ವಿಶೇಷ ಅನುಬಂಧ - ೧: ಈ ವಚನಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಟೀಕುಗಳು, ಭಾಷ್ಯಗಳು, ಶರಣ ಕವಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ವಾಂಸರು ನೀಡಿರುವ ಯಥಾವತ್ ಮೂಲ ಸಾಲುಗಳು
ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುದೇವರ ಈ ಬೆಡಗಿನ ವಚನಕ್ಕೆ ವಿಜಯನಗರ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರ ಕಾಲದ ಪ್ರಾಚೀನ ವಚನ ಟೀಕುಕಾರರು (Commentators), ಶೂನ್ಯಸಂಪಾದನೆಕಾರರು, ಕಾವ್ಯಕರ್ತೃಗಳು ಹಾಗೂ ಆಧುನಿಕ ವಿದ್ವಾಂಸರು ನೀಡಿರುವ ಯಥಾವತ್ ಮೂಲ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ:
೧. ಪ್ರಾಚೀನ 'ಪ್ರಭುದೇವರ ಬೆಡಗಿನ ವಚನಗಳ ಟೀಕು' (೧೬-೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಆಕರ - ಸಂ: ಡಾ. ಎಂ.ಎಂ. ಕಲಬುರ್ಗಿ / ಆರ್.ಸಿ. ಹಿರೇಮಠ ಸಂಪಾದಿತ ಟೀಕಿನ ಮೂಲ ಪಾಠ)
ಪ್ರಾಚೀನ ಟೀಕುಕಾರರು ಈ ವಚನದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪದಕ್ಕೂ ನೀಡಿರುವ ಯಥಾವತ್ ಟೀಕು (Commentary):
"ಟೀಕು: ಹೃದಯಕಮಲದೊಳಗೊಂದು ಮರಿದುಂಬಿ ಹುಟ್ಟಿತ್ತು ಎಂದಡೆ ಅನಾಹತ ಚಕ್ರವೆಂಬ ಹೃದಯಕಮಲದೊಳಗೆ ಚಂಚಲವಾದ ಮನವೆಂಬ ಭ್ರಮರವು ಸಂಕಲ್ಪರೂಪದಿಂದೆ ಜನಿಸಿತ್ತು. ಹಾರಿ ಹೋಗಿ ಆಕಾಶವ ನುಂಗಿತ್ತಯ್ಯಾ ಎಂದಡೆ ಆ ಮನವೆಂಬ ತುಂಬಿಯು ವಾಯುವೇಗದಿಂದೆ ಊರ್ಧ್ವಕ್ಕೆ ಪೋಗಿ ಬ್ರಹ್ಮರಂಧ್ರದ ಚಿದಾಕಾಶದ ಬೆಳಗಂ ಮರೆಮಾಡಿ ತಾನೇ ಆವರಿಸಿತ್ತು. ಆ ತುಂಬಿಯ ಗರಿಯ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಲೋಕವೆಲ್ಲವೂ ತಲೆಕೆಳಗಾಯಿತ್ತು ಎಂದಡೆ ಆ ಮನಸ್ಸಿನ ಪುಣ್ಯಪಾಪಂಗಳೆಂಬ ಎರಡು ರೆಕ್ಕೆಯ ವಾಸನಾವಾಯುವಿನ ಚಲನೆಯಿಂದೆ ಜಾಗ್ರಸ್ವಪ್ನಸುಷುಪ್ತಿಗಳೆಂಬ ಮೂರು ಅವಸ್ಥೆಯ ಲೋಕಂಗಳೆಲ್ಲವೂ ನಿಜವ ಮರೆದು ಭ್ರಾಂತಿಯಾಗಿ ತಲೆಕೆಳಗಾದುವು. ಪಂಚವರ್ಣದ ಹಂಸೆಯ ಪಂಜರವ ಖಂಡಿಸಿದಡೆ ಎಂದಡೆ ಪಂಚಭೂತ ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯಂಗಳ ಬಣ್ಣದಿಂದೆ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟ ಜೀವನೆಂಬ ಹಂಸೆಯ ಪ್ರಾಣಪಂಜರವನು ಶ್ರೀಗುರುಕೃಪೆಯೆಂಬ ಜ್ಞಾನಖಡ್ಗದಿಂದೆ ಕಡಿದು ಭೇದಿಸಲಾಗಿ, ಗರಿ ಮುರಿದು ತುಂಬಿ ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿತ್ತು ಎಂದಡೆ ದ್ವಂದ್ವವೆಂಬ ರೆಕ್ಕೆ ಮುರಿದು ಮನವೆಂಬ ತುಂಬಿಯು ತನ್ನ ಮೂಲಾಧಾರವಾದ ಸಹಜ ಬಯಲ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದು ಲಯವಾಯಿತ್ತು. ನಿಜದುದಯದ ಬೆಡಗಿನ ಕೀಲ ಗುಹೇಶ್ವರಾ ನಿಮ್ಮ ಶರಣರ ಅನುಭಾವಸಂಗದಲ್ಲಿರ್ದು ಕಂಡೆನಯ್ಯಾ ಎಂದಡೆ ಇಂತಪ್ಪ ಸ್ವರೂಪೋದಯದ ರಹಸ್ಯದ ಮರ್ಮವನು ಬಸವಾದಿ ಪ್ರಮಥರ ಅನುಭಾವ ಗೋಷ್ಠಿಯೊಳಗಿರ್ದು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಕಂಡೆನು ಕಾಣಾ ಗುಹೇಶ್ವರಾ ಎಂದುದು."
