ಮಂಗಳವಾರ, ಜನವರಿ 20, 2026

ಶರಣೆ ಮಲ್ಲಮ್ಮ ಮತ್ತು ಯೋಗಿ ವೇಮನ

ವೇಮನನ ಅತ್ತಿಗೆಯಾದ ಹೇಮರೆಡ್ಡಿ ಮಲ್ಲಮ್ಮ ಬಸವಣ್ಣ, ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುಗಳಂತಹ ಶರಣರ ವಿಚಾರಧಾರೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತಳಾಗಿದ್ದ ಮಹಾನ್ ಸಾಧಕಿ. ಅವಳು ಜೀವಿಸಿದ್ದು ವೇಮನನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (೧೭ನೇ ಶತಮಾನ) ಆದರೂ, ಆಕೆಯ ಜೀವನಶೈಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಶರಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಯದಾಗಿತ್ತು.

ಮಲ್ಲಮ್ಮ ತನ್ನ ಮನೆಯನ್ನೇ ‘ಮಹಾ ಮನೆ’ಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದವಳು. ಬಸವಣ್ಣನವರ "ದೇವಲೋಕ ಮರ್ತ್ಯಲೋಕವೇ ಬೇರಿಲ್ಲ ಕಾಣಿರೋ" ಎಂಬ ತತ್ವದಂತೆ, ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ನಿರ್ಲಿಪ್ತಳಾಗಿ, ಕಾಯಕ ಮತ್ತು ದಾಸೋಹದ ಮೂಲಕವೇ ಮುಕ್ತಿ ಕಾಣಲು ಹವಣಿಸಿದವಳು. ಆಕೆಯ ಬದುಕಿನ ಉಸಿರೇ "ಸ್ಥಾವರಕ್ಕಳಿವುಂಟು ಜಂಗಮಕ್ಕಳಿವುವಿಲ್ಲ" ಎನ್ನುವ ಶರಣರ ವಾಣಿಯಾಗಿತ್ತು.

ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿಯ ಪ್ರತಿರೂಪ: ಮಲ್ಲಮ್ಮನಿಗೆ ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಆದರ್ಶವಾಗಿದ್ದಳು. ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಹೇಗೆ ‘ಚನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ’ ನನ್ನೇ ಪತಿಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದರೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಮಲ್ಲಮ್ಮ ಕೂಡ ಶ್ರೀಶೈಲ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನನ ಪರಮ ಭಕ್ತೆ.

 * ತನ್ನ ಲೌಕಿಕ ಗಂಡನನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಆಕೆಯ ಅಂತರಂಗದ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದುದು ಲಿಂಗಯ್ಯನಿಗೆ (ಶಿವನಿಗೆ).

 * ಆಕೆಯ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಸದಾ ಇಷ್ಟಲಿಂಗವಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಇಷ್ಟಲಿಂಗ ಪೂಜೆ ಇಲ್ಲದೆ ಆಕೆ ನೀರನ್ನೂ ಮುಟ್ಟುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.

ಶರಣರ ಪ್ರಮುಖ ತತ್ವವಾದ ‘ದಾಸೋಹ’ (ಹಸಿದವರಿಗೆ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಅನ್ನ ನೀಡುವುದು) ಮಲ್ಲಮ್ಮನ ವ್ರತವಾಗಿತ್ತು. ಮನೆಗೆ ಯಾರೇ ಜಂಗಮರು (ಶರಣರು/ಸಾಧುಗಳು) ಬಂದರೂ ಅವರಿಗೆ ಪಾದಪೂಜೆ ಮಾಡಿ, ಪ್ರಸಾದ ನೀಡಿ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಆಕೆಗೆ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಗೌರವವಿತ್ತು.

ಲೌಕಿಕ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಮಲ್ಲಮ್ಮ ವೇಮನನಿಗೆ ಅತ್ತಿಗೆ (ಸ್ವಂತ ಅಣ್ಣನ ಹೆಂಡತಿ). ಆದರೆ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಆಕೆ ವೇಮನನಿಗೆ ‘ಮೊದಲ ಗುರು’ ಮತ್ತು ‘ತಾಯಿ’.

 * ಅಜ್ಞಾನಿ ಮೈದುನ, ಜ್ಞಾನಿ ಅತ್ತಿಗೆ: ವೇಮನ ವಿಷಯ ಸುಖಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ‘ಭವಿ’. ಆದರೆ ಮಲ್ಲಮ್ಮ ಶಿವಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ‘ಶರಣೆ’.

