕಂಡವರುಂಟೆ? ಹೊನ್ನಾಸೆಗೆ ಕಾದಿ ಸತ್ತವರುಂಟಲ್ಲದೆ, ಹೊನ್ನು ತಾ ಕಾದಿ ಸತ್ತುದ ಕಂಡವರುಂಟೆ ರಾಮನಾಥಾ?"
೨.೩ ಬಸವಣ್ಣನವರು (Basavanna)
- 'ಆಸೆ' ಮತ್ತು 'ಹೊನ್ನು'ಗಳ ನಿರಾಕರಣೆ:
ಶಿವಭಕ್ತನಾದವನು ರಾಜಸಿಕ ಆಸೆಗೆ ಮತ್ತು ಹೊನ್ನಿನ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗೆ ಸಾಯಬಾರದು ಎಂಬುದನ್ನು ಬಸವಣ್ಣನವರು ಹೀಗೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾರೆ:
ಮೂಲ ಸಾಲು ೧: "ಆಸೆಯೆಂಬುದು ಅರಸಿಂಗಲ್ಲದೆ ಶಿವಭಕ್ತರಿಗುಂಟೆ ಅಯ್ಯಾ? ರೋಷವೆಂಬುದು ಯಮದೂತರಿಗಲ್ಲದೆ ಅಜಾತರಿಗುಂಟೆ ಅಯ್ಯಾ? ಈಸಕ್ಕಿಯ ಆಸೆ ನಿಮಗೇಕೆ? ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವಾ." ಮೂಲ ಸಾಲು ೨: "ಹೊನ್ನಿನೊಳಗೊಂದೊರೆಯ, ಸೀರೆಯೊಳಗೊಂದೆಳೆಯ ಇಂದಿಂಗೆ ನಾಳಿಂಗೆ ಬೇಕೆಂದೆನಾದಡೆ ನಿಮ್ಮಾಣೆ, ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಮಥರಾಣೆ ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವಾ."
೨.೪ ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ (Akka Mahadevi)
- 'ಕಾಯದ ಆಮಿಷ' ಮತ್ತು 'ಮಾಯೆಯ ಸಾವು':
ಕಾಯವು (ಹಣ್ಣಾಗಬೇಕಾದ ಕಾಯಿ) ಆಸೆ-ಆಮಿಷಗಳಿಗೆ ಬಲಿಯಾಗುವುದನ್ನು ಗೆದ್ದು, ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನನಲ್ಲಿ ಸತ್ತು ಬೆರೆಯುವ ತತ್ವವನ್ನು ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ:
ಮೂಲ ಸಾಲು ೧: "ಕಾಯದೊಳಗಣ ಮನದ ಆಸೆಯ ಕಳೆದು, ಪ್ರಾಣದೊಳಗಣ ಇಂದ್ರಿಯಂಗಳ ಆಮಿಷವನಳಿದು... ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನಯ್ಯನೊಳಗೆ ಐಕ್ಯವಾದೆನು." ಮೂಲ ಸಾಲು ೨ (ಸತ್ತು ಬದುಕುವ ಬೆಡಗು): "ಸಾವಿಲ್ಲದ ಕೇಡಿಲ್ಲದ ರೂಹಿಲ್ಲದ ಚೆಲುವಂಗೆ ಆನೆಂತು ಸರಿಯೆಂಬೆನಯ್ಯಾ..."
೨.೫ ನಿಜಗುಣ ಶಿವಯೋಗಿ ಮತ್ತು ಅಂಬಿಗರ ಚೌಡಯ್ಯ (Ambigara Chowdayya)
- ಹೊನ್ನು-ಹೆಣ್ಣು-ಮಣ್ಣಿನ ದಾಸ್ಯದ ವಿಡಂಬನೆ:
ಅಲ್ಲಮರ ನೇರ ಧಾಟಿಯಲ್ಲೇ ಅಂಬಿಗರ ಚೌಡಯ್ಯನವರು ಈ ಮೂರು ಆಮಿಷಗಳಿಗೆ ಬಲಿಯಾಗುವ ಡಾಂಭಿಕ ಭಕ್ತರನ್ನು ಚಾವಟಿಯಿಂದ ಬಡಿಯುವಂತೆ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ:
ಮೂಲ ಸಾಲು: "ಹೊನ್ನು ಹೆಣ್ಣು ಮಣ್ಣು ತನ್ನದೆಂದೆಂಬುವ ಮನ್ನಣೆಯ ಭಕ್ತನಲ್ಲ ಕಾಣಿರಣ್ಣಾ! ತನ್ನ ತಾನರಿಯದೆ ಭಿನ್ನಭಾವದೊಳಿಪ್ಪ ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲು ಕಾಣಾ ಎಂದಾತ ನಮ್ಮ ಅಂಬಿಗರ ಚೌಡಯ್ಯ."
೩. ಶೂನ್ಯಸಂಪಾದನೆ, ಭಾಷ್ಯ ಮತ್ತು ಟೀಕುಕಾರರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ (Bhashya & Teeku Commentarial Tradition)
ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಹದಿನೈದನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂಸ್ಕೃತ ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢ ಕನ್ನಡ 'ಭಾಷ್ಯ' (Bhashya) ಹಾಗೂ 'ಟೀಕು' (Teeku - Word-by-word & Doctrinal Gloss) ಗ್ರಂಥಗಳು ಈ ವಚನದ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ಬಿಡಿಸಿಟ್ಟಿವೆ:
೩.೧ ಗೂಳೂರು ಸಿದ್ಧವೀರಣ್ಣೊಡೆಯರ 'ಶೂನ್ಯಸಂಪಾದನೆ' ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಾಚೀನ ಟೀಕು (15th–16th Century Gloss)
- ಸಂದರ್ಭ ಮತ್ತು ಟೀಕು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ:
ಶೂನ್ಯಸಂಪಾದನೆಯ 'ಪೂರ್ವಾರ್ಧ ಪೀಠಿಕಾ ಸಂಧಿ' ಮತ್ತು 'ಮುಕ್ತಾಯಕ್ಕಗಳ ಸಂವಾದ ಸಂಧಿ'ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಭುದೇವರು ಲೋಕದ ಜನರ ಮಾಯಾಮೋಹವನ್ನು ಕಂಡು ನಿರ್ವೇದ ತಾಳುವ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಈ ವಚನದ ತತ್ವವು ಚರ್ಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳ 'ಶೂನ್ಯಸಂಪಾದನಾ ಟೀಕು' (Glossarial Commentary) ಈ ವಚನದ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ:
ಮೂಲ ಟೀಕು ವಾಕ್ಯ (Verbatim Gloss): "ಟೀಕು: ಆಸೆಗೆ ಸತ್ತುದು ಕೋಟಿ ಎಂದಡೆ—ಅಂತರಂಗದ ವಿಷಯಾಭಿಲಾಷೆಯೆಂಬ ತೃಷ್ಣಾಪಾಶಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿ ಜನನಮರಣ ಪ್ರವಾಹದೊಳು ಬಿದ್ದು ನಷ್ಟವಾದ ಜೀವರಾಶಿಗಳು ಅನಂತವಲ್ಲದೆ ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲ. ಆಮಿಷಕ್ಕೆ ಸತ್ತುದು ಕೋಟಿ ಎಂದಡೆ—ಶಬ್ದಸ್ಪರ್ಶರೂಪರಸಗಂಧಗಳೆಂಬ ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯಂಗಳ ಬಾಹ್ಯಭೋಗದ ಪ್ರಲೋಭನೆಗೆ ಮರುಳಾಗಿ ಪ್ರಾಣವಳಿದವರು ಕೋಟಿ. ಹೊನ್ನು ಹೆಣ್ಣು ಮಣ್ಣಿಂಗೆ ಸತ್ತುದು ಕೋಟಿ ಎಂದಡೆ—ಕನಕ ಕಾಂತೆ ಧರಿತ್ರಿಯೆಂಬ ತ್ರಿವಿಧ ಮಾಯಾಮೋಹಕ್ಕೆ ತನುಮನಧನಂಗಳನೊಪ್ಪಿಸಿ ಅಧೋಗತಿಗೈದಿದವರು ಕೋಟಿ. ಗುಹೇಶ್ವರಾ ನಿಮಗಾಗಿ ಸತ್ತವರನಾರನೂ ಕಾಣೆ ಎಂದಡೆ—ಎಲೈ ಹೃದಯಗುಹಾವಾಸಿಯಾದ ಪರಶಿವನೇ, ನಿಮ್ಮ ನಿಜಸ್ವರೂಪವನೈದುವ ನಿಮಿತ್ತವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಅಹಂಕಾರ ಮಮಕಾರಂಗಳೆಂಬ ಜೀವಭಾವವನು ಕೊಂದು ನಿರವಯ ಶೂನ್ಯಲಿಂಗದೊಳು ಬಯಲಾದ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತರನೊಬ್ಬರನ್ನೂ ಕಾಣೆನೆಂದು ಪ್ರಭುದೇವರು ನಿರೂಪಿಸಿದರು."