೨. ಗೂಳೂರು ಸಿದ್ದವೀರಣೊಡೆಯರ 'ಶೂನ್ಯಸಂಪಾದನೆ' (೧೫ನೇ ಶತಮಾನ)
ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಬೆಡಗಿನ ವಚನಗಳ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾ ಶೂನ್ಯಸಂಪಾದನಾಕಾರರು ಬರೆಯುವ ಮೂಲ ಕಂದಪದ್ಯ ಮತ್ತು ಗದ್ಯ ಸೂತ್ರ:
"ಮನವಡಗಿ ಪವನನಳಿದು | ನೆನಹು ನಿರಾಳದೊಳು ನಿಂದು ನಿಜದುದಯವನು | ಅನುಭಾವಸಂಗದೊಳಗೆ | ಕنڈೆನು ಗುಹೇಶ್ವರನ ಶರಣರೊಳಗೆಂದರು ||"
ಗದ್ಯ ಸೂತ್ರ: "ಇಂತು ಪ್ರಭುದೇವರು ಅಂತಃಕರಣ ಚತುಷ್ಟಯದೊಳಗೆ ಜನಿಸಿದ ಮನೋಭ್ರಮರದ ಚೇಷ್ಟೆಯಂ ನಿರಸನಂಗೆಯ್ದು, ಪಂಚೀಕೃತ ಪ್ರಾಣಹಂಸೆಯ ಕಾಯಪಂಜರವಂ ಜ್ಞಾನದಿಂದೆ ಖಂಡಿಸಿ, ಬಸವಾದಿ ಶರಣರ ಅನುಭಾವಸಂಗದಲ್ಲಿ ಪರಮ ನಿಜದುದಯದ ಬೆಡಗಿನ ಕೀಲಂ ಕಂಡು ನುಡಿದ ಪ್ರಸ್ತಾವದ ವಚನ."
೩. ಮಹಾಕವಿ ಚಾಮರಸನ 'ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆ' (೧೫ನೇ ಶತಮಾನ - ಭಾಮಿನಿ ಷಟ್ಪದಿ)
ಚಾಮರಸನು ಅಲ್ಲಮನ ಮುಂದೆ ಹಠಯೋಗಿಗಳಾದ ಗೊರಕ್ಷ ಮುಂತಾದವರ ಪ್ರಾಣವಾಯುವಿನ ಆಟವು ಮುರಿದುಬಿದ್ದು, ಶರಣರ ಸಂಗದಲ್ಲಿ ಮನೋಲಯವಾಗುವ ತತ್ವವನ್ನು ಹೇಳುವ ಮೂಲ ಪದ್ಯಗಳು:
"ಪವನನನು ಬಂಧಿಸಿ ಮನದ ಗತಿ | ಯವಗಡಿಸಿ ಗಗನವನು ನುಂಗುವ | ಹವಣಿಕೆಯ ಹಠಯೋಗವೆಲ್ಲವು ಮಾಯೆಯೊಡಗೂಟ ||
ಹಂಸೆಯಿರ್ಪುದು ಪಂಚವರ್ಣದ | ಸಂಸೃತಿಯ ಪಂಜರದೊಳದನು ವಿ | ಭಂಸಿ ಕಳೆದಲ್ಲದೆ ನಿಜೋದಯವಾಗದಲ್ಲಮನ ||"
೪. ಮಹಾಕವಿ ಹರಿಹರನ 'ಪ್ರಭುದೇವರ ರಗಳೆ' (೧೨-೧೩ನೇ ಶತಮಾನ)
ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವು ಮನಸ್ಸೆಂಬ ತುಂಬಿಯ ಹಾರಾಟವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ನಿಜದಲ್ಲಿ ನಿಂತ ಪರಿಯನ್ನು ಹರಿಹರನು ವರ್ಣಿಸುವ ಮೂಲ ಸಾಲುಗಳು:
"ಹೃದಯಕಮಲದೊಳುದಿಸಿದ ಮನದ ತುಂಬಿಯಂ ಮುರಿದು | ಉದಯಿಸಿದ ನಿಜದ ಬೆಳಗಿನ ಕೀಲನರಿದು ||
ಮರುಳಾಟದ ಮೂರು ಲೋಕದ ಭ್ರಮೆಯನುಳಿದು | ಶರಣಸಂಗದ ಸುಖದೊಳಲ್ಲಮನು ನಲಿದು ||"
೫. ಚನ್ನಬಸವಣ್ಣನವರ ಸಂವಾದಿ ವಚನ (ಸಮಗ್ರ ವಚನ ಸಂಪುಟ - ೩)