 * ಶಕ್ತಿಯ ಸೆಲೆ: ವೇಮನನ ಅಣ್ಣ (ಮಲ್ಲಮ್ಮನ ಗಂಡ) ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ, ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದರೆ, ಮಲ್ಲಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ‘ಅರಿವು’ (Knowledge) ಮತ್ತು ‘ಅನುಭಾವ’ದ (Mysticism) ದೀವಿಗೆಯಾಗಿದ್ದಳು. ವೇಮನ ಎಷ್ಟೇ ಕೆಟ್ಟ ದಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಮಲ್ಲಮ್ಮನಲ್ಲಿದ್ದ ಆ ‘ಶರಣರ ತೇಜಸ್ಸು’ ಅವನನ್ನು ಅಂಜುವಂತೆ ಮತ್ತು ಗೌರವಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತ್ತು.

ಹೀಗಾಗಿ:

ವೇಮನ ಆ ವೇಶ್ಯೆಯ ಹಠಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾಗಿ, ಮಲ್ಲಮ್ಮನ ಬಳಿ ಬಂದು "ಮೂಗುತಿ ಕೊಡು" ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ, ಅದು ಕೇವಲ ಅತ್ತಿಗೆಯ ಬಳಿ ಮೈದುನನ ಹಠವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಅಜ್ಞಾನವು ಜ್ಞಾನದ ಎದುರು ನಿಂತ ಕ್ಷಣವಾಗಿತ್ತು.

ಒಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ತ್ರೀ ಆಗಿದ್ದರೆ, "ನನ್ನ ಒಡವೆ ಕೊಡಲ್ಲ" ಎಂದು ಜಗಳವಾಡುತ್ತಿದ್ದಳೇನೋ. ಆದರೆ ಮಲ್ಲಮ್ಮ ಶಿವಶರಣೆಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಆ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನೇ ಬಳಸಿ ತನ್ನ ಮೈದುನನ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದಳು. "ನನ್ನ ಮೂಗುತಿ ಹೋದರೂ ಚಿಂತೆಯಿಲ್ಲ, ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನ (ವೇಮನನ) ಉದ್ಧಾರವಾಗಲಿ" ಎಂಬ ವಿಶಾಲವಾದ ಶರಣ ಮನೋಭಾವ ಆಕೆಯದಾಗಿತ್ತು.

----

ಭೋಗಿ ವೇಮನ ಯೋಗಿ ವೇಮನ ನಾದ ಕತೆಯು ನಾಟಕದ ರೂಪದಲ್ಲಿ!

ವೇಮನನ ಜೀವನದ ಈ ಘಟನೆಯು ಆತನನ್ನು 'ಭೋಗಿ'ಯಿಂದ 'ಯೋಗಿ'ಯನ್ನಾಗಿ ಬದಲಿಸಿದ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಘಳಿಗೆ. ತೆಲುಗಿನ ಜನಪದ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹರಿಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ಬಹಳ ರೋಚಕವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ವೇಮನನ ಪದ್ಯಗಳು (ಮೂಲ ಸಾಹಿತ್ಯ) ಮತ್ತು ಆ ಸಂದರ್ಭದ ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಈ ಕತೆಯನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ಪಾತ್ರಗಳು:
 * ವೇಮನ: ಕಾಮದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ಯುವಕ.
 * ವಿಶ್ವದಾ (ಅಥವಾ ಮೋಹನಾಂಗಿ): ಹಣದಾಹಿ ವೇಶ್ಯೆ.
 * ಹೇಮರೆಡ್ಡಿ ಮಲ್ಲಮ್ಮ: ವೇಮನನ ಅತ್ತಿಗೆ, ಮಹಾನ್ ಶಿವಶರಣೆ.

ದೃಶ್ಯ ೧: ವೇಶ್ಯೆಯ ಹಠ ಮತ್ತು ವೇಮನನ ದೈನ್ಯತೆ
ವೇಮನನು ವಿಶ್ವದಾಳ ಮೋಹದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿರುತ್ತಾನೆ. ಆಕೆ ಮಲ್ಲಮ್ಮನ ಮೂಗುತಿಯನ್ನು (ಮುಗಿನ ನತ್ತು) ತಂದುಕೊಡುವಂತೆ ಪಟ್ಟು ಹಿಡಿಯುತ್ತಾಳೆ.

ವಿಶ್ವದಾ: "ವೇಮನ, ನಿನ್ನ ಅತ್ತಿಗೆಯ ಮೂಗಿನಲ್ಲಿರುವ ಆ ವಜ್ರದ ಮೂಗುತಿ ನನ್ನದಾಗಬೇಕು. ಅದು ನನ್ನ ಕೈ ಸೇರಿದರೆ ಮಾತ್ರ ನಾನು ನಿನಗೆ ದಕ್ಕುತ್ತೇನೆ."

ವೇಮನ: "ಅದು ನನ್ನ ಅತ್ತಿಗೆಯ ಪ್ರಾಣಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾದ ಆಭರಣ. ಅದನ್ನು ಕೇಳುವುದು ಹೇಗೆ?"