೩.೨ ಚನ್ನಬಸವಣ್ಣನವರ 'ಕರಣ ಹಸುಗೆ' ಮತ್ತು 'ಷಟ್‌ಸ್ಥಲ ವಚನಗಳ' ಭಾಷ್ಯ
- 'ನಿಮಗಾಗಿ ಸಾಯುವುದು' (ಮರಣವೇ ಮಹಾನವಮಿ / ಭಾವಮರಣ):
ಪರಮಾತ್ಮನಿಗಾಗಿ ಸಾಯುವುದು ಎಂದರೆ ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯಗಳ ಆಮಿಷವನ್ನು ಸುಟ್ಟು, ಅಂಗಭಾವವು ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಸಾಯುವುದು (ಅಳಿಯುವುದು) ಎಂದು ಚನ್ನಬಸವಣ್ಣನವರು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾರೆ:
ಮೂಲ ಸಾಲು: "ಅಂಗದ ಆಸೆಯನಳಿದು, ಮನದ ಮಾಯೆಯ ಕೊಂದು, ಭಾವದ ಭ್ರಮೆಯ ಸುಟ್ಟು, ಕೂಡಲಚೆನ್ನಸಂಗಯ್ಯನಲ್ಲಿ ಸತ್ತು ಬದುಕಿದವರನೇನೆಂಬೆನಯ್ಯಾ!"
೩.೩ ಮಗ್ಗೆಯ ಮಾಯಿದೇವರ 'ಅನುಭವಸೂತ್ರ' (Anubhavasutra Bhashya - 15th Century)
- ಶರಣರ 'ಅಹಂಕಾರ ಮರಣ' ಮತ್ತು 'ಲಿಂಗೈಕ್ಯ' ತತ್ವಕ್ಕೆ ಭಾಷ್ಯ ಬರೆಯುತ್ತಾ ಮಗ್ಗೆಯ ಮಾಯಿದೇವರು, ವಿಷಯಾಸಕ್ತಿಯ ಸಾವಿಗೂ ಮತ್ತು ಶಿವಯೋಗದ ಸಾವಿಗೂ ಇರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೀಗೆ ಸೂತ್ರೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ:
ಮೂಲ ಸಾಲು: "ವಿಷಯಾಸಕ್ತಿಯೇ ಸಂಸಾರಮರಣ ಕಾರಣಂ; ನಿರಹಂಕಾರತೆಯಿಂದ ಶಿವನೊಳು ತಾದಾತ್ಮ್ಯವನ್ನೈದುವುದೇ ನಿಜೈಕ್ಯಸ್ಥಲಂ."
೩.೪ ನಿಜಗುಣ ಶಿವಯೋಗಿಗಳ 'ವಿವೇಕಚಿಂತಾಮಣಿ' ಮತ್ತು 'ಕೈವಲ್ಯ ಪದ್ಧತಿ' (15th–16th Century)
- ಹೊನ್ನು-ಹೆಣ್ಣು-ಮಣ್ಣಿನ ತ್ರಿವಿಧ ಬಂಧನದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ:
ನಿಜಗುಣ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು ಅಲ್ಲಮರ 'ಹೊನ್ನು-ಹೆಣ್ಣು-ಮಣ್ಣು'ಗಳನ್ನು ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ಏಷಣಾತ್ರಯಗಳೊಡನೆ ಬೆಸೆದು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಪದ್ಯರೂಪದ ಟೀಕು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ:
ಮೂಲ ಸಾಲು (ಕೈವಲ್ಯ ಪದ್ಧತಿ): "ಹೊನ್ನು ಹೆಣ್ಣು ಮಣ್ಣಿನಾಸೆಯ ಬಿಟ್ಟು ನಿನ್ನೊಳು ನೀನೇ ನಿಜವಾಗಿ ನಿಲ್ಲು ಮನವೇ! ಮಣ್ಣಿಗಾಗಿ ಕಾದಿ ಮಣ್ಣಾದವರು ಕೋಟಿ, ಶಂಭುಲಿಂಗನ ನೆನೆದು ಮುಕ್ತರಾದವರ ಕಾಣೆ!"
೩.೫ ಮಹಾಲಿಂಗರಂಗನ 'ಅನುಭವಾಮೃತ' (17th Century Philosophical Treatise)
- ಏಷಣಾತ್ರಯಗಳ ನಿರಸನ:
ಮೂಲ ಸಾಲು: "ಲೋಕೈಷಣಾ ವಿತ್ತೈಷಣಾ ದಾರೈಷಣಾತ್ರಯಂಗಳಂ ವಿವೇಕದಿಂದ ಜರಿದು ಬಿಸುಟವನೇ ಪರಮಾರ್ಥಿ..."
೪. ಕನ್ನಡದ ಮಹಾಕವಿಗಳ ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯ ಪರಂಪರೆಯ ವಿವರಣೆ (Classical Kannada Mahakavis)
ಕನ್ನಡದ ಆದಿಕವಿ ಪಂಪನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಹರಿಹರ, ರಾಘವಾಂಕ, ಚಾಮರಸ ಮತ್ತು ಕುಮಾರವ್ಯಾಸರವರೆಗಿನ ಮಹಾಕವಿಗಳು 'ಹೊನ್ನು-ಹೆಣ್ಣು-ಮಣ್ಣು' (ಪೊನ್-ಪೆಣ್-ಮಣ್) ಮತ್ತು 'ಆಸೆಯ ಸಾವು' ಎಂಬ ತತ್ವಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಮರವಾಗಿಸಿದ್ದಾರೆ:
೪.೧ ಆದಿಕವಿ ಪಂಪ (Adikavi Pampa - 10th Century: ಆದಿಪುರಾಣ ಮತ್ತು ವಿಕ್ರಮಾರ್ಜುನ ವಿಜಯ)
- ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುಗಳಿಗಿಂತ ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಆದಿಕವಿ ಪಂಪನು ಹಳಗನ್ನಡದ 'ಪೊನ್, ಪೆಣ್, ಮಣ್' (ಹೊನ್ನು, ಹೆಣ್ಣು, ಮಣ್ಣು) ಎಂಬ ದ್ರಾವಿಡ ತ್ರಿಪದಿಯನ್ನು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಯುದ್ಧಗಳ (ಭರತ-ಬಾಹುಬಲಿ ಮತ್ತು ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ಧ) ಮೂಲ ಕಾರಣವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾನೆ! ಬಾಹುಬಲಿಯು ಭರತನೊಡನೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ನಶ್ವರತೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಆಡುವ ಮಾತುಗಳು ಅಲ್ಲಮನ ವಚನಕ್ಕೆ ನೇರ ಪೂರ್ವಪೀಠಿಕೆಯಂತಿವೆ:
ಮೂಲ ಸಾಲು (ಆದಿಪುರಾಣ - ಆಶ್ವಾಸ ೧೪): "ಪೊನ್ನಿಂಗೆ ಪೆಣ್ಣಿಂಗೆ ಮಣ್ಣಿಂಗೆ ಪಗೆಗೊಂಡು ಕಾದಿ ಸತ್ತರ್ ಪಲರ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳ್; ಆ ನೆಲಂ ಆರ್ಗೆ ಸ್ಥಿರಮಾಯ್ತು? ಒಲ್ಲೆನೀ ರಾಜ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿಯಂ!" (ಅರ್ಥ: ಹೊನ್ನಿಗಾಗಿ, ಹೆಣ್ಣಿಗಾಗಿ, ಮಣ್ಣಿಗಾಗಿ ಹಗೆಗೊಂಡು ಕಾದಾಡಿ ಸತ್ತ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳು ಅನೇಕರು; ಆದರೆ ಆ ಭೂಮಿ ಯಾರಿಗೆ ತಾನೇ ಸ್ಥಿರವಾಯಿತು?)
೪.೨ ಕವಿಚಕ್ರವರ್ತಿ ರನ್ನ (Mahakavi Ranna - 10th Century: ಸಾಹಸಭೀಮ ವಿಜಯಂ / ಗದಾಯುದ್ಧ)
- ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದ ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿಗಾಗಿ ಸತ್ತುಬಿದ್ದ ಕೋಟ್ಯಂತರ ವೀರರನ್ನು ಕಂಡು ರನ್ನನು 'ಮಣ್ಣಿನ ಆಮಿಷ'ವನ್ನು ಹೀಗೆ ವಿಡಂಬಿಸುತ್ತಾನೆ:
ಮೂಲ ಸಾಲು: "ನೆಲಕ್ಕيرಿದು ಸತ್ತೊಡೆ ನೆಲಂ ತಗುಳ್ದು ಬರ್ಪುದೆ? ಪೊನ್ನಿಂಗೆ ಮಣ್ಣಿಂಗೆ ಪ್ರಾಣಮಂ ಬಿಟ್ಟರ್ ಕೌರವರಾಜರ್!" (ಅರ್ಥ: ಭೂಮಿಗಾಗಿ ಇರಿದಾಡಿಕೊಂಡು ಸತ್ತರೆ, ಸತ್ತವರ ಹಿಂದೆ ಆ ಭೂಮಿಯು ಜೊತೆಗೆ ಬರುತ್ತದೆಯೇ?)
೪.೩ ಶಿವಕವಿ ಹರಿಹರ (Mahakavi Harihara - 12th/13th Century: ಪ್ರಭುದೇವ ರಗಳೆ)
- ಹರಿಹರ ಮಹಾಕವಿಯು ತನ್ನ 'ಪ್ರಭುದೇವ ರಗಳೆ'ಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವು ಲೋಕದ ಜನರ ಆಸೆ-ಆಮಿಷಗಳನ್ನು ಕಂಡು ನಗುತ್ತಾ ಗುಹೇಶ್ವರನಲ್ಲಿ ಬೆರೆಯುವ ಪರಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ:
ಮೂಲ ಸಾಲು (ಪ್ರಭುದೇವ ರಗಳೆ): "ಧನದಾಸೆಗೆ ಮರುಳಾಗಿ ಸಾಯ್ವರಂ, ವನಿತೆಯಾಸೆಗೆ ಬೆಂದಳಿವರಂ, ಮಣ್ಣಿನಾಸೆಗೆ ಹೊಡೆದಾಡಿ ಮಡಿವರಂ ಕಂಡು ನಗುತಲಿರ್ದಂ ಪ್ರಭುದೇವಂ; ಗುಹೇಶ್ವರನೊಳು ಸತ್ತು ಬದುಕುವ ಮಹಿಮರನಾರನೂ ಕಾಣೆನೆನುತಂ!"
೪.೪ ಕವಿ ರಾಘವಾಂಕ (Mahakavi Raghavanka - 13th Century: ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಕಾವ್ಯ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧರಾಮ ಚಾರಿತ್ರ)
- ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಒಡ್ಡುವ ಹೊನ್ನು (ಚಿನ್ನದ ರಾಶಿ), ಹೆಣ್ಣು (ಪುಲಿಂದೆಯರು/ರಂಭೆಯರು) ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ (ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ) ಆಮಿಷಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ, ಸತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ('ಗುಹೇಶ್ವರನಿಗಾಗಿ') ಸರ್ವಸ್ವವನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನ ಬಾಯಲ್ಲಿ ರಾಘವಾಂಕನು ಈ ತತ್ವವನ್ನು ಹೇಳಿಸಿದ್ದಾನೆ:
ಮೂಲ ಸಾಲು (ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಕಾವ್ಯ): "ಹೊನ್ನು ಹೆಣ್ಣು ಮಣ್ಣುಗಳೆಂಬುವು ತೃಣಕ್ಕೆ ಸಮಾನಂ; ಸತ್ಯವೊಂದೇ ಶಿವಸ್ವರೂಪವೆಂದರಿದು ಬಾಳ್ವುದೇ ನಿಜಜೀವನಂ!"
೪.೫ ಕವಿ ಚಾಮರಸ (Mahakavi Chamarasa - 15th Century: ಪ್ರಭುಲಿಂಗ ಲೀಲೆ)
- ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಜೀವನವನ್ನೇ ಕಾವ್ಯವಾಗಿಸಿದ ಚಾಮರಸನು, ಮಾಯೆಯು (ರಾಜಸಿಕ ಪ್ರಲೋಭನೆ) ಲೋಕದ ಕೋಟಿ ಜನರನ್ನು ಹೊನ್ನು-ಹೆಣ್ಣು-ಮಣ್ಣಿನ ಬಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಂದರೂ, ಅಲ್ಲಮನ ಮುಂದೆ ಸೋತುಹೋದ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ('ಮಾಯಾಕೋಲಾಹಲ ಗತಿ') ಭಾಮಿನಿ ಷಟ್ಪದಿಯಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತಾನೆ:
ಮೂಲ ಸಾಲು (ಪ್ರಭುಲಿಂಗ ಲೀಲೆ - ಸಂಧಿ ೫): "ಹೊನ್ನಿನಾಸೆಗೆ ಮರುಳುಗೊಂಡರು, ಹೆಣ್ಣಿನಾಮಿಷಕಳಿದು ಹೋದರು, ಮಣ್ಣಿಗೋಸುಗ ಕಾದಿ ಸತ್ತರು ಕೋಟಿ ಜನರಂದು | ತನ್ನ ತಾನರಿದಲ್ಲಮಪ್ರಭು ಚೆನ್ನ ಗುಹೇಶ್ವರನ ಬಯಲೊಳು ಬೆನ್ನ ಕೊಡದೆಯೆ ನಿಂದನಲ್ಲದೆ ಮಾಯೆಗಂಜುವನೆ ||"
೪.೬ ಗದುಗಿನ ನಾರಣಪ್ಪ / ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ (Mahakavi Kumara Vyasa - 15th Century: ಕರ್ಣಾಟ ಭಾರತ ಕಥಾಮಂಜರಿ)
- ಮಹಾಭಾರತದ ಯುದ್ಧವು 'ಹೊನ್ನು-ಹೆಣ್ಣು-ಮಣ್ಣು'ಗಳೆಂಬ ತ್ರಿವಿಧ ಆಮಿಷದ ಫಲವೆಂದು ಕುಮಾರವ್ಯಾಸನು ವಿದುರ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣನ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ:
ಮೂಲ ಸಾಲು: "ಹೊನ್ನು ಹೆಣ್ಣು ಮಣ್ಣುಗಳೆಂಬೀ ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗೆಡಿಸುವ ಮಾಯೆ ಕಾಣಿರೋ! ಆಸೆಯೆಂಬುದು ತಳವಿಲ್ಲದ ಗಡಿಗೆ, ಸಾಸಿರ ಕಾಲ ಬದುಕಿದಡೇನು ಹರಿಯ ನೆನೆಯದ ನರನು ಸತ್ತ ಹೆಣನು ||"
೪.೭ ರತ್ನಾಕರವರ್ಣಿ (Mahakavi Ratnakaravarni - 16th Century: ಭರತೇಶ ವೈಭವ)
- ಬಾಹುಬಲಿ ಮತ್ತು ಭರತ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನ ಆಸೆಯ ನಿರರ್ಥಕತೆಯನ್ನು ರತ್ನಾಕರವರ್ಣಿ ಹೀಗೆ ಹಾಡುತ್ತಾನೆ:
ಮೂಲ ಸಾಲು: "ಮಣ್ಣಿಗಾಗಿ ಕಾದುವರೇ ಮತಿವಂತರು? ಮಣ್ಣು ತಾನಾರೊಡನೆ ಬಂದುದು ಪೇಳಯ್ಯಾ!"