ಅಲ್ಲಮನ ಈ ವಚನದ 'ಹಂಸೆಯ ಪಂಜರ' ಮತ್ತು 'ಮನೋಲಯ'ದ ತತ್ವಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಚನ್ನಬಸವಣ್ಣನವರು ನುಡಿದಿರುವ ಮೂಲ ಸಾಲುಗಳು:
"ಹಂಸೆಯ ಸಂಚವ ತಿಳಿದಲ್ಲದೆ ಪರಮಹಂಸನಾಗಬಾರದು ನೋಡಾ! ಪಂಚವರ್ಣದ ಪಂಜರದೊಳಗಿರ್ಪ ಹಂಸೆಯ ಸಂಚವನರಿದು, ಮನದ ಗರಿಯ ಮುರಿದು, ಪವನನ ಮೆಟ್ಟಿ ನಿಂದಾತನೇ ಶರಣನು ಕಾಣಾ ಕೂಡಲಚನ್ನಸಂಗಮದೇವಾ."
೬. ಆಧುನಿಕ ವಿದ್ವಾಂಸರ ವಿಮರ್ಶಾ ಮೂಲ ಸಾಲುಗಳು
- ಡಾ. ಎಲ್. ಬಸವರಾಜು ('ಅಲ್ಲಮನ ವಚನ ಚಂದ್ರಿಕೆ' ಭಾಷ್ಯ): "ಹೃದಯಕಮಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಅಹಂಕಾರವೆಂಬ ಮರಿದುಂಬಿಯು ಚಿದಾಕಾಶವನ್ನೇ ನುಂಗಿ, ತನ್ನ ಸಂಕಲ್ಪ-ವಿಕಲ್ಪಗಳೆಂಬ ರೆಕ್ಕೆಯ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಜಾಗ್ರತ್-ಸ್ವಪ್ನ-ಸುಷುಪ್ತಿಗಳೆಂಬ ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ತಲೆಕೆಳಗು ಮಾಡಿತು. ಆದರೆ ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯಗಳೆಂಬ ಬಣ್ಣದ ಕಾಯಪಂಜರವನ್ನು ಅರಿವಿನಿಂದ ಕತ್ತರಿಸಿದಾಗ ಆ ದುಂಬಿಯ ರೆಕ್ಕೆ ಮುರಿದು ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿತು."
- ಡಾ. ಡಿ.ಆರ್. ನಾಗರಾಜ್ ('ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ಮತ್ತು ಶೈವ ಪ್ರತಿಭೆ'): "ಅಲ್ಲಮನ ಈ ವಚನದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಯೋಗ ಪರಂಪರೆಯ ಅತ್ಯಂತ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಆತ್ಮವಿಮರ್ಶೆಯಿದೆ. ಮೊದಲ ನಾಲ್ಕು ಸಾಲುಗಳು ಕುಂಡಲಿನಿ ಅಥವಾ ಪ್ರಾಣೋತ್ಥಾನದ ಭ್ರಮಾತ್ಮಕ ವಿಜೃಂಭಣೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದರೆ, ಕೊನೆಯ ಸಾಲುಗಳು ಶರಣರ ಸಮುದಾಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಾದ 'ಅನುಭಾವಸಂಗ'ದಲ್ಲಿ ಆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಯೋಗದ ಅಹಂಕಾರವು ನೆಲಕ್ಕುರುಳುವುದನ್ನು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ."