ವಿಶ್ವದಾ (ಕುಹಕದಿಂದ): "ಹಾಗಾದರೆ ನನ್ನ ಸಹವಾಸ ನಿನಗೆ ಬೇಡ ಎಂದಾಯಿತು. ಆ ಚಿನ್ನದ ತುಂಡು ನಿನಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತೇ ಹೊರತು ನನ್ನ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲ. ಹೋಗು, ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ನನ್ನ ಮುಖ ನೋಡಬೇಡ."

ವೇಮನನಿಗೆ ಅವಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾಮವು ಆತನ ವಿವೇಚನೆಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತದೆ.

ದೃಶ್ಯ ೨: ಮಲ್ಲಮ್ಮನ ಅಂತಃಪುರ ಮತ್ತು 'ಷರತ್ತು'
ವೇಮನನು ತಲೆ ತಗ್ಗಿಸಿಕೊಂಡು ಅತ್ತಿಗೆ ಮಲ್ಲಮ್ಮನ ಬಳಿ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಮಲ್ಲಮ್ಮ ಶಿವಪೂಜೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತಾಳೆ.

ವೇಮನ: "ಅತ್ತಿಗೆ... ನನಗೊಂದು ಸಹಾಯ ಬೇಕು."

ಮಲ್ಲಮ್ಮ: "ಕೇಳು ಮೈದುನನೇ, ನಿನಗಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವವರು ಯಾರು?"

ವೇಮನ: "ನಿನ್ನ... ನಿನ್ನ ಆ ಮೂಗುತಿ ಆಕೆಗೆ (ವೇಶ್ಯೆಗೆ) ಬೇಕಂತೆ. ಅದನ್ನು ಕೊಟ್ಟರೆ ಮಾತ್ರ ಅವಳು ನನ್ನನ್ನು ಒಪ್ಪುತ್ತಾಳೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಕೊಡು ತಾಯಿ."

ಮಲ್ಲಮ್ಮನಿಗೆ ವೇಮನನ ಸ್ಥಿತಿ ಕಂಡು ಕರುಣೆ ಮತ್ತು ಬೇಸರ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಆಕೆ ಅವನ ಕಣ್ಣು ತೆರೆಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾಳೆ.

ಮಲ್ಲಮ್ಮ: "ವೇಮನ, ಈ ಮೂಗುತಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದುದಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಒಂದು ಬೆಲೆ ಇದೆ. ಆಕೆಗೆ ಮೂಗುತಿ ಬೇಕಿದ್ದರೆ, ಅವಳು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರಲಿ. ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿವಸ್ತ್ರಳಾಗಿ (ನಗ್ನಳಾಗಿ), ಮಂಚದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುವ ನಿನ್ನನ್ನು ಮೂರು ಬಾರಿ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕಬೇಕು. ಅವಳು ಇದಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧಳಿದ್ದರೆ, ಈ ಮೂಗುತಿ ಅವಳದು."

ವೇಮನನಿಗೆ ಇದು ವಿಚಿತ್ರವೆನಿಸಿದರೂ, ವೇಶ್ಯೆಯ ಮೇಲಿನ ವ್ಯಾಮೋಹದಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ.


ದೃಶ್ಯ ೩: ನಗ್ನ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನೋದಯ
ಅರ್ಥರಾತ್ರಿ. ಹಣದಾಸೆಗೆ ಬಿದ್ದ ವಿಶ್ವದಾ ಒಪ್ಪಂದದಂತೆ ವೇಮನನ ಕೋಣೆಗೆ ಬರುತ್ತಾಳೆ. ವೇಮನ ಮಂಚದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುತ್ತಾನೆ. ಷರತ್ತಿನಂತೆ ಆಕೆ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಕಳಚುತ್ತಾಳೆ.

ಮೊದಲನೇ ಸುತ್ತು:
ಆಕೆ ನಗ್ನಳಾಗಿ ವೇಮನನ ಸುತ್ತ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಮೊದಲ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ವೇಮನನ ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ 'ಕಾಮ'ವಿರುತ್ತದೆ. ಅವಳ ಸೌಂದರ್ಯ ಅವನನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.

ಎರಡನೇ ಸುತ್ತು:
ಆಕೆ ಎರಡನೇ ಸುತ್ತು ಬರುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ವೇಮನನ ದೃಷ್ಟಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. "ಕೇವಲ ಒಂದು ಚಿನ್ನದ ತುಂಡಿಗಾಗಿ ಈಕೆ ಮಾನವನ್ನೇ ಬಿಟ್ಟಳಲ್ಲ? ಇವಳಿಗೆ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿ ಇಲ್ಲ, ಇರುವುದು ಹಣದ ದಾಹ ಮಾತ್ರ," ಎಂಬ ಸತ್ಯ ಅವನಿಗೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ.