೫. ತ್ರಿಪದಿ ಕವಿ ಸರ್ವಜ್ಞ, ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ತತ್ವಪದಕಾರರು (Sarvajna, Dasa & Tatvapada Poets)
ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುಗಳ ಈ ವಚನವು ಜನಮಾನಸದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಆಳವಾಗಿ ಬೇರೂರಿತೆಂದರೆ, ನಂತರದ ಸರ್ವಜ್ಞ, ದಾಸರು ಮತ್ತು ತತ್ವಪದಕಾರರು ಇದೇ ಪದಗಳನ್ನು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ:
೫.೧ ತ್ರಿಪದಿ ಕವಿ ಸರ್ವಜ್ಞ (Sarvajna - 16th/17th Century)
- ಅಲ್ಲಮರ ವಚನದ ನೇರ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಯಾಗಿರುವ ಸರ್ವಜ್ಞನ ಎರಡು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತ್ರಿಪದಿಗಳು:
ಮೂಲ ಸಾಲು ೧: "ಹೊನ್ನು ಹೆಣ್ಣು ಮಣ್ಣು ತನ್ನದೆಂದೆನ್ನದಿರು, ಮಣ್ಣೊಳಗೆ ಮಣ್ಣಾಗಿ ಹೋದವರು ಕೋಟಿ, ಚೆನ್ನ ಶಿವನ ನೆನೆದು ಬದುಕೊ ಸರ್ವಜ್ಞ ||"
ಮೂಲ ಸಾಲು ೨: "ಆಸೆಯೇ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಮೂಲವೆಂದರಿಯದೆ, ಆಸೆಯೊಳು ಬಿದ್ದು ಸತ್ತವರು ಕೋಟಿ, ಆಸೆಯನು ಗೆದ್ದವನೇ ದೇವ ಸರ್ವಜ್ಞ ||"
೫.೨ ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯ: ಪುರಂದರದಾಸರು ಮತ್ತು ಕನಕದಾಸರು (Haridasa Tradition)
- ಪುರಂದರದಾಸರು:
ಮೂಲ ಸಾಲು: "ಹೆಣ್ಣು ಹೊನ್ನು ಮಣ್ಣು ಮೂರು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ ಮಾಯೆ, ಅಣ್ಣಗಳಿರಾ ಇದ ನೆಚ್ಚಿ ಕೆಡಬೇಡಿ, ಪುರಂದರವಿಠಲನ ನೆನೆದು ಬದುಕಿರೋ..."
- ಕನಕದಾಸರು ('ನಾನು ಸತ್ತು ನೀನು ಬದುಕುವ' ಅನುಭಾವಿಕ ಸಾವಿನ ತತ್ವ):
ಅಲ್ಲಮರ "ನಿಮಗಾಗಿ ಸತ್ತವರನಾರನೂ ಕಾಣೆ" ಎಂಬ ತತ್ವಕ್ಕೆ ಕನಕದಾಸರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಒಗಟು-ಕೀರ್ತನೆಯು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಭಾಷ್ಯವಾಗಿದೆ:
ಮೂಲ ಸಾಲು: "ನಾನು ಹೋದರೆ ಹೋದೇನು, ನೀನು ಬouk (ಬದುಕುವೆ) ಕಾಣೋ! ನಾನು ಎಂಬುವ ಅಹಂಕಾರ ಸತ್ತರೆ ಪರಮಾತ್ಮ ತಾನು ತಾನಾಗಿ ಬೆಳಗುವನು..."
೫.೩ ತತ್ವಪದಕಾರರು: ಶಿಶುನಾಳ ಶರೀಫರು ಮತ್ತು ಕಡಕೋಳ ಮಡಿವಾಳಪ್ಪ (Mystic Tatvapada Poets)
- ಶಿಶುನಾಳ ಶರೀಫರು ('ಸತ್ತು ಬದುಕುವ' ತತ್ವ):
ಮೂಲ ಸಾಲು: "ಸತ್ತು ಬದುಕಿದವನೇ ಜಾಣ, ಗುರುವಿನೊಳು ಸತ್ತು ಬದುಕಿದವನೇ ಜಾಣ! ಹೊನ್ನು ಹೆಣ್ಣು ಮಣ್ಣಿನಾಸೆಯ ಸುಟ್ಟು, ತನ್ನ ತಾನರಿದು ಶಿಶುನಾಳಧೀಶನೊಳು ಬೆರೆತವನೇ ಜಾಣ ||"
೬. ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರ ಪರಂಪರೆಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ (Shastras, Upanishads, Darshanas & Agamas)
ವಚನದ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಭಾರತೀಯ ದರ್ಶನಶಾಸ್ತ್ರಗಳು (Shastras) ಹೇಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದರ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತ/ಪಾಲಿ ಶ್ಲೋಕಗಳ ಸಹಿತ ಪಟ್ಟಿ:
೬.೧ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು (Upanishads)
- ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ ಉಪನಿಷತ್ತು (Brihadaranyaka Upanishad - 3.5.1 & 4.4.22): 'ಹೊನ್ನು-ಹೆಣ್ಣು-ಮಣ್ಣು' = 'ಏಷಣಾತ್ರಯ'
ಅಲ್ಲಮರು ಅಚ್ಚಗನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ *'ಹೊನ್ನು, ಹೆಣ್ಣು, ಮಣ್ಣು'*ಗಳನ್ನು ಉಪನಿಷತ್ತು 'ವಿತ್ತೈಷಣಾ' (ಹೊನ್ನು), 'ಪುತ್ರೈಷಣಾ/ದಾರೈಷಣಾ' (ಹೆಣ್ಣು/ಸಂತಾನ), ಮತ್ತು 'ಲೋಕೈಷಣಾ' (ಮಣ್ಣು/ಅಧಿಕಾರ) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತದೆ:
ಮೂಲ ಶಾಸ್ತ್ರ ಸಾಲು: "ಏತಮೇವ ಪ್ರವ್ರಾಜಿನೋ ಲೋಕಮಿಚ್ಛಂತಃ ಪ್ರವ್ರಜಂತಿ | ಏತದ್ಧ ಸ್ಮ ವೈ ತತ್ಪೂರ್ವೇ ವಿದ್ವಾಂಸಃ ಪ್ರಜಾಂ ನ ಕಾಮಯಂತೇ ಕಿಂ ಪ್ರಜಯಾ ಕರಿಷ್ಯಾಮೋ ಯೇಷಾಂ ನೋಽಯಮಾತ್ಮಾಽಯಂ ಲೋಕ ಇತಿ | ತೇ ಹ ಸ್ಮ ಪುತ್ರೈಷಣಾಯಾಶ್ಚ ವಿತ್ತೈಷಣಾಯಾಶ್ಚ ಲೋಕೈಷಣಾಯಾಶ್ಚ ವ್ಯುತ್ಥಾಯಾಥ ಭಿಕ್ಷಾಚರ್ಯಂ ಚರಂತಿ ||" (ಅರ್ಥ: ಆತ್ಮಜ್ಞಾನಿಗಳಾದವರು ದಾರ/ಪುತ್ರೈಷಣೆ, ವಿತ್ತೈಷಣೆ ಮತ್ತು ಲೋಕೈಷಣೆಗಳೆಂಬ ಮೂರು ಆಸೆಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಪರಮಾತ್ಮನಿಗಾಗಿ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ).
- ಕಠೋಪನಿಷತ್ತು (Katha Upanishad - 1.1.26 & 1.2.12): 'ಆಮಿಷ' ಮತ್ತು 'ಗುಹೇಶ್ವರ'
ಯಮಧರ್ಮನು ನಚಿಕೇತನಿಗೆ ಹೊನ್ನು, ಭೂಮಿಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ (ಮಣ್ಣು) ಮತ್ತು ದೇವಕನ್ಯೆಯರ (ಹೆಣ್ಣು) ಆಮಿಷವೊಡ್ಡಿದಾಗ ನಚಿಕೇತನು ಅವುಗಳನ್ನು 'ಸಾವಿನ ಬಲೆ' ಎಂದು ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾನೆ ಹಾಗೂ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು 'ಗುಹಾಹಿತಂ' (ಗುಹೇಶ್ವರ) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾನೆ:
ಮೂಲ ಶಾಸ್ತ್ರ ಸಾಲು ೧ (ಆಮಿಷ ನಿರಾಕರಣೆ): "ಶ್ವೋಭಾವಾ ಮರ್ತ್ಯಸ್ಯ ಯದಂತಕೈತತ್ ಸರ್ವೇಂದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಜರಯಂತಿ ತೇಜಃ | ಅಪಿ ಸರ್ವಂ ಜೀವಿತಮಲ್ಪಮೇವ ತವೈವ ವಾಹಾಸ್ತವ ನೃತ್ಯಗೀತೇ || ನ ವಿತ್ತೇನ ತರ್ಪಣೀಯೋ ಮನುಷ್ಯಃ ||" ಮೂಲ ಶಾಸ್ತ್ರ ಸಾಲು ೨ (ಗುಹೇಶ್ವರ ತತ್ವ): "ತಂ ದುರ್ದರ್ಶಂ ಗೂಢಮನುಪ್ರವಿಷ್ಟಂ ಗುಹಾಹಿತಂ ಗಹ್ವರೇಷ್ಠಂ ಪುರಾಣಮ್ | ಅಧ್ಯಾತ್ಮಯೋಗಾಧಿಗಮೇನ ದೇವಂ ಮತ್ವಾ ಧೀರೋ ಹರ್ಷಶೋಕೌ ಜಹಾತಿ ||"
೬.೨ ಭಗವದ್ಗೀತೆ (Bhagavad Gita)
- "ಗುಹೇಶ್ವರಾ, ನಿಮಗಾಗಿ ಸತ್ತವರನಾರನೂ ಕಾಣೆ" ಎಂಬ ಸಾಲಿಗೆ ನೇರ ಸಂವಾದಿಯಾದ ಶ್ಲೋಕ (ಗೀತೆ 7.3):
ಕೋಟ್ಯಂತರ ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಸತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವವರು ಮತ್ತು ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಅರಿಯುವವರು ಅತ್ಯಂತ ವಿರಳ ಎಂಬುದನ್ನು ಗೀತೆಯು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ:
ಮೂಲ ಶಾಸ್ತ್ರ ಸಾಲು: "ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಸಹಸ್ರೇಷು ಕಶ್ಚಿದ್ಯತತಿ ಸಿದ್ಧಯೇ | ಯತತಾಮಪಿ ಸಿದ್ಧಾನಾಂ ಕಶ್ಚಿನ್ಮಾಂ ವೇತ್ತಿ ತತ್ತ್ವತಃ ||" (ಭಗವದ್ಗೀತೆ ೭.೩)
- ಆಸೆ ಮತ್ತು ಆಮಿಷವೇ ಆತ್ಮದ ಮರಣ (ಗೀತೆ 16.21):
ಮೂಲ ಶಾಸ್ತ್ರ ಸಾಲು: "ತ್ರಿವಿಧಂ ನರಕಸ್ಯೇದಂ ದ್ವಾರಂ ನಾಶನಮಾತ್ಮನಃ | ಕಾಮಃ ಕ್ರೋಧಸ್ತಥಾ ಲೋಭಸ್ತಸ್ಮಾದೇತತ್ತ್ರಯಂ ತ್ಯಜೇತ್ ||"
೬.೩ ಬೌದ್ಧ ಶಾಸ್ತ್ರ: ಧಮ್ಮಪದ (Dhammapada - Tanha Vagga)
- ಅಲ್ಲಮರ 'ಆಸೆಗೆ ಸತ್ತುದು ಕೋಟಿ, ಆಮಿಷಕ್ಕೆ ಸತ್ತುದು ಕೋಟಿ' ಎಂಬ ಸಾಲು ಬೌದ್ಧ ದರ್ಶನದ 'ತಣ್ಹಾ' (ತೃಷ್ಣಾ / Craving) ಮತ್ತು 'ಆಮಿಸ' (ಮಾಂಸದ ತುಂಡು / ಲೌಕಿಕ ಆಮಿಷ) ತತ್ವದೊಡನೆ ನೇರ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಧಮ್ಮಪದದಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧನು ಆಮಿಷವಿಲ್ಲದ ನಿರ್ವಾಣವನ್ನು 'ನಿರಾಮಿಸ ಸುಖ' ಎಂದು ಕರೆದು, ತೃಷ್ಣೆಯಿಂದ ಜೀವಿಗಳು ಸಾಯುವುದನ್ನು ಹೀಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ:
ಮೂಲ ಪಾಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರ ಸಾಲು (ಧಮ್ಮಪದ - ತಣ್ಹಾವಗ್ಗ ೩೩೪ & ೩೪೨): "ಮನುಜಸ್ಸ ಪಮತ್ತಚಾರಿನ್ನೋ ತಣ್ಹಾ ವಡ್ಢತಿ ಮಾಲುವಾ ವಿಯ | ಸೋ ಪ್ಲವತೀ ಹುರاہುರಂ ಫಲಮಿಚ್ಛಂವ ವನಸ್ಮಿ ವಾನರೋ || ತಸಿಣಾಯ ಪುರಕ್ಖತಾ ಪಜಾ ಪರಿಪ್ಪಂದತಿ ಬದ್ಧಮೇವ ಸಸೋ..." (ಅರ್ಥ: ಆಸೆಯೆಂಬ ಬಳ್ಳಿಯು ಪ್ರಮತ್ತ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡು, ಬಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ ಮೊಲದಂತೆ ಜನನ-ಮರಣಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲುತ್ತದೆ).
೬.೪ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಶಿಖಾಮಣಿ (Siddhanta Shikhamani - Critical Post-12th C. Sanskritization)
- ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕನ್ನಡ ವಚನ ಚಳುವಳಿಯ ನಂತರ ದೇಸಿ ಶರಣ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತದ ಶೈವಾಗಮಿಕ ಚೌಕಟ್ಟಿಗೆ ಅಳವಡಿಸಲು ರಚಿತವಾದ ರೇಣುಕಾಚಾರ್ಯರ 'ಸಿದ್ಧಾಂತ ಶಿಖಾಮಣಿ'ಯು ಈ ವಚನದ 'ಹೊನ್ನು-ಹೆಣ್ಣು-ಮಣ್ಣಿನ ತ್ಯಾಗ' ಮತ್ತು 'ಶಿವೈಕ್ಯ' ತತ್ವವನ್ನು ಹೀಗೆ ಸಂಸ್ಕೃತೀಕರಿಸಿದೆ:
ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕ ೧ (ಮಾಹೇಶ್ವರ ಸ್ಥಲ - ಪರಿಚ್ಛೇದ ೯, ಶ್ಲೋಕ ೨೭): "ಪರದಾರಪರದ್ರವ್ಯಪರಹಿಂಸಾದಿವರ್ಜಿತಃ | ಶಿವೈಕನಿಷ್ಠೋ ಯೋ ಮರ್ತ್ಯಃ ಸ ಮಾಹೇಶ್ವರ ಉಚ್ಯತೇ ||"
ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕ ೨ (ಐಕ್ಯ ಸ್ಥಲ - ಅಹಂಕಾರ ಮರಣ / ಜೀವಭಾವ ನಿರಸನ): "ಜೀವಭಾವಮಪಾಸ್ಯಾತ್ಮಾ ಶಿವಭಾವಮವಾಪ್ನುಯಾತ್ | ತದೈಕ್ಯಮಿತಿಯುಕ್ತಂ ಹಿ ಶಿವಯೋಗವಿಶಾರದೈಃ ||"
೭. ಆಧುನಿಕ ಮಹಾಕವಿಗಳು, ಲೇಖಕರು, ಪಂಡಿತರು ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ (Modern Poets, Scholars & Critics)
ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಮತ್ತು ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕನ್ನಡದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕವಿಗಳು, ವಚನ ಪಂಡಿತರು ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕರು ಈ ವಚನವನ್ನು ಹೇಗೆ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದರ ಪಟ್ಟಿ:
೭.೧ ಆಧುನಿಕ ಮಹಾಕವಿಗಳು (Modern Kannada Mahakavis)
- ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಕುವೆಂಪು (Kuvempu - ಶ್ರೀ ರಾಮಾಯಣ ದರ್ಶನಂ):
ಕುವೆಂಪು ಅವರು ರಾವಣನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ದಾಹವನ್ನು (ಹೊನ್ನು, ಹೆಣ್ಣು, ಮಣ್ಣು) ವಿವರಿಸುವಾಗ ಮತ್ತು ರಾಮ-ಲಕ್ಷ್ಮಣರಿಗೆ ಅಹಂಕಾರದ ಸಾವಿನ ('ಗುಹೇಶ್ವರನಿಗಾಗಿ ಸಾಯುವ') ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಬೋಧಿಸುವಾಗ ಅಲ್ಲಮನ ತತ್ವವನ್ನೇ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ:
ಮೂಲ ಸಾಲು (ಶ್ರೀ ರಾಮಾಯಣ ದರ್ಶನಂ): "ನೀಂ ಸತ್ತು ಬದುಕುವುದೆ ನಿಜದ ಜೀವನಮಯ್ಯಾ! ಅಹಂಕಾರದ ಕವಚವೊಡೆದು ಅನಂತದೊಳು ಬೆರೆಯುವುದೇ ಮುಕ್ತಿ!"
- ವರಕವಿ ದ.ರಾ. ಬೇಂದ್ರೆ (D.R. Bendre):
ಬೇಂದ್ರೆಯವರು ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಅನುಭಾವವನ್ನು ಕುರಿತು ಬರೆಯುತ್ತಾ, ಈ ವಚನದ 'ಸಾವು' ಮತ್ತು 'ಬದುಕಿನ' ವಿರೋಧಾಭಾಸವನ್ನು (Paradox) ಹೀಗೆ ಕಾವ್ಯೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ:
ಮೂಲ ಸಾಲು: "ಆಸೆಯ ಬಲೆಯೊಳು ಬಿದ್ದು ಸತ್ತವರು ಕೋಟ್ಯನುಕೋಟಿ, ನಾನು ಸತ್ತು ನೀನು ಬದುಕುವ ಗುಹೇಶ್ವರನಾಟವ ಬಲ್ಲವರಾರು?"
೭.೨ ವಚನ ಪಂಡಿತರು ಮತ್ತು ವಿದ್ವಾಂಸರು (Scholars & Editors - ಪಂಡಿತ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ)
- ವಚನ ಪಿತಾಮಹ ಫ.ಗು. ಹಳಕಟ್ಟಿ (F.G. Halakatti - ವಚನಶಾಸ್ತ್ರಸಾರ):
ಪಂಡಿತ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ: "ಪ್ರಭುದೇವರು ಈ ವಚನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಪಂಚಿಕರ ಮತ್ತು ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕರ ನಡುವಿನ ಭೇದವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹೊನ್ನು, ಹೆಣ್ಣು, ಮಣ್ಣುಗಳೆಂಬ ತ್ರಿವಿಧ ಮಾಯೆಗೆ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸುವವರೇ ತುಂಬಿದ್ದಾರೆ; ಆದರೆ ಇಷ್ಟಲಿಂಗ ಸ್ವರೂಪನಾದ ಗುಹೇಶ್ವರನ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ತಮ್ಮ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದವರು ಅತ್ಯಂತ ವಿರಳ ಎಂಬುದು ಇದರ ತಾತ್ಪರ್ಯ."
- ಡಾ. ಎಲ್. ಬಸವರಾಜು (Dr. L. Basavaraju - ಅಲ್ಲಮನ ವಚನ ಚಂದ್ರಿಕೆ):
ಪಂಡಿತ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ: "ಮೊದಲ ಮೂರು ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ 'ಸತ್ತುದು' ಎಂಬ ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ ಏಕವಚನವನ್ನು ಬಳಸಿ, ಆಸೆ-ಆಮಿಷಗಳಿಗೆ ಬಲಿಯಾದ ಕೋಟಿ ಜನರನ್ನು ಪ್ರಭುದೇವರು ಜಡಪ್ರಾಣಿಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೊನೆಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಶಿವನಿಗಾಗಿ ಸತ್ತವರನ್ನು ಮಾತ್ರ 'ಸತ್ತವರನು' ಎಂದು ಮನುಷ್ಯವಾಚಕ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಕರೆದಿರುವುದು ಅಲ್ಲಮನ ಭಾಷಿಕ ಮತ್ತು ತಾತ್ವಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಗೆ ಹಿಡಿದ ಕೈಗನ್ನಡಿ."
- ಡಾ. ಎಂ.ಎಂ. ಕಲಬುರ್ಗಿ (Dr. M.M. Kalburgi - ಮಾರ್ಗ ಸಂಪುಟ ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರ ವಚನ ಸಂಪುಟ):
ಪಂಡಿತ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ: "ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಶತಮಾನದ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭುತ್ವವು 'ಮಣ್ಣು' (ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ) ಮತ್ತು 'ಹೊನ್ನು' (ಕಪ್ಪಕಾಣಿಕೆ)ಗಳಿಗಾಗಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಯುದ್ಧಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಶರಣರು ನಡೆಸಿದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿರೋಧವೇ ಈ ವಚನ. ಇಲ್ಲಿನ 'ಸಾವು' ಭೌತಿಕ ಸಾವೂ ಹೌದು, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪತನವೂ ಹೌದು."
೭.೩ ಖ್ಯಾತ ವಿಮರ್ಶಕರು ಮತ್ತು ಚಿಂತಕರು (Literary Critics - ವಿಮರ್ಶಾ ಪರಂಪರೆ)
- ಡಿ.ಆರ್. ನಾಗರಾಜ್ (D.R. Nagaraj - ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ಮತ್ತು ಶೈವ ಪ್ರತಿಭೆ):
ಕನ್ನಡದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿಮರ್ಶಕ ಡಿ.ಆರ್. ನಾಗರಾಜ್ ಅವರು ಅಲ್ಲಮನ ರೂಪಕ ಕ್ರಮವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾ ಈ ವಚನದ ತಾತ್ವಿಕತೆಯನ್ನು ಹೀಗೆ ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ:
ವಿಮರ್ಶಾ ವಾಕ್ಯ: "ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಕಾವ್ಯಪ್ರತಿಭೆಯು ಲೌಕಿಕ ಜಗತ್ತಿನ ಬಯಕೆಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ನೈತಿಕವಾಗಿ ಖಂಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಒಂದು ಬಗೆಯ 'ಜಡತ್ವ' (Reification) ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಹೊನ್ನು-ಹೆಣ್ಣು-ಮಣ್ಣಿಗಾಗಿ ಬದುಕುವ ಪ್ರಜ್ಞೆಯು ಚಲನಶೀಲತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಕಲ್ಲಿನಂತೆ 'ಸತ್ತುದು' ಆಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಮನ 'ಗುಹೇಶ್ವರ'ನೆಂದರೆ ಈ ಜಡತ್ವವನ್ನು ಒಡೆಯುವ ನಿರಂತರ ಚಲನಶೀಲ ಅರಿವು."
- ಎಚ್.ಎಸ್. ಶಿವಪ್ರಕಾಶ್ (H.S. Shivaprakash - ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ಮತ್ತು ಶೂನ್ಯಸಂಪಾದನೆ ವಿಮರ್ಶೆ):
ವಿಮರ್ಶಾ ವಾಕ್ಯ: "ಸೂಫಿಗಳ 'ಫನಾ' (Fanaa - ಅಹಂಕಾರದ ನಾಶ) ಮತ್ತು ಝೆನ್ ಬೌದ್ಧರ 'ಮಹಾಮರಣ' (Great Death) ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳಿಗೆ ಕನ್ನಡದ ಅಲ್ಲಮನು ನೀಡಿದ ಅತ್ಯಂತ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯೇ 'ಗುಹೇಶ್ವರಾ ನಿಮಗಾಗಿ ಸತ್ತವರನಾರನೂ ಕಾಣೆ' ಎಂಬ ಸಾಲು. ಇಲ್ಲಿ ಸಾಯುವುದು ಎಂದರೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಶೂನ್ಯೀಕರಣದ ಮೂಲಕ ಪೂರ್ಣತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು."
- ಕೀರ್ತಿನಾಥ ಕುರ್ತಕೋಟಿ (Kirtinath Kurtakoti - ಯುಗಧರ್ಮ ಹಾಗೂ ಸಾಹಿತ್ಯದರ್ಶನ):
ವಿಮರ್ಶಾ ವಾಕ್ಯ: "ಅಲ್ಲಮನ ವಚನಗಳಲ್ಲಿರುವ ನಿರ್ವೇದವು ಪಲಾಯನವಾದಿ ವೈರಾಗ್ಯವಲ್ಲ; ಅದು ಜಗತ್ತಿನ ಮಿಥ್ಯೆಯನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಸತ್ಯವನ್ನು ಕಾಣಬೇಕೆಂಬ ಉಗ್ರ ತಪಸ್ಸಿನ ಕಿಚ್ಚು. 'ಕಾಣೆ' ಎಂಬ ನಿರಾಕರಣೆಯಲ್ಲೇ ನಿಜವಾದ ಸಾಧಕನನ್ನು ಹುಡುಕುವ ತೀವ್ರ ಹಂಬಲವಿದೆ."
೮. ಸಮಗ್ರ ತೌಲನಿಕ ಕೋಷ್ಟಕ (Comprehensive Comparative Matrix)
| ವಚನದ ಪದ / ಸಾಲು / ತತ್ವ | ವಚನಕಾರರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ (Sharanas) | ಶೂನ್ಯಸಂಪಾದನೆ / ಟೀಕು / ಭಾಷ್ಯ (Bhashya & Teeku) | ಮಹಾಕವಿಗಳ ದೃಷ್ಟಿ (Mahakavis: Pampa to Chamarasa) | ಶಾಸ್ತ್ರ ಪರಂಪರೆ (Upanishads, Gita, Buddhism) | ಆಧುನಿಕ ಪಂಡಿತರು & ವಿಮರ್ಶಕರು (Modern Critics & Scholars) |
|---|---|---|---|---|---|
| ೧. ಆಸೆ ಮತ್ತು ಆಮಿಷ | "ಮನದ ಮುಂದಣ ಆಸೆಯೇ ಮಾಯೆ" (ಅಲ್ಲಮ); "ಆಸೆಯೆಂಬುದು ಅರಸಿಂಗಲ್ಲದೆ ಶಿವಭಕ್ತರಿಗುಂಟೆ" (ಬಸವಣ್ಣ). | ಆಸೆ = ಅಂತರಂಗದ ತೃಷ್ಣಾಪಾಶ; ಆಮಿಷ = ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯಗಳ ಬಾಹ್ಯ ಭೋಗದ ಪ್ರಲೋಭನೆ. | "ಆಸೆಯೆಂಬುದು ತಳವಿಲ್ಲದ ಗಡಿಗೆ" (ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ); "ಆಸೆಯೇ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಮೂಲ" (ಸರ್ವಜ್ಞ). | ಬೌದ್ಧ ಧಮ್ಮಪದದ 'ತಣ್ಹಾ' (Craving) ಮತ್ತು 'ಆಮಿಸ' (Sensory Bait); ಗೀತೆಯ ಕಾಮ-ಲೋಭ. | ಡೋಪಮೈನ್ ಪ್ರೇರಿತ ಭೋಗವಾದಿ ತೃಷ್ಣೆಯ ವಿಮರ್ಶೆ; ಕಾಯವನ್ನು (ಕಾಯಿಯನ್ನು) ಹಣ್ಣಾಗಲು ಬಿಡದ ವಿಕಾರ. |
| ೨. ಹೊನ್ನು, ಹೆಣ್ಣು, ಮಣ್ಣು | "ಮಣ್ಣಾಸೆಗೆ ಕಾದಿ ಸತ್ತವರುಂಟಲ್ಲದೆ ಮಣ್ಣು ತಾ ಕಾದಿ ಸತ್ತುದ ಕಂಡವರುಂಟೆ" (ದಾಸಿಮಯ್ಯ). | ಕನಕ, ಕಾಂತೆ, ಧರಿತ್ರಿಯೆಂಬ 'ತ್ರಿವಿಧ ಮಾಯಾಮೋಹ' (ಮಗ್ಗೆಯ ಮಾಯಿದೇವ, ನಿಜಗುಣ ಶಿವಯೋಗಿ). | "ಪೊನ್ನಿಂಗೆ ಪೆಣ್ಣಿಂಗೆ ಮಣ್ಣಿಂಗೆ ಪಗೆಗೊಂಡು ಕಾದಿ ಸತ್ತರ್ ಪಲರ್" (ಆದಿಕವಿ ಪಂಪ, ರನ್ನ, ಚಾಮರಸ). | ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ ಉಪನಿಷತ್ತಿನ 'ಏಷಣಾತ್ರಯ' (ವಿತ್ತೈಷಣಾ, ದಾರೈಷಣಾ, ಲೋಕೈಷಣಾ). | ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ (Feudal Imperialism) ಮತ್ತು ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ ಒಡೆತನದ (Patriarchy) ವಿರುದ್ಧದ ಪ್ರತಿರೋಧ (ಕಲಬುರ್ಗಿ). |
| ೩. ಸತ್ತುದು ಕೋಟಿ | ಉಸಿರಾಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ಅರಿವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಜೀವಂತ ಶವಗಳು (ಅಂಬಿಗರ ಚೌಡಯ್ಯ). | ಸಂಸಾರ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು ಆತ್ಮನಾಶ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಅನಂತ ಜೀವರಾಶಿಗಳು (ಗೂಳೂರು ಟೀಕು). | "ಹರಿಯ ನೆನೆಯದ ನರನು ಸತ್ತ ಹೆಣನು" (ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ); "ಮಣ್ಣೊಳಗೆ ಮಣ್ಣಾಗಿ ಹೋದವರು ಕೋಟಿ" (ಸರ್ವಜ್ಞ). | ಕಠೋಪನಿಷತ್ತಿನ "ಪುನರಪಿ ಜನನಂ ಪುನರಪಿ ಮರಣಂ" ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದ ಮರ್ತ್ಯರು. | 'ಸತ್ತುದು' ಎಂಬ ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ ಪ್ರಯೋಗದ ಮೂಲಕ ಮನುಷ್ಯರು ಜಡವಸ್ತುವಾದುದರ (Reification) ಭಾಷಿಕ ವಿಮರ್ಶೆ (ಎಲ್. ಬಸವರಾಜು, ಡಿ.ಆರ್. ನಾಗರಾಜ್). |
| ೪. ನಿಮಗಾಗಿ ಸತ್ತವರು | "ಸತ್ತು ಹುಟ್ಟುವವರ ಕಂಡೆನೇ ಹೊರತು ಸತ್ತು ಸಾಯದವರ ಕಾಣೆ" (ಅಲ್ಲಮ); "ಸತ್ತು ಬದುಕಿದವರು" (ಚನ್ನಬಸವಣ್ಣ). | ಜೀವಭಾವ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಕೊಂದು ಶೂನ್ಯಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಬಯಲಾದ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತರು (ಶೂನ್ಯಸಂಪಾದನೆ). | "ನೀಂ ಸತ್ತು ಬದುಕುವುದೆ ನಿಜದ ಜೀವನಮಯ್ಯಾ" (ಕುವೆಂಪು); "ನಾನು ಹೋದರೆ ನೀನು ಬದುಕುವೆ" (ಕನಕದಾಸ). | ಸಿದ್ಧಾಂತ ಶಿಖಾಮಣಿಯ "ಜೀವಭಾವಮಪಾಸ್ಯ ಶಿವಭಾವಮವಾಪ್ನುಯಾತ್"; ಸೂಫಿಗಳ 'ಫನಾ' (Fanaa). | 'ಸತ್ತವರನು' ಎಂಬ ಮನುಷ್ಯವಾಚಕ ಬಹುವಚನ; ಅಹಂಕಾರದ ವಿಸರ್ಜನೆ (Ego-dissolution / Mystical Death - ಎಚ್.ಎಸ್. ಶಿವಪ್ರಕಾಶ್). |
| ೫. ಗುಹೇಶ್ವರಾ... ಕಾಣೆ | ಹೃದಯಗವಿಯ ಒಳಗಿನ ಪರಮ ಚೈತನ್ಯ; ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಅನುಭಾವ ಪ್ರಮಾಣ. | ಹೃದಯಗುಹಾವಾಸಿಯಾದ ಪರಶಿವ; ಸತ್ಯಸಾಧಕರ ಪರಮ ವಿರಳತೆಯ ನಿರ್ವೇದ. | "ಗುಹೇಶ್ವರನ ಬಯಲೊಳು ಬೆನ್ನ ಕೊಡದೆಯೆ ನಿಂದನಲ್ಲಮ" (ಚಾಮರಸ). | ಕಠೋಪನಿಷತ್ತಿನ "ಗುಹಾಹಿತಂ ಗಹ್ವರೇಷ್ಠಂ"; ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ "ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಸಹಸ್ರೇಷು ಕಶ್ಚಿನ್ಮಾಂ ವೇತ್ತಿ" (7.3). | ಶಾಸ್ತ್ರಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ ಸ್ವಾನುಭವದ ಕಣ್ಣನ್ನೇ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿಸುವ ಶರಣರ ಜ್ಞಾನಮೀಮಾಂಸೆ (Epistemology - ಕುರ್ತಕೋಟಿ). |
PHASE 6: Digital Evangelism (WhatsApp Summary)
✨ದಿನಕ್ಕೊಂದು_ವಚನ✨ 🪷 ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುದೇವರ_ವಚನ_೨೬೫ 🪷 ಆಸೆಗೆ ಸತ್ತುದು ಕೋಟಿ, ಆಮಿಷಕ್ಕೆ ಸತ್ತುದು ಕೋಟಿ, ಹೊನ್ನು ಹೆಣ್ಣು ಮಣ್ಣಿಂಗೆ ಸತ್ತುದು ಕೋಟಿ. ಗುಹೇಶ್ವರಾ, ನಿಮಗಾಗಿ ಸತ್ತವರನಾರನೂ ಕಾಣೆ. ✍ – ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುದೇವರು
📖 ವಚನದಸರಳಅರ್ಥ (Simple Meaning): 🔹 ಮನಸ್ಸಿನ ತೀರದ ಆಸೆ (Craving) ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಆಮಿಷಕ್ಕೆ (Sensory Bait) ಬಲಿಯಾಗಿ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಜನರು ನಾಶವಾಗಿದ್ದಾರೆ. 🔹 ಹೊನ್ನು (Gold), ಹೆಣ್ಣು (Lust), ಮಣ್ಣಿನ (Land) ವ್ಯಾಮೋಹಕ್ಕಾಗಿ ಸತ್ತವರು ಕೋಟಿ; ಆದರೆ ಗುಹೇಶ್ವರನಿಗಾಗಿ (For the Divine) ತಮ್ಮ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಕೊಂದವರನ್ನು ನಾನು ಕಾಣೆನು.
🧘♀️ ಅನುಭಾವ / ಒಳಾರ್ಥ (Mystic Meaning): 🔹 ಆದಿಕವಿ ಪಂಪನಿಂದ ಶೂನ್ಯಸಂಪಾದನೆಯ ಟೀಕುಕಾರರವರೆಗೆ ಎಲ್ಲರೂ ಗುರುತಿಸಿದಂತೆ ಏಷಣಾತ್ರಯಗಳ (Three Worldly Fetters) ದಾಸ್ಯವೇ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮರಣ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿನ ಅನುಭಾವ (Mysticism). 🔹 ಗುಹೇಶ್ವರನಿಗಾಗಿ ಸಾಯುವುದು ಎಂದರೆ ದೇಹತ್ಯಾಗವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ 'ನಾನು' ಎಂಬ ಅಹಂಕಾರದ ವಿಸರ್ಜನೆ (Ego-dissolution) ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಶಿವಯೋಗ (Shivayoga). 🔹 ಕುವೆಂಪು ಮತ್ತು ಕನಕದಾಸರು ಹೇಳುವಂತೆ ಅಹಂಕಾರ ಸತ್ತು ಅರಿವಿನಲ್ಲಿ (Awareness) ಬಯಲಾಗುವುದೇ (Becoming the Void) ಜೀವನದ ಪರಮ ಸಾರ್ಥಕತೆ.
✒️ ಕಾವ್ಯವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು (Poetic Features): 🔹 ಆಸೆಗೆ ಬಲಿಯಾದವರನ್ನು ಜಡವಸ್ತುವಿನಂತೆ 'ಸತ್ತುದು' (Neuter Gender) ಎಂದೂ, ಶಿವನಿಗಾಗಿ ಅಳಿದವರನ್ನು 'ಸತ್ತವರು' (Conscious Plural) ಎಂದೂ ಕರೆದಿರುವುದು ಅದ್ಭುತ ರೂಪಕ (Metaphor). 🔹 'ಸತ್ತೂ ಬದುಕುವ' ಅನುಭಾವಿಕ ಬೆಡಗು (Mystical Paradox), ವಿರೋಧಾಭಾಸ ಅಲಂಕಾರ (Paradox) ಮತ್ತು 'ಹೊನ್ನು-ಹೆಣ್ಣು-ಮಣ್ಣು' ಎಂಬ ಅನುಪ್ರಾಸ (Alliteration) ಇಲ್ಲಿನ ಕಾವ್ಯಮೀಮಾಂಸೆಯ ಸೊಬಗು. 🔹 ಲೌಕಿಕ ಜಗತ್ತಿನ ಬಗೆಗಿನ ನಿರ್ವೇದ ಭಾವವು (Disillusionment) ಇಲ್ಲಿ ಪರಮ ಶಾಂತ ರಸವಾಗಿ (Shanta Rasa) ಮಡುವುಗಟ್ಟಿದೆ.
🌟 ಇತರೆವಿಶೇಷತೆಗಳು (Highlights): 🔹 ಉಪನಿಷತ್ತು, ಧಮ್ಮಪದ, ಭಗವದ್ಗೀತೆ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡದ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳ ಸಾರವನ್ನು ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕು ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟ ತಾತ್ವಿಕ ಕ್ರಾಂತಿ (Philosophical Revolution) ಇಲ್ಲಿದೆ. 🔹 ಭೋಗವಾದ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಹಿಂದೆ ಓಡುತ್ತಿರುವ ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ಜೀವನಕ್ಕೆ (Modern Life) ಈ ವಚನವು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಗಂಟೆಯಾಗಿದೆ.
🎧 ವಚನವನ್ನುಹಾಡಿನರೂಪದಲ್ಲಿಕೇಳಿ: 🎶 [Leave Placeholder]
🎙 ವಚನದನಿರ್ವಚನವನ್ನುಕನ್ನಡದಲ್ಲಿಕೇಳಿ: 🎧 [Leave Placeholder]
📖 ವಚನದನಿರ್ವಚನವನ್ನುಓದಿ: 🔗 [Leave Placeholder]