ವಿಶೇಷ ಅನುಬಂಧ - ೨: ವಚನ ಮತ್ತು ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಏಳು ಪಾರಿಭಾಷಿಕ ಪದಗಳ ವಿಕಾಸ, ತಾತ್ವಿಕ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ನಿರುಕ್ತ
ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ವೀರಶೈವ/ಲಿಂಗಾಯತ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನೀವು ಕೇಳಿರುವ ಏಳು ಪದಗಳು ಹೇಗೆ ಮೂಡಿಬಂದಿವೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ನಿರುಕ್ತವೇನು ಎಂಬುದರ ಸಮಗ್ರ ವಿವರಣೆ ಇಲ್ಲಿದೆ:
೧. ಹೃದಯಕಮಲ (Hridaya Kamala)
- ನಿರುಕ್ತ (Etymology): ಸಂಸ್ಕೃತದ 'ಹೃದಯ' (ಧಾತು: ಹೃದ್ / ಹೃ - ಸೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಮಿಡಿಯುವುದು) + 'ಕಮಲ' (ಧಾತು: ಕಮ್ - ಕಾಂತಿ/ಜಲದಲ್ಲಿ ಅರಳುವುದು). ದ್ರಾವಿಡ/ಕನ್ನಡ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು 'ಎದೆತಾವರೆ' ಅಥವಾ 'ನೆನಹಿನ ಮೊಗ್ಗೆ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ.
- ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಕಾಸ: ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಇದು ಹನ್ನೆರಡು ದಳಗಳ 'ಅನಾಹತ ಚಕ್ರ' (Anahata Chakra). ಆದರೆ ಶರಣರು ಇದನ್ನು ಕೇವಲ ಯೋಗಚಕ್ರವನ್ನಾಗಿ ನೋಡದೆ, ಇಷ್ಟಲಿಂಗವು ನೆಲೆಸುವ 'ಭಾವಸಿಂಹಾಸನ'ವನ್ನಾಗಿ ಕಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಬಸವಣ್ಣನವರು "ಎನ್ನ ಹೃದಯಕಮಲದಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ನಿಲವ ಕಂಡೆನಯ್ಯಾ" ಎಂದರೆ, ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿಯು "ಹೃದಯಕಮಲದೊಳಗೆ ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನನ ಕಂಡು ಕೂಡಿ ಸುಖಿಯಾದೆನು" ಎನ್ನುತ್ತಾಳೆ. ಅಲ್ಲಮನಲ್ಲಿ ಹೃದಯಕಮಲವು ದ್ವೈತ ಮನಸ್ಸು (ಮರಿದುಂಬಿ) ಹುಟ್ಟುವ ತಾಣವೂ ಹೌದು, ಅದು ಲಯವಾದಾಗ ಪ್ರಾಣಲಿಂಗವು ಬೆಳಗುವ ಗುಹೆಯೂ ಹೌದು.
೨. ಆಕಾಶ (Akasha / ಬಯಲು)
- ನಿರುಕ್ತ (Etymology): ಸಂಸ್ಕೃತದ 'ಆ + ಕಾಶ್' (ಸುತ್ತಲೂ ಬೆಳಗುವುದು / ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದು). ಕನ್ನಡದ ಶರಣರು ಇದಕ್ಕೆ ಸಂವಾದಿಯಾಗಿ ದ್ರಾವಿಡ ಮೂಲದ 'ಬಯಲು' (ಧಾತು: ಬಯಲ್ - ಬಟ್ಟಬಯಲು, ಬೆಳಕು) ಪದವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದರು.
- ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಕಾಸ: ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಮೂರು ನೆಲೆಗಳಿವೆ: ೧. ಭೂತಾಕಾಶ (ಬಾಹ್ಯ ಗಗನ), ೨. ಚಿತ್ತಾಕಾಶ (ಮನಸ್ಸಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿ), ೩. ಚಿದಾಕಾಶ / ಮಹಾಬಯಲು (ಅರಿವಿನ ಅನಂತ ಬಯಲು). ಈ ವಚನದಲ್ಲಿ ಮರಿದುಂಬಿಯು ನುಂಗಿದ ಆಕಾಶವು 'ಚಿದಾಕಾಶ'. ಮನಸ್ಸು ತನ್ನ ಕಲ್ಪನೆಯಿಂದ ಚಿದಾಕಾಶವನ್ನೇ ಮರೆಮಾಚುತ್ತದೆ. ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರರು "ಆಕಾಶದೊಳಗಣ ಬಯಲನೇ ನುಂಗಿತ್ತಯ್ಯಾ" ಎಂದೂ, ಅಲ್ಲಮನು "ಬಯಲೊಳಗೆ ಬಯಲಾಗಿ ನಿಂದುದನೇನೆಂಬೆ ಗುಹೇಶ್ವರಾ" ಎಂದೂ ಇದನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ.