ಮೂರನೇ ಸುತ್ತು (ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಕ್ಷಣ):
ಮೂರನೇ ಸುತ್ತು ಬರುವಾಗ, ವೇಮನನಿಗೆ ಅವಳ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸೌಂದರ್ಯ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ಕೇವಲ ರಕ್ತ, ಮಾಂಸ, ಮೂಳೆಗಳ ಗೂಡು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅತ್ತಿಗೆಯ ಪವಿತ್ರತೆಗೂ, ಈಕೆಯ ನೀಚತನಕ್ಕೂ ಇರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಅವನ ಅಂತರಂಗವನ್ನು ಸುಡುತ್ತದೆ.
ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ವೇಮನನ ಬಾಯಿಂದ ಆಶುಕವಿತೆಯಾಗಿ (ಪದ್ಯವಾಗಿ) ಈ ಸಾಲುಗಳು ಹೊರಬರುತ್ತವೆ. ಇದು ವೇಮನನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ:

"ತೋಲು ತಿತ್ತುವಿದಿ ತೂತಲ ಗಂಪ
ಗಾಲಿ ಬುಡಗವಿದಿ ಕಾಣರೊ ಜನುಲಾರ
ತೋಲು ತಿತ್ತುವಿದಿ ತೂಗಾಡುಚುನ್ನಾದಿ
ವಿಶ್ವದಾಭಿರಾಮ ವಿನುರ ವೇಮ"

ಭಾವಾರ್ಥ:
"ಅಯ್ಯೋ! ಈ ದೇಹವೆಂಬುದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಚರ್ಮದ ಚೀಲ (ತೋಲು ತಿತ್ತು). ಇದು ತೂತುಗಳಿರುವ ಕುಲಗೆಟ್ಟ ಬುಟ್ಟಿ. ಇದು ಕೇವಲ ಗಾಳಿಯ ಗುಳ್ಳೆ. ಇದರೊಳಗಿರುವುದು ಕೊಳಕು ಮಾತ್ರ. ಇದನ್ನೇ ಶಾಶ್ವತವೆಂದು ನಂಬಿ ನಾನು ಮರುಳಾದೆನಲ್ಲ!"

ಮುಂದುವರೆದು ಆತ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ:
"ಚಿಪ್ಪಲೋನಿ ಮುತ್ತೆಪು ನೀರು
ಚೆಪ್ಪಲೇನಿವಿದಿ ಆಸಗೊನು ಪಸಲೇದು
ತಪ್ಪು ಪನುಲಪೈ ತಾತ್ಪರ್ಯ ಮೇಲರಾ?
ವಿಶ್ವದಾಭಿರಾಮ ವಿನುರ ವೇಮ"

ಭಾವಾರ್ಥ:
"ಚಿಪ್ಪಿನಲ್ಲಿರುವ ಮುತ್ತಿನಂತಹ (ಪವಿತ್ರವಾದ) ಮನಸ್ಸು ಮುಖ್ಯವೇ ಹೊರತು, ಹೇಳಲಸಾಧ್ಯವಾದ ಈ ಲೌಕಿಕ ಆಸೆಗಳಲ್ಲ. ತಪ್ಪು ಕೆಲಸಗಳ ಮೇಲೆ, ಪರಸ್ತ್ರೀಯರ ಮೇಲೆ ಈ ವ್ಯಾಮೋಹವೇಕೆ ಮನವೇ?"

ದೃಶ್ಯ ೪: ವೈರಾಗ್ಯ
ಮೂರು ಸುತ್ತು ಮುಗಿಸಿ, ವಿಶ್ವದಾ ಮೂಗುತಿಗಾಗಿ ಕೈ ಚಾಚುತ್ತಾಳೆ. ಆದರೆ ವೇಮನನ ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ಈಗ ಅಗ್ನಿಯಂತಹ ತೇಜಸ್ಸಿರುತ್ತದೆ.

ವೇಮನ: "ನಿಲ್ಲು! ಇಷ್ಟು ದಿನ ನಾನು ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಕಂಡಿದ್ದು ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು. ಆದರೆ ಇಂದು ನನ್ನ ತಾಯಿ ಮಲ್ಲಮ್ಮ ನನಗೆ ನಿನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಅಸ್ಥಿಪಂಜರವನ್ನು ತೋರಿಸಿದ್ದಾಳೆ. ಛೀ! ಮಲಮೂತ್ರ ತುಂಬಿರುವ ಈ ದೇಹಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ದೇವತೆಯಂತಹ ಅತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ನೋಯಿಸಿದೆನಲ್ಲ."

ಅಲ್ಲಿಯೇ ಆತ ವೇಶ್ಯೆಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಲ್ಲಮ್ಮನ ಪಾದಗಳಿಗೆರಗುತ್ತಾನೆ. ಲೌಕಿಕ ಸುಖಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಏಕತಾರಿ ಹಿಡಿದು ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರ ನಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಹೀಗೆ ಕಾಮುಕನಾಗಿದ್ದ ವೇಮನ, ಅತ್ತಿಗೆ ಮಲ್ಲಮ್ಮನ ಯುಕ್ತಿಯಿಂದಾಗಿ 'ಯೋಗಿ ವೇಮನ'ನಾಗಿ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಬೆಳಕಾದನು.

ಗುರುವಾರ, ಜನವರಿ 08, 2026

ಕಡಲೆಕಾಯಿ ಪರಿಷೆ

 

ಮಣ್ಣಿನ ಮಣ ಮತ್ತು ಕಡಲೆಕಾಯಿ ಘಮ: ಬಸವನಗುಡಿ ಕಡಲೆಕಾಯಿ ಪರಿಷೆ


೧. ಪೀಠಿಕೆ: ನಗರೀಕರಣದ ನಡುವೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅನಾವರಣ

ಭಾರತದ ಸಿಲಿಕಾನ್ ಸಿಟಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಬೆಂಗಳೂರು ಎಷ್ಟೇ ಬೆಳೆದು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡರೂ, ಅದರ ಆತ್ಮವಿರುವುದು ಅದರ ಹಳೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ. ಅಂತಹ ಒಂದು ಜೀವಂತ ಪರಂಪರೆಯೇ ಬಸವನಗುಡಿಯ "ಕಡಲೆಕಾಯಿ ಪರಿಷೆ". ಟ್ರಾಫಿಕ್ ದಟ್ಟಣೆ, ಐಟಿ ಕಂಪನಿಗಳ ಭರಾಟೆ ಮತ್ತು ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲಿನ ಸದ್ದುಗಳ ನಡುವೆಯೂ, ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಚಳಿಯಲ್ಲಿ ಬಸವನಗುಡಿಯ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡುವ ಹುರಿದ ಕಡಲೆಕಾಯಿಯ ಪರಿಮಳವು ಆಧುನಿಕ ಬೆಂಗಳೂರನ್ನು ಕ್ಷಣಕಾಲ ಮರೆಸಿ, ಹಳೆಯ 'ಬೆಂದಕಾಳೂರು'ವಿನ ಗತವೈಭವಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ.

ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ, ಕಡಲೆಕಾಯಿ ಪರಿಷೆಯು ಕೇವಲ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಾರ ಮೇಳವಲ್ಲ; ಇದು ನಗರದ ನಾಗರಿಕರು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ರೈತರ ನಡುವಿನ ಅಪರೂಪದ ಸಂವಾದವಾಗಿದೆ. ರೈತ, ದೇವರು ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಡುವಿನ ಕೃತಜ್ಞತಾ ಭಾವದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಈ ಪರಿಷೆ ಇಂದಿಗೂ ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

೨. ಮೂಲ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸ: ಕೆಂಪೇಗೌಡರ ದೂರದೃಷ್ಟಿ

ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ನೋಡುವುದಾದರೆ, ಈ ಪರಿಷೆಗೆ ಸುಮಾರು ೫೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನಿರ್ಮಾತೃ ಕೆಂಪೇಗೌಡರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (೧೬ನೇ ಶತಮಾನ) ಇಂದಿನ ಬಸವನಗುಡಿ ಪ್ರದೇಶವು 'ಸುಂಕೇನಹಳ್ಳಿ', 'ಮಾವಳ್ಳಿ', 'ಗವಿಪುರ' ಮತ್ತು 'ಗುಟ್ಟಹಳ್ಳಿ'ಯಂತಹ ಸಣ್ಣ ಗ್ರಾಮಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿನ ಕೆಂಪು ಮಣ್ಣು ಕಡಲೆಕಾಯಿ ಕೃಷಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತವಾಗಿತ್ತು. ಅಂದು ಈ ಗ್ರಾಮಗಳ ರೈತರು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಡಲೆಕಾಯಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಂಪೇಗೌಡರು ಬಸವನಗುಡಿಯ ಗುಡ್ಡದ ಮೇಲೆ ಬೃಹತ್ ನಂದಿ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ನಂತರ, ಈ ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳ ರೈತರು ಒಗ್ಗೂಡಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಆರಾಧನೆ ನಡೆಸುವ ತಾಣವಾಗಿ ಇದು ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಅಂದಿನ ಆ 'ಸಂತೆ'ಯೇ ಇಂದು ಬೃಹತ್ 'ಪರಿಷೆ'ಯಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ.

೩. ದಂತಕಥೆ ಮತ್ತು ಪುರಾಣ: ರೈತರ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮತ್ತು ಬಸವನ ಕೃಪೆ

ಈ ಪರಿಷೆಯ ಹಿಂದಿರುವ ಜನಪದ ಕಥೆ ಅತ್ಯಂತ ರೋಚಕವಾಗಿದೆ. ಹಿಂದೆ ಸುಂಕೇನಹಳ್ಳಿ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ರೈತರು ಕಡಲೆಕಾಯಿ ಬೆಳೆದಾಗ, ಪ್ರತಿ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ರಾತ್ರಿ ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಗೂಳಿ (ಬಸವ) ಬಂದು ಬೆಳೆಯನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ ಕಂಗಾಲಾದ ರೈತರು ದೇವರ ಮೊರೆ ಹೋದರು.

ಕಲ್ಲಾದ ಬಸವ ಮತ್ತು ತ್ರಿಶೂಲದ ಪವಾಡ:

ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ರೈತರು ಗೂಳಿಯನ್ನು ಓಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಾಗ, ಅದು ಗುಡ್ಡದ ಮೇಲೆ ಹೋಗಿ ಕುಳಿತು ಕಲ್ಲಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವೆಂಬಂತೆ, ಕಲ್ಲಾದ ಬಸವನ ವಿಗ್ರಹವು ದಿನೇ ದಿನೇ ಬೆಳೆಯಲಾರಂಭಿಸಿತು. ವಿಗ್ರಹದ ಈ ಅಸಹಜ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದ ಭಯಭೀತರಾದ ರೈತರು ಶಿವನನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು. ಆಗ ಶಿವನ ಅಪ್ಪಣೆಯಂತೆ, ವಿಗ್ರಹದ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಒಂದು ತ್ರಿಶೂಲವನ್ನು (ಕಬ್ಬಿಣದ ಮೊಳೆ) ಹೊಡೆಯಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ವಿಗ್ರಹದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ನಿಂತಿತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.

ಕೃತಜ್ಞತಾ ಅರ್ಪಣೆ (ಹರಕೆ):

ತಮ್ಮ ಬೆಳೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದ ದೈವಕ್ಕೆ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು, ರೈತರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಕಡಲೆಕಾಯಿ ಫಸಲನ್ನು ಬಸವನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. "ನನ್ನ ಬೆಳೆಯನ್ನು ನೀನು ರಕ್ಷಿಸು, ನಿನಗೆ ಮೊದಲ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತೇನೆ" ಎಂಬ ಹರಕೆಯೇ ಮುಂದೆ 'ಕಡಲೆಕಾಯಿ ಪರಿಷೆ'ಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಬಸವನು ರಾತ್ರಿಯ ವೇಳೆ ಬಂದು ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಹರಡಿದ ಕಡಲೆಕಾಯಿಯನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇಂದಿಗೂ ಜನಪದರಲ್ಲಿದೆ.

೪. ಆಚರಣೆ ಮತ್ತು ವಿಧಿವಿಧಾನ: ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಸಂಭ್ರಮ

ಹಿಂದೂ ಪಂಚಾಂಗದ ಪ್ರಕಾರ ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಕೊನೆಯ ಸೋಮವಾರದಂದು ಪರಿಷೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.

  • ಮಹಾಭಿಷೇಕ: ಪರಿಷೆಯ ದಿನ ದೊಡ್ಡ ಬಸವಣ್ಣನಿಗೆ (ನಂದಿ) ಹಾಲು, ಮೊಸರು, ತುಪ್ಪ, ಜೇನುತುಪ್ಪ ಮತ್ತು ಎಳನೀರಿನಿಂದ ಮಹಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ರೈತರು ತಂದ ಸಾವಿರಾರು ಕೇಜಿ ಕಡಲೆಕಾಯಿಯ ರಾಶಿಯನ್ನು ವಿಗ್ರಹದ ಮೇಲೆ ಸುರಿಯುವ ಮೂಲಕ 'ಕಡಲೆಕಾಯಿ ಅಭಿಷೇಕ' ನೆರವೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

  • ಬೆಣ್ಣೆ ಗಣಪತಿ ಸೇವೆ: ಪಕ್ಕದ ದೊಡ್ಡ ಗಣಪತಿ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೦೦-೧೧೦ ಕೆಜಿ ಬೆಣ್ಣೆಯಿಂದ ಗಣಪತಿಗೆ ಅಲಂಕಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ನಡೆಯುವ ಈ ಬೆಣ್ಣೆ ಅಲಂಕಾರವು ಎಷ್ಟೇ ಬಿಸಿಲಿದ್ದರೂ ಕರಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಕೆಂಪಾಂಬುಧಿ ಕೆರೆ ಮತ್ತು ತೆಪ್ಪೋತ್ಸವ (ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಂಟು):

ಬಸವನಗುಡಿಯ ಪರಿಷೆಯೊಂದಿಗೆ ಅವಿನಾಭಾವ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ತಾಣವೆಂದರೆ 'ಕೆಂಪಾಂಬುಧಿ ಕೆರೆ'. ಕೆಂಪೇಗೌಡರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಈ ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಷೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತೆಪ್ಪೋತ್ಸವವನ್ನು ನಡೆಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿತ್ತು. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ನಶಿಸಿಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಾರ್ತಿಕ ಸೋಮವಾರದ ಸಂಜೆ, ದೀಪಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತಗೊಂಡ ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ದೇವರ ಉತ್ಸವ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಇರಿಸಿ ತೆಪ್ಪದ ಮೂಲಕ ಮೆರವಣಿಗೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆರೆಯ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ತೇಲುವ ದೀಪಗಳು ಮತ್ತು ತೆಪ್ಪದ ದೃಶ್ಯವು ಪರಿಷೆಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.