೩. ಮರಿದುಂಬಿ (Maridumbi)
- ನಿರುಕ್ತ (Etymology): ಅಚ್ಚಗನ್ನಡದ ದ್ರಾವಿಡ ಪದ. ಮರಿ (DEDR 4764: ಮಱಿ - ಎಳೆಯ ಜೀವ, ಚಿಗುರು) + ತುಂಬಿ (DEDR 3328: ತುಂಬಿ/ತುಂಬು - ಗುಂಯ್‌ಗುಟ್ಟುವ ಕಪ್ಪು ದುಂಬಿ, ಒಳಗೆ ನಾದವನ್ನು ತುಂಬಿಕೊಂಡ ಕೀಟ). ಸಂಧಿಯಾಗಿ 'ಮರಿದುಂಬಿ' ಆಗಿದೆ.
- ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಕಾಸ: ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ 'ತುಂಬಿ'ಯು ಎರಡು ವಿರುದ್ಧ ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗಿದೆ: ಒಂದು ಕಡೆ ಭಕ್ತಿಯ ಪರಿಮಳವನ್ನು ಹೀರುವ ಶರಣನ ಜೀವಕ್ಕೆ ತುಂಬಿಯ ಹೋಲಿಕೆಯಿದೆ (ಬಸವಣ್ಣ: "ಎನ್ನ ಮನವು ತುಂಬಿಯಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಪಾದಕಮಲದೊಳಗಿರ್ಪುದು"). ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಅಲ್ಲಮನ ಬೆಡಗಿನ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ 'ಮರಿದುಂಬಿ'ಯು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಗುಂಯ್‌ಗುಟ್ಟುತ್ತಾ ಚಂಚಲವಾಗಿ ಹಾರಾಡುವ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣವಾಯುವಿನ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಮನ ಇನ್ನೊಂದು ವಚನದಲ್ಲಿ "ಆಕಾಶದೊಳಗೊಂದು ಮರಿದುಂಬಿ ಹುಟ್ಟಿ, ಪಾತಾಳದೊಳಗೊಂದು ಕಮಲವನರಳಿಸಿ" ಎಂದು ಸಂಕಲ್ಪ-ವಿಕಲ್ಪಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮರಿದುಂಬಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗಿದೆ.
೪. ಪಂಚವರ್ಣದ ಹಂಸೆ (Panchavarnada Hamse)
- ನಿರುಕ್ತ (Etymology): 'ಪಂಚ' (ಐದು) + 'ವರ್ಣ' (ಬಣ್ಣ/ಗುಣ) + 'ಹಂಸೆ' (ಸಂಸ್ಕೃತ 'ಹಂಸ' ದ ತದ್ಭವ ರೂಪ; ಉಸಿರಾಟದ 'ಹಂ-ಸಃ' ಎಂಬ ಅಜಪಾ ಮಂತ್ರದ ಧ್ವನ್ಯನುಕರಣೆ).
- ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಕಾಸ: ಭಾರತೀಯ ನಾಥ ಮತ್ತು ಉಪನಿಷತ್ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ 'ಹಂಸ'ವು ಶುದ್ಧ ಜೀವಾತ್ಮನ ಸಂಕೇತ (ಶ್ವೇತವರ್ಣ). ಆದರೆ ಶರಣರು ಇದಕ್ಕೆ 'ಪಂಚವರ್ಣದ ಹಂಸೆ' ಎಂಬ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪದಬಂಧವನ್ನು ಟಂಕಿಸಿದರು. ಶುದ್ಧವಾದ ಉಸಿರು/ಜೀವವು ಪೃಥ್ವಿ (ಹಳದಿ), ಅಪ್ (ಬಿಳಿ), ತೇಜಸ್ (ಕೆಂಪು), ವಾಯು (ನೀಲಿ/ಕಪ್ಪು), ಆಕಾಶ (ಧೂಮ್ರ/ಹಸಿರು) ಎಂಬ ಪಂಚಭೂತಗಳ ಮತ್ತು ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯಗಳ ಸಂಗದಿಂದ ಐದು ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ಕಾಯವೆಂಬ ಪಂಜರದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದೆ. ಚನ್ನಬಸವಣ್ಣನವರು ತಮ್ಮ 'ಕರಣಹಸಿಗೆ'ಯಲ್ಲಿ ಈ ಪಂಚವರ್ಣಗಳ ವಿವರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾ, ಈ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಾಗ ಹಂಸೆಯು 'ಪರಮಹಂಸೆ'ಯಾಗಿ ಬಯಲಲ್ಲಿ ಬೆರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
೫. ನಿಜದುದಯ (Nijadudaya)
- ನಿರುಕ್ತ (Etymology): 'ನಿಜ' (ನಿ + ಜ = ತನ್ನೊಳಗೇ ಹುಟ್ಟಿದ, ಅನ್ಯಾಧೀನವಲ್ಲದ ಸ್ವರೂಪ ಸತ್ಯ) + 'ಉದಯ' (ಉದ್ + ಇ = ಮೇಲೇಳುವುದು, ಬೆಳಗುವುದು). ಕನ್ನಡದ ಷಷ್ಠಿ ವಿಭಕ್ತಿ ಸೇರಿ 'ನಿಜದ + ಉದಯ = ನಿಜದುದಯ' ಆಗಿದೆ.
- ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಕಾಸ: ವಚನಗಳಲ್ಲಿ 'ನಿಜ' ಪದವು ಕೇವಲ 'ಸತ್ಯ ಮಾತು' ಎಂಬ ಲೌಕಿಕ ಅರ್ಥವನ್ನಲ್ಲದೆ, ಸೃಷ್ಟಿಗೂ ಮುನ್ನವಿದ್ದ ಮತ್ತು ಪ್ರಳಯದ ನಂತರವೂ ಉಳಿಯುವ 'ಪರವಸ್ತು / ಸ್ವರೂಪ' (Ontological Self) ವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಮನಸ್ಸೆಂಬ ಮರಿದುಂಬಿಯು ಅಳಿದಾಗ ಹೊಸದಾಗಿ ಏನೋ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಮೋಡ ಸರಿದಾಗ ಸೂರ್ಯ ಕಾಣುವಂತೆ ಆತ್ಮದ ಸಹಜ ಸ್ವರೂಪವು ತೋರಿಬರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನೇ ಅಲ್ಲಮನು 'ನಿಜದುದಯ' ಮತ್ತು 'ನಿಜನಿವಾಸ' ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾನೆ.
೬. ಬೆಡಗಿನ ಕೀಲು (Bedagina Keelu)
- ನಿರುಕ್ತ (Etymology): ಎರಡೂ ಅಚ್ಚಗನ್ನಡ/ದ್ರಾವಿಡ ಮೂಲದ ಪದಗಳು. ಬೆಡಗು (DEDR 5496: ಬೆಳ್ / ಬೆಳಗು / ಬೆಡಂಗು = ಬೆಳಕು, ಚೆಲುವು, ವಿಸ್ಮಯಕರ ಒಗಟು) + ಕೀಲು (DEDR 1576: ಕೀಲ್ = ಮರದ ಬಂಡಿಯ ಚಕ್ರವನ್ನು ಅಚ್ಚಿಗೆ ಭದ್ರಪಡಿಸುವ ಮೊಳೆ, ಕೀಲುಗೊಂಬೆಯ ಸೂತ್ರ, ಬೀಗದ ತಿರುಳು).
- ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಕಾಸ: ಶರಣರು ತಮ್ಮ ಗೂಢ ಅನುಭಾವವನ್ನು ಅನಧಿಕಾರಿಗಳಿಂದ ಮರೆಮಾಚಲು ಮತ್ತು ಸಾಧಕರ ತರ್ಕಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಒಡೆಯಲು ಬಳಸಿದ ಸಂಕೇತ ಭಾಷೆಯೇ 'ಬೆಡಗು' (ಸಂಧ್ಯಾಭಾಷೆ). ಆ ಒಗಟನ್ನು ಬಿಡಿಸುವ ಸೂತ್ರವೇ 'ಬೆಡಗಿನ ಕೀಲು'. ರಥದ ಕೀಲನ್ನು ತೆಗೆದರೆ ಇಡೀ ರಥವೇ ಕಳಚಿಬೀಳುವಂತೆ, ಅಥವಾ ಕೀಲನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ತಿರುಗಿಸಿದರೆ ರಹಸ್ಯದ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆಯುವಂತೆ, ಅಲ್ಲಮನ ವಚನದ ಕೊನೆಯ ಸಾಲು ಇಡೀ ವಚನದ ಒಗಟನ್ನು ಬಿಚ್ಚಿಡುವ 'ಬೆಡಗಿನ ಕೀಲು' ಆಗಿದೆ.
೭. ಅನುಭವಸಂಗ / ಅನುಭಾವಸಂಗ (Anubhavasanga)
- ನಿರುಕ್ತ (Etymology): 'ಅನು' (ಒಳಗೆ/ಅನುಸರಿಸಿ) + 'ಭಾವ' (ಭೂ ಧಾತು - ಇರುವಿಕೆ, ಆತ್ಮಸ್ಫುರಣ) + 'ಸಂಗ' (ಸಂಜ್ ಧಾತು - ಕೂಡಿಕೆ, ಮೈತ್ರಿ, ಸಮಷ್ಟಿ).
- ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಕಾಸ: ಲೌಕಿಕ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಮೂಲಕ ಪಡೆಯುವುದು 'ಅನುಭವ'ವಾದರೆ, ಅಂತರಾತ್ಮದ ಅರಿವಿನಿಂದ ಪಡೆಯುವುದು 'ಅನುಭಾವ'. ಬಸವಣ್ಣನವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ 'ಅನುಭವ ಮಂಟಪ'ದ ಜೀವಾಳವೇ 'ಅನುಭಾವಸಂಗ'. ಶರಣರ ಪ್ರಕಾರ ಮೋಕ್ಷವೆಂಬುದು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಏಕಾಂತ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲ; ಶರಣರು ಪರಸ್ಪರ ಕಲೆತು ಸಂವಾದಿಸುವಾಗ, ಒಬ್ಬರ ಅರಿವಿಗೆ ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಅರಿವು ಕನ್ನಡಿಯಾದಾಗ ಹುಟ್ಟುವ ಸಮಷ್ಟಿ ಪ್ರಜ್ಞೆಯೇ 'ಅನುಭಾವಸಂಗ'. ಬಸವಣ್ಣನವರು "ಅನುಭಾವವಿಲ್ಲದ ಭಕ್ತಿ ಹೊಳ್ಳು" ಎಂದರೆ, ಅಲ್ಲಮನು "ನಿಮ್ಮ ಶರಣರ ಅನುಭಾವಸಂಗದಲ್ಲಿರ್ದು ಕಂಡೆನಯ್ಯಾ" ಎನ್ನುವ ಮೂಲಕ ಅನುಭಾವಸಂಗವನ್ನೇ ಶೂನ್ಯಸಿಂಹಾಸನದ ಪರಮ ಶಿಖರವಾಗಿಸಿದ್ದಾನೆ.
(WhatsApp Summary)
✨ದಿನಕ್ಕೊಂದು_ವಚನ✨
🪷 ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು_ವಚನ_೫೯೩
🪷 ಹೃದಯಕಮಲದೊಳಗೊಂದು ಮರಿದುಂಬಿ ಹುಟ್ಟಿತ್ತು,
ಹಾರಿ ಹೋಗಿ ಆಕಾಶವ ನುಂಗಿತ್ತಯ್ಯಾ!
ಆ ತುಂಬಿಯ ಗರಿಯ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ
ಮೂರು ಲೋಕವೆಲ್ಲವೂ ತಲೆಕೆಳಗಾಯಿತ್ತು!
ಪಂಚವರ್ಣದ ಹಂಸೆಯ ಪಂಜರವ ಖಂಡಿಸಿದಡೆ,
ಗರಿ ಮುರಿದು ತುಂಬಿ ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿತ್ತು!
ನಿಜದುದಯದ ಬೆಡಗಿನ ಕೀಲ
ಗುಹೇಶ್ವರಾ, ನಿಮ್ಮ ಶರಣರ ಅನುಭಾವಸಂಗದಲ್ಲಿರ್ದು ಕಂಡೆನಯ್ಯಾ.
✍ – ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು
📖 ವಚನದಸರಳಅರ್ಥ (Simple Meaning):
🔹 ಹೃದಯವೆಂಬ ತಾವರೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಮರಿದುಂಬಿಯು (Young Bumblebee) ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹಾರಿ ಇಡೀ ಆಕಾಶವನ್ನೇ ನುಂಗಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ರೆಕ್ಕೆಯ ಗಾಳಿಗೆ ಸಿಲುಕಿ ಮೂರು ಲೋಕಗಳೂ ತಲೆಕೆಳಗಾದವು.
🔹 ಆದರೆ ಐದು ಬಣ್ಣಗಳ ಹಂಸೆಯ ಪಂಜರವನ್ನು (Swan's Cage) ಕತ್ತರಿಸಿದಾಗ, ಆ ದುಂಬಿಯ ರೆಕ್ಕೆ ಮುರಿದು ನೆಲಕ್ಕೆ ಉರುಳಿತು; ಈ ಸತ್ಯದ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ನಾನು ಶರಣರ ಸಂಗದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಕೊಂಡೆನು.
🧘♀️ ಅನುಭಾವ / ಒಳಾರ್ಥ (Mystic Meaning):
🔹 ಇಲ್ಲಿ ಮರಿದುಂಬಿ ಎಂದರೆ ನಮ್ಮ ಚಂಚಲವಾದ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣವಾಯು (Mind & Vital Breath); ಅದು ತನ್ನ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ (Egoic Inflation) ಅರಿವಿನ ಆಕಾಶವನ್ನೇ ಮರೆಮಾಚಿ ಜೀವನವನ್ನು ಭ್ರಮೆಗೆ ದೂಡುತ್ತದೆ.
🔹 ಪಂಚವರ್ಣದ ಹಂಸೆಯ ಪಂಜರ ಎಂದರೆ ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯಗಳ ಬಂಧನ (Sensory Bondage); ಅರಿವಿನಿಂದ ಈ ಭ್ರಮೆಯ ಪಂಜರವನ್ನು ಒಡೆದಾಗ ಮನಸ್ಸಿನ ರೆಕ್ಕೆ ಮುರಿದು ಮನೋಲಯ (Dissolution of Mind) ಆಗುತ್ತದೆ.
🔹 ಏಕಾಂತದ ಹಠಯೋಗಕ್ಕಿಂತ ಶರಣರ ಅನುಭಾವಸಂಗ (Mystical Communion) ದಲ್ಲಿಯೇ ಆತ್ಮಸತ್ಯದ ನಿಜದುದಯ (Dawn of the True Self) ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬುದೇ ಪರಮ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ.
✒️ ಕಾವ್ಯವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು (Poetic Features):
🔹 ಮರಿದುಂಬಿ, ಪಂಚವರ್ಣದ ಹಂಸೆ ಮತ್ತು ಬೆಡಗಿನ ಕೀಲ ಎಂಬ ಅದ್ಭುತ ರೂಪಕಗಳ (Metaphors) ಮೂಲಕ ಗಹನವಾದ ಯೋಗತತ್ವವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.
🔹 ಕಾವ್ಯಮೀಮಾಂಸೆ: ತರ್ಕವನ್ನು ಮೀರಿದ ಬೆಡಗು (Enigma), ವಿರೋಧಾಭಾಸ ಅಲಂಕಾರ (Paradox) ಮತ್ತು ಪ್ರಬಲವಾದ ರಸಧ್ವನಿ (Aesthetic Suggestion) ಈ ವಚನದ ಜೀವಾಳವಾಗಿದೆ.
🔹 ವಚನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತ ರಸ (Wonder) ಮಿಂಚಿ, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ನೆಲಕ್ಕುರುಳುವಲ್ಲಿ ಪರಮ ಶಾಂತ ರಸ (Serenity) ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
🌟 ಇತರೆವಿಶೇಷತೆಗಳು (Highlights):
🔹 ಚಿಕ್ಕ ದುಂಬಿಯು ಆಕಾಶವನ್ನು ನುಂಗುವ ಮತ್ತು ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿ ಸತ್ಯವನ್ನು ತೋರುವ ವೈರುಧ್ಯದ ಪದಬಂಧ (Paradoxical Wordplay) ಅಲ್ಲಮನ ಬೌದ್ಧಿಕ ತೀಕ್ಷ್ಣತೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ.
🔹 ಆಧುನಿಕ ಬದುಕಿನ ಮಾನಸಿಕ ಒತ್ತಡ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರವನ್ನು (Ego & Stress) ಕಳಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಸತ್ಸಂಗ ಮತ್ತು ಸಹಬಾಳ್ವೆಯೇ (Community Fellowship) ಮದ್ದು ಎಂಬ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂದೇಶವಿದೆ.
🎧 ವಚನವನ್ನುಹಾಡಿನರೂಪದಲ್ಲಿಕೇಳಿ: 🎶
[Leave Placeholder]
🎙 ವಚನದನಿರ್ವಚನವನ್ನುಕನ್ನಡದಲ್ಲಿಕೇಳಿ: 🎧
[Leave Placeholder]
📖 ವಚನದನಿರ್ವಚನವನ್ನುಓದಿ: 🔗
[Leave Placeholder]