೫. ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಆಯಾಮಗಳು

ಕಡಲೆಕಾಯಿ ಪರಿಷೆಯು ಕೇವಲ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಹಬ್ಬವಲ್ಲ; ಇದು ರೈತರಿಗೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ನೇರ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿದೆ.

ರೈತರ ಆಗಮನ:

ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಧರ್ಮಪುರಿ, ಕೃಷ್ಣಗಿರಿ, ಸೇಲಂ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಹಿಂದೂಪುರ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೋಲಾರ, ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ, ರಾಮನಗರ, ಮಾಗಡಿ ಮುಂತಾದ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ರೈತರು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳ ಹಾವಳಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ರೈತರಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಬೆಲೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಕಡಲೆಕಾಯಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು (Varieties):

ಪರಿಷೆಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತಾರು ಬಗೆಯ ಕಡಲೆಕಾಯಿಗಳು ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತವೆ:

  • ನಾಟಿ ಕಾಯಿ (Native/Desi): ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕದಾದರೂ, ಎಣ್ಣೆಯಂಶ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರುಚಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಿಹಿ. ಇದನ್ನು ಹುರಿದು ತಿನ್ನಲು ಜನ ಹೆಚ್ಚು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ.

  • ಸಂಕರ ತಳಿಗಳು (Hybrid): ಇವು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ನೋಡಲು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ.

  • ಸ್ಯಾಂಡ್ ಕಾಯಿ (Sand Nut): ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮರಳಿನ ಅಂಶವಿರುವ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಅಥವಾ "ಮರಳಿನಲ್ಲಿ ಹುರಿದ" (Sand Roasted) ಕಡಲೆಕಾಯಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಮರಳಿನಲ್ಲಿ ಹುರಿಯುವುದರಿಂದ ಕಾಳುಗಳು ಹದವಾಗಿ ಬೆಂದು, ಸಿಪ್ಪೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸ್ಮೋಕಿ (Smoky) ರುಚಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.

  • ಸೇಲಂ ಕಾಯಿ: ತಮಿಳುನಾಡಿನಿಂದ ಬರುವ ಈ ಕಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಂದೇ ಕಾಯಿಯಲ್ಲಿ ೩-೪ ಬೀಜಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.

೬. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈಭವ ಮತ್ತು ಹಳೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸೊಗಡು

ಬಸವನಗುಡಿಯ ಬುಲ್ ಟೆಂಪಲ್ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕಿದರೆ, ಹಳೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸೊಗಡು ಮೈದಳೆದು ನಿಂತಿರುತ್ತದೆ.

  • ಸಂತೆ ವಾತಾವರಣ: ಚನ್ನಪಟ್ಟಣದ ಗೊಂಬೆಗಳು, ಮಣ್ಣಿನ ಆಟಿಕೆಗಳು, ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ಗಾಜಿನ ಬಳೆಗಳು, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಪೀಪಿಗಳು, ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ ಆಭರಣಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತವೆ.

  • ತಿಂಡಿ-ತಿನಿಸು: ಕಡಲೆಕಾಯಿ ಜಗಿಯುತ್ತಾ, ಬಿಸಿ ಬಿಸಿ 'ಮಿರ್ಚಿ ಬಜ್ಜಿ', 'ಮಂಡಕ್ಕಿ' (ಚುರುಮುರಿ), 'ಬತ್ತಾಸು' (ಸಕ್ಕರೆ ಮಿಠಾಯಿ), ಮತ್ತು ಬಣ್ಣದ 'ಬೊಂಬಾಯಿ ಮಿಠಾಯಿ' ಸವಿಯುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ವಿಶೇಷ.

  • ಜಾನಪದ ಕಲೆ: 'ನಂದಿ ಕೋಲು ಕುಣಿತ', ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ, ವೀರಗಾಸೆಯಂತಹ ಜಾನಪದ ಕಲಾತಂಡಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಆಧುನಿಕತೆಯ ಭರಾಟೆಯಲ್ಲಿ ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ದೇಸಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಇದು ಜೀವಂತವಾಗಿರಿಸಿದೆ.

೭. ದಾಖಲೀಕರಣ ಮತ್ತು ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ (Visual Documentation)

ಕಡಲೆಕಾಯಿ ಪರಿಷೆಯು ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸಕಾರರಿಗೆ ಒಂದು 'ಜೀವಂತ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ' (Living Museum) ಇದ್ದಂತೆ.

  • ದೃಶ್ಯ ವೈಭವ: ರಸ್ತೆಯ ಇಕ್ಕೆಲಗಳಲ್ಲಿ ರಾಶಿ ಹಾಕಿರುವ ಕಡಲೆಕಾಯಿ ಗುಡ್ಡೆಗಳು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಗೆಯಲ್ಲಿರುವ ರೈತ ಮಹಿಳೆಯರು, ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ಸಂತೆ, ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಯ ವೇಳೆ ದೀಪಾಲಂಕಾರದಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುವ ಬಸವನಗುಡಿ - ಇವೆಲ್ಲವೂ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಹಬ್ಬವಿದ್ದಂತೆ.

  • ಸಾಮಾಜಿಕ ದಾಖಲೆ: ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ತೂಕದ ಅಳತೆಗಳು (ಸೇರು, ಪಡಿ), ವ್ಯಾಪಾರದ ರೀತಿ ಮತ್ತು ಜನರ ವರ್ತನೆಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲು ಇದು ಸೂಕ್ತ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ನಗರದ ಯುವಕರು ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಇಲ್ಲಿನ ಜನಜೀವನವನ್ನು ತಮ್ಮ ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳಲ್ಲಿ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲು ಮುಗಿಬೀಳುತ್ತಾರೆ.

೮. ಪರಿಸರ ಕಾಳಜಿ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳು (Environment & Sustainability)

ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಷೆಯು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿಯಾಗುವತ್ತ ದೊಡ್ಡ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟಿದೆ. ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರು ಸೇರುವ ಈ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗಿತ್ತು.

  • ಶೂನ್ಯ ತ್ಯಾಜ್ಯ (Zero Waste) ಪ್ರಯತ್ನ: ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಪರಿಷೆಯಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಟನ್ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸ್ವಯಂಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಿಬಿಎಂಪಿ (BBMP) ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿವೆ.

  • ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಮುಕ್ತ ಪರಿಷೆ: ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಚೀಲಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ, ಬಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಕಾಗದದ ಚೀಲಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಬ್ಯಾಗ್ ವೆಂಡಿಂಗ್ ಮೆಷಿನ್ ಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

  • ಬಾಟಲ್ ಕ್ರಷರ್ (Bottle Crusher): ನೀರಿನ ಬಾಟಲಿಗಳ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು, ಬಳಸಿದ ಬಾಟಲಿಗಳನ್ನು ಪುಡಿಮಾಡುವ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೇ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

೯. ನಗರ ಜೀವನದೊಡನೆ ಸಂಘರ್ಷ ಮತ್ತು ಸಮ್ಮಿಲನ (Urban Context)

ಬೆಂಗಳೂರು ಇಂದು ವಿಶ್ವದ ಐಟಿ ರಾಜಧಾನಿ. ಇಲ್ಲಿನ ವೇಗದ ಬದುಕು, ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲುಗಳು ಮತ್ತು ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಕಡಲೆಕಾಯಿ ಪರಿಷೆ ತನ್ನತನವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

  • ಗ್ರಾಮೀಣ-ನಗರ ಸೇತುವೆ: ಹವಾನಿಯಂತ್ರಿತ ಮಾಲ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಪಿಂಗ್ ಮಾಡುವ ಟೆಕ್ಕಿಗಳು, ಇಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಕಡಲೆಕಾಯಿ ಆರಿಸುವ ದೃಶ್ಯ, ಆಧುನಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಸಮ್ಮಿಲನಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.

  • ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಸವಾಲು: ಪರಿಷೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬಸವನಗುಡಿಯ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ವಾಹನ ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಮುಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ನಗರದ ಸಂಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರಿದರೂ, ಬೆಂಗಳೂರಿಗರು ಈ ಮೂರು ದಿನಗಳ ಸಂಭ್ರಮಕ್ಕಾಗಿ ಆ ಕಷ್ಟವನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. "ಒಂದು ಕಡಲೆಕಾಯಿಗಾಗಿ ರಸ್ತೆಯನ್ನೇ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುವ ನಗರ" ಎಂದು ಇದನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸಬಹುದು.

೧೦. ಉಪಸಂಹಾರ

ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕಡಲೆಕಾಯಿ ಪರಿಷೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಸ್ಮಿತೆ (Identity). ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಕಾಡಿನ ನಡುವೆಯೂ ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು, ಮಣ್ಣಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವ ಈ ಆಚರಣೆ, ಮಾನವ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಡುವಿನ ಕೊಡು-ಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಕೆಂಪಾಂಬುಧಿ ಕೆರೆಯ ತೆಪ್ಪೋತ್ಸವದಂತಹ ಹಳೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಮರುಜೀವಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿಗೂ ಈ ವೈಭವವನ್ನು ದಾಟಿಸುವುದು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ.