ಮಾರ್ಲಮಿ‌ - ಮಾರ್ನಮಿ ‌‌- ಮಹಾನವಮಿ - manavami

📖 ಇಂದಿನ ಪದ : ಮಾರ್ಲಮಿ / ಮಾರ್ನಮಿ / ಮಾರ್ನೆಮಿ

ನಮ್ಮ ಗ್ರಾಮೀಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನಪದರ ನಾಲಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತಲೆತಲಾಂತರದಿಂದ ನಲಿಯುತ್ತಿರುವ 'ಮಾರ್ಲಮಿ', 'ಮಾರ್ನಮಿ' ಹಾಗೂ ತುಳುನಾಡಿನ 'ಮಾರ್ನೆಮಿ' ಎಂಬ ಪದಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗಲೆಲ್ಲಾ ಒಂದು ದೇಸಿ ಸೊಗಡು ಕಣ್ಣಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಪದಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತದ 'ಮಹಾನವಮಿ' ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಜಾರಿಬಿದ್ದ ಗ್ರಾಮ್ಯ ಅಥವಾ ತದ್ಭವ ರೂಪಗಳೆಂದು (Tadbhava / Corrupted forms) ಹಲವರು ಭಾವಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಆಳವಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಭಾಷಾವಿಜ್ಞಾನ (Historical Linguistics), ಧ್ವನಿವಿಜ್ಞಾನ (Phonology) ಮತ್ತು ದ್ರಾವಿಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ತಳಹದಿಯ (Dravidian Substratum) ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದಾಗ, ಈ ಪದಗಳ ಹಿಂದೆ ಅಚ್ಚಗನ್ನಡದ (ಮೂಲ ದ್ರಾವಿಡದ) ಅಪ್ಪಟ ಬೇರುಗಳಿರುವುದು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ.

ಈ ಪದದ ಹುಟ್ಟು, ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪಯಣವನ್ನು ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

🎯 1. ಪದ ಪರಿಚಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಚಲಿತ ಅರ್ಥಗಳು (Word Under Analysis)

• 📝 ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ (Kannada Script): ಮಾರ್ಲಮಿ / ಮಾರ್ನಮಿ / ಮಾರ್ನೆಮಿ (ಮೂಲ ಪೂರ್ವಪದ ಧಾತು: ಮಾ / ಮಾರ್)
• 🔤 IAST ಲಿಪ್ಯಂತರಣ (IAST Transliteration): mārlami / mārnami / mārnemi (Root prefix: mā / mār)
• 💡 ಪ್ರಚಲಿತ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅರ್ಥಗಳು (Modern & Cultural Meanings):
  1. 🌾 ಮಳೆಗಾಲ ಮುಗಿದು ಸುಗ್ಗಿಯ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಕಾಲಿಡುವ ಸಂಧಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸುವ ಹಿರಿದಾದ ದೇಸಿ ನಾಡಹಬ್ಬ (Great indigenous festival of seasonal transition and harvest).
  2. 🛠️ ಬೇಸಾಯದ ಅಣಿಗೆಗಳನ್ನು (Agricultural implements) ಮತ್ತು ಬದುಕಿಗೆ ಆಸರೆಯಾದ ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು ಪೂಜಿಸುವ ಹಬ್ಬ (ಆಯುಧಪೂಜೆ).
  3. 🙏 ಮನೆಯ ಹಿರಿಯರನ್ನು (Ancestors) ನೆನೆದು ಎಡೆ ಇಟ್ಟು ನಮನ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಹಾಗೂ ಪರಸ್ಪರ 'ಬನ್ನಿ' (Banni leaves) ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ನಲ್ಮೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಚರಣೆ.
  4. 🐅 ಕರಾವಳಿ ಮತ್ತು ಮಲೆನಾಡಿನ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ದಸರಾ ವೇಳೆ ಹುಲಿವೇಷ (ಪಿಲಿಯೇಸ) ಹಾಗೂ ಹಗಲುವೇಷ ಹಾಕಿ ಸಂಭ್ರಮಿಸುವ ಜನಪದ ಉತ್ಸವ.

🔍 2. 'ಮಹಾನವಮಿ'ಯ ತದ್ಭವವೇ? ಧ್ವನಿವಿಜ್ಞಾನದ ಸವಾಲು! (Phonological Proof Against the Tadbhava Myth)

ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಿಘಂಟುಕಾರರು ಮಾರ್ಲಮಿ / ಮಾರ್ನಮಿ ಪದವನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತದ ಮಹಾನವಮೀ ಪದದ ತದ್ಭವ (Assimilated Loanword) ಎಂದು ಸರಳವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಕನ್ನಡದ ಧ್ವನಿವಿಜ್ಞಾನದ (Phonology) ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಒರೆಗೆ ಹಚ್ಚಿದಾಗ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ:

• ⚖️ ಕೇಶಿರಾಜನ 'ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣ'ದ ತದ್ಭವ ನಿಯಮಗಳನ್ನೇ ಆಗಲಿ, ಆಡುಕನ್ನಡದ ಸಹಜ ಧ್ವನಿ ನಿಯಮಗಳನ್ನೇ ಆಗಲಿ ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಸಂಸ್ಕೃತದ ಮಹಾ- (mahā-) ಎಂಬ ಪೂರ್ವಪದವು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ತದ್ಭವವಾದಾಗ ಮಹಾಪ್ರಾಣ 'ಹ' ಕಾರ ಲೋಪವಾಗಿ (Loss of Aspirate) ಮಾ- (mā-) ಎಂದಾಗುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು, ಎಂದಿಗೂ ಮಾರ್- (mār-) ಆಗುವುದಿಲ್ಲ!
• 📌 ನಿದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ:
  • ಮಹಾದೇವ → ಮಾದೇವ (ಮಾರ್ದೇವ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ)
  • ಮಹಾಕಾಳಿ → ಮಾಕಾಳಿ (ಮಾರ್ಕಾಳಿ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ)
  • ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ → ಮಾಲಕ್ಷ್ಮಿ (ಮಾರ್ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ)
  • ಮಹಾಷ್ಟಮಿ → ಮಾಷ್ಟಮಿ (ಮಾರ್ಷ್ಟಮಿ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ)

❓ ಹೀಗಿರುವಾಗ, ಕೇವಲ ಈ ಹಬ್ಬದ ಪದದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕನ್ನಡ (ಮಾರ್ಲಮಿ / ಮಾರ್ನಮಿ), ತುಳು (ಮಾರ್ನೆಮಿ) ಮತ್ತು ಕೊಡವ (ಮಾರ್ನಮಿ) ಭಾಷೆಗಳೆಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ರೇಫ (ರ್) ಹೇಗೆ ಬಂತು?

💡 ಉತ್ತರ ಸ್ಪಷ್ಟ: ಸಂಸ್ಕೃತದ ಮಹಾನವಮಿಯ ತದ್ಭವವು ಕೇವಲ ಮಾನವಮಿ / ಮಾನಮಿ ಆಗಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಹೊರತು ಮಾರ್ಲಮಿ / ಮಾರ್ನಮಿ ಆಗಲು ಧ್ವನಿವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಕಾರ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದ ಮಾರ್ಲಮಿ / ಮಾರ್ನಮಿ / ಮಾರ್ನೆಮಿ ಎಂಬುದು ಮೊದಲೇ ದ್ರಾವಿಡ ಜನರ ನಾಲಿಗೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮೂಲ ಪದವೆಂದೂ, ಮುಂದೆ ಶಿಷ್ಟ ಬರಹಗಾರರು ಧ್ವನಿ ಸಾಮ್ಯತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅದನ್ನು ಮಾರ್ನವಮಿ → ಮಹಾನವಮಿ ಎಂದು ಮರು-ಸಂಸ್ಕೃತೀಕರಣ (Hyper-Sanskritization / Folk-etymological Sanskritization) ಮಾಡಿದರೆಂದೂ ಸಾಬೀತಾಗುತ್ತದೆ.

🌱 3. ಸಂಸ್ಕೃತದ 'ಮಹಾ'ಕ್ಕೂ ಮೂಲ ಕನ್ನಡದ 'ಮಾ'! (The Dravidian *mā to Sanskrit mahā Substratum Principle)

ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಮಹತ್ವದ ಭಾಷಾವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸತ್ಯವನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಕೇವಲ 'ಮಾರ್ಲಮಿ' ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ 'ದೊಡ್ಡದು' ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ 'ಮಹಾ' (mahā) ಪದಕ್ಕೂ ಮೂಲ ದ್ರಾವಿಡದ 'ಮಾ' (mā) ಧಾತುವೇ ತಳಹದಿಯಾಗಿದೆ!

• 🌳 ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷಾಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ *mā ಎಂಬ ಏಕಾಕ್ಷರಿ ಧಾತುವೇ (Monosyllabic Root) ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಅರ್ಥ 'ಹಿರಿದಾದ', 'ದೊಡ್ಡದಾದ', 'ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ' ಎಂದಾಗಿದೆ (ಉದಾ: ಮಾಮರ, ಮಾದೇವ, ಮಾಕಾಳಿ, ಮಾನಿಸ).
• 🔄 ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ (ಸಂಸ್ಕೃತ) ಭಾಷೆಯು ದ್ರಾವಿಡದ ಈ ಸರಳ ಹಾಗೂ ಗಟ್ಟಿ ಏಕಾಕ್ಷರಿ ಮಾ (mā) ಧಾತುವನ್ನು ಎರವಲು ಪಡೆದು, ತನ್ನ ಜಾಯಮಾನಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನಡುವೆ ಮಹಾಪ್ರಾಣ 'ಹ' ಕಾರವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ (Aspirate Insertion / Hyper-Sanskritization: ಮಾ → ಮ-ಹಾ) ಮಹಾ (mahā) ಎಂದು ಹಿಗ್ಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.
• 🎯 ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಹಬ್ಬದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿರುವ ಮಾ / ಮಾರ್ ಎಂಬುದು ಸಂಸ್ಕೃತದಿಂದ ಬಂದುದಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಕನ್ನಡದ ನೆಲದಲ್ಲೇ ಹುಟ್ಟಿ ಸಂಸ್ಕೃತಕ್ಕೆ 'ಮಹಾ' ಪದವನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ಮೂಲ ದ್ರಾವಿಡ ಬೇರು!

🧬 4. ನಿರುಕ್ತ ಮತ್ತು ಮೂಲ ದ್ರಾವಿಡ ಧಾತುಗಳ ಆಳವಾದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ (Etymological Deep Dive & Proto-Dravidian Roots)

ಟಿ. ಬರೋ ಮತ್ತು ಎಂ. ಬಿ. ಎಮೆನೋ ಅವರ Dravidian Etymological Dictionary (DEDR) ಪ್ರಕಾರ, 'ಮಾರ್ಲಮಿ / ಮಾರ್ನಮಿ / ಮಾರ್ನೆಮಿ' ಪದವು ಎರಡು ಮೂಲ ದ್ರಾವಿಡ ಧಾತುಗಳ ಕೂಡುವಿಕೆಯಿಂದ (Compound Word) ರಚನೆಯಾಗಿದೆ: ಮಾರ್- (mār-) + -ಲಮಿ / -ನಮಿ / -ನೆಮಿ (-lami / -nami / -nemi).

🔹 ಮೊದಲ ಪದಭಾಗ: ಮಾರ್- (mār-)

ಇದರ ಹಿಂದೆ ಮೂರು ಪೂರಕ ದ್ರಾವಿಡ ಧಾತುಗಳ ಅರ್ಥವಂತಿಕೆಯಿದೆ:

1. *mā (DEDR 3923) ಮತ್ತು ಅದರ ವಿಸ್ತೃತ ರೂಪ *māl / *mār (DEDR 4820):
   • ಅರ್ಥ: ಹಿರಿದಾದ, ದೊಡ್ಡದಾದ, ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ, ಸಮೃದ್ಧವಾದ (Great, big, lofty, abundant). ಇಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಲಮಿ ಎಂದರೆ ವರ್ಷದ 'ಹಿರಿದಾದ ಹಬ್ಬ' (Great Festival).
2. *māṟu (DEDR 4792):
   • ಅರ್ಥ: ಬದಲಾಗು (To change), ಕಾಲಚಕ್ರದ ಪಲ್ಲಟ (Seasonal transition), ಅದಲು-ಬದಲು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳು / ವಿನಿಮಯ ಮಾಡು (To exchange / barter), ಹಳೆಯದನ್ನು ಕಳೆದು ಹೊಸದನ್ನು ತಳೆ (Renewal).
   • ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನಂಟು: ಈ ಹಬ್ಬವು ಮಳೆಗಾಲ ಮುಗಿದು ಹಿಂಗಾರು/ಚಳಿಗಾಲಕ್ಕೆ ಕಾಲವು 'ಮಾರುವ' (ಬದಲಾಗುವ) ಸಂಧಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಈ ಹಬ್ಬದ ಜೀವಾಳವೇ ಬನ್ನಿ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ 'ಮಾರಿಕೊಳ್ಳುವುದು' (ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು - "ಬನ್ನಿ ಕೊಟ್ಟು ಬಂಗಾರವಾಗೋಣ").
3. *māri (DEDR 4808):
   • ಅರ್ಥ: ಮಳೆ (Rain), ಮೋಡ, ನೀರು ಹಾಗೂ ಪ್ರಕೃತಿ ಶಕ್ತಿಯ ದೇಸಿ ಮಾತೃದೇವತೆ (Indigenous Mother Goddess 'Māri'). ಕೃಷಿಕರಿಗೆ ಮಳೆಯೇ ಜೀವನಾಧಾರವಾದ್ದರಿಂದ ಇದು ಮಳೆ-ಬೆಳೆಯ ಆರಾಧನೆಯ ಹಬ್ಬವೂ ಹೌದು.

🔹 ಎರಡನೆಯ ಪದಭಾಗ: -ಲಮಿ (-lami) / -ನಮಿ (-nami) / -ನೆಮಿ (-nemi)

1. -ಲಮಿ (-lami) ಗೆ ಮೂಲ — *nal- / *nalam / *nal-mai (DEDR 3610):
   • ಅರ್ಥ: ನಲ್ಮೆ, ಒಳಿತು, ಶುಭ, ಸಮೃದ್ಧಿ, ಮಂಗಳ ಕಾರ್ಯ (Goodness, affection, auspiciousness, prosperity).
   • ಪದ ರಚನೆ: *māṟu / *mār (ಕಾಲಪಲ್ಲಟ / ಹಿರಿದಾದ) + *nal-mai (ನಲ್ಮೆ / ಶುಭ) → ಮಾರ್ + ನಲ್ಮೆ → ಮಾರ್ಲಮೆ → ಮಾರ್ಲಮಿ. (ನಲ್ಮೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪಾರ್ಶ್ವಿಕ 'ಲ' ಕಾರವೇ ಗ್ರಾಮೀಣ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ 'ಮಾರ್ಲಮಿ'ಯಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ!).
2. -ನಮಿ / -ನೆಮಿ (-nami / -nemi) ಗೆ ಮೂಲ — *nampu / *nam- (DEDR 3600) ಹಾಗೂ *nēmam / *nēmi:
   • ಅರ್ಥ: ನಂಬು, ನೆಚ್ಚು, ಗೌರವಿಸು, ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಮಣಿ (To trust, revere, worship ancestors and nature) ಹಾಗೂ ಕಾಲಚಕ್ರದ ನೇಮ (Ritual observance).
   • ಪದ ರಚನೆ: ಮಾರ್ + ನಮಿ / ನೆಮಿ → ಮಾರ್ನಮಿ / ಮಾರ್ನೆಮಿ (ಕಾಲದ ಬದಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರನ್ನು ಹಾಗೂ ಬೇಸಾಯದ ಅಣಿಗೆಗಳನ್ನು ನಂಬಿ ಪೂಜಿಸುವ ನೇಮದ ಹಬ್ಬ).

🗣️ 5. ಸಹೋದರ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿನ ಸಂವಾದಿ ಪದಗಳು (Cognates in Sister Dravidian Languages)

ಮೂಲ ದ್ರಾವಿಡ ಧಾತುಗಳಾದ *mā (DEDR 3923), *māṟu (DEDR 4792) ಮತ್ತು *nal- (DEDR 3610) ಹಾಗೂ ಈ ಹಬ್ಬದ ಹೆಸರಿನ ಸಂವಾದಿ ರೂಪಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಸಹೋದರ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೀಗಿವೆ:

• 🌊 ತುಳು (Tulu): ಮಾರ್ನೆಮಿ (mārnemi) / ಮಾರ್ನಮಿ (mārnami) – ಇಲ್ಲಿ 'ನೆಮಿ' (ನೇಮ = ದೈವಾರಾಧನೆಯ ಕಟ್ಟುಪಾಡು) ಎಂಬ ದ್ರಾವಿಡ ರೂಪ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ; ಮಲ್ಲ (malla - ದೊಡ್ಡದು), ಮಾರು (māru - ಬದಲಿಸು).
• ⛰️ ಕೊಡವ (Kodava): ಮಾರ್ನಮಿ (mārnami) – ಕೊಡಗಿನ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿಗಳಲ್ಲೂ ಇದು ಹಿರಿಯರ ಮತ್ತು ಆಯುಧಗಳ ಹಬ್ಬ; ಮಾರ್- (mār- - ಮಾರಾಟ, ಬದಲಾವಣೆ).
• 🏺 ತಮಿಳು (Tamil): ಮಾ (mā - ದೊಡ್ಡ, ಶ್ರೇಷ್ಠ; ಉದಾ: ಮಾಮಲೈ = ದೊಡ್ಡ ಬೆಟ್ಟ, ಮಾನಗರಂ = ದೊಡ್ಡ ನಗರ), ಮಾಱು (māṟu - ಬದಲಾಗು, ವಿನಿಮಯ ಮಾಡು), ನಲ್ಮೈ / ನಲಮ್ (nalmai / nalam - ಒಳಿತು, ಶುಭ).
• 🌴 ಮಲಯಾಳಂ (Malayalam): ಮಾ (mā - ದೊಡ್ಡ), ಮಾಱುಕ (māṟuka - ಬದಲಾಗು), ನಲ್ಮ (nalma - ಒಳಿತು, ಪುಣ್ಯ).
• 🌾 ತೆಲುಗು (Telugu): ಮಾ (mā - ದೊಡ್ಡ), ಮಾಱು (māṟu - ಬದಲಾಗು, ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಕೊಡು), ನಲ್ಮ (nalma - ನಲ್ಮೆ, ಪ್ರೀತಿ), ವಿಜಯನಗರ ಪ್ರಭಾವದ ಗಡಿ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರ್ನವಮಿ (mārnavami).

🏛️ 6. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಪದದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿಕಾಸ (Historical & Semantic Evolution in Kannada)

📚 ಕಿಟ್ಟೆಲ್ ನಿಘಂಟು ಮತ್ತು ಪದಕಣಜದ ಉಲ್ಲೇಖ (Reference in Kittel's Dictionary & Padakanaja)

• ಕಿಟ್ಟೆಲ್ ನಿಘಂಟು: ರೆವರೆಂಡ್ ಫರ್ಡಿನಾಂಡ್ ಕಿಟ್ಟೆಲ್ ಅವರ A Kannada-English Dictionary (1894, ಪು. 1236 ಮತ್ತು 1249-1252) ನಲ್ಲಿ ಮಾ (mā - ಹಿರಿದಾದ, ದೊಡ್ಡ), ಮಾನವಮಿ / ಮಾನಮಿ, ಮಾರ್ನವಮಿ ಮತ್ತು ಮಾರ್ನಮಿ ರೂಪಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ 'ಮಾರ್ನವಮಿ ದಿಬ್ಬ' (Mārnavami dibba) ಪ್ರಯೋಗವನ್ನೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.
• ಪದಕಣಜ (Padakanaja): ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಕನ್ನಡ ನಿಘಂಟು ಹಾಗೂ ಜಾನಪದ ನಿಘಂಟುಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪದಕಣಜ ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಲಮಿ ಮತ್ತು ಮಾರ್ನಮಿ ಎರಡನ್ನೂ ದಾಖಲಿಸಿ, ದಸರಾ ಹಬ್ಬ, ಆಯುಧಪೂಜೆ ಹಾಗೂ ನವರಾತ್ರಿಯ ಆಚರಣೆ ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸಲಾಗಿದೆ.

⏳ ಹಳೆಗನ್ನಡ ಮತ್ತು ನಡುಗನ್ನಡ ರೂಪಗಳು (Old & Middle Kannada Forms)

• ಹಳೆಗನ್ನಡದ ಜನಪದ ನೆಲೆ (Pre-literary & Old Kannada Folk Stratum): ಪೂರ್ವದ ಹಳೆಗನ್ನಡ ಮತ್ತು ಜನಪದರ ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಮಾ (ಹಿರಿದಾದ - ಉದಾ: ಮಾಮರ, ಮಾದೇವ) ಹಾಗೂ ಮಾರ್ಲಮೆ / ಮಾರ್ಲಮಿ / ಮಾರ್ನಮಿ ರೂಪಗಳು ತಲೆತಲಾಂತರದಿಂದ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದವು.
• ನಡುಗನ್ನಡ (Middle Kannada): ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ (14–16ನೇ ಶತಮಾನ) ಅರಸರು ಈ ದೇಸಿ ನಾಡಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ರಾಜಮನ್ನಣೆ ನೀಡಿದಾಗ, ಜನಪದರ ಮಾರ್ನಮಿ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಟರ ನವಮಿ ಎರಡನ್ನೂ ಬೆಸೆದು ಮಾರ್ನವಮಿ ಎಂಬ ಸಂಕರ ಪದವನ್ನು (Hybrid Compound) ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ, ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರ (ಡೊಮಿಂಗೊ ಪೇಸ್, ಫೆರ್ನಾವೊ ನುನಿಜ್) ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದರು. ಹಂಪಿಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವೇದಿಕೆಯು 'ಮಾರ್ನವಮಿ ದಿಬ್ಬ' ಎಂದೇ ಖ್ಯಾತವಾಯಿತು.

🔄 ಅರ್ಥ ವಿಕಾಸದ 3 ಹಂತಗಳು (3 Stages of Semantic & Cultural Shift)

1. ಮೂಲ ದ್ರಾವಿಡ ಕೃಷಿ ಹಂತ (Indigenous Agrarian Stage): ಋತುಮಾನದ ಬದಲಾವಣೆಯ (*māṟu) ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರೈತರು ತಮ್ಮ ಬೇಸಾಯದ ಅಣಿಗೆಗಳನ್ನು (ನೇಗಿಲು, ಕುಡುಗೋಲು, ಎತ್ತಿನ ಗಾಡಿ) ತೊಳೆದು ಪೂಜಿಸುವ, ಮಡಿದ ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಎಡೆ ಇಟ್ಟು ನೆನೆಯುವ ಮತ್ತು ಕಾಡಿನ ಬನ್ನಿ ಮರದ ಸೊಪ್ಪನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡು (ಮಾರು = ಬದಲಿಸು) ನಲ್ಮೆ (*nal-mai) ಮೆರೆಯುವ ಅಚ್ಚ ದೇಸಿ ಹಬ್ಬ 'ಮಾರ್ಲಮಿ'.
2. ರಾಜವೈಭವದ ಸಂಕರ ಹಂತ (Royal Syncretic Stage): ನಾಡನ್ನು ಆಳುವ ಅರಸರು ಕೃಷಿ ಅಣಿಗೆಗಳ ಪೂಜೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಸೈನ್ಯದ ಕತ್ತಿ, ಗುರಾಣಿ, ಪಟ್ಟದ ಆನೆ, ಕುದುರೆಗಳ ಪೂಜೆಯನ್ನು (ಆಯುಧಪೂಜೆ) ಸೇರಿಸಿ 'ಮಾರ್ನಮಿ / ಮಾರ್ನವಮಿ'ಯಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು (Semantic Broadening).
3. ಮರು-ಸಂಸ್ಕೃತೀಕರಣದ ಹಂತ (Hyper-Sanskritized Stage): ಕನ್ನಡದ ಮಾ ಧಾತುವು ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಆದಂತೆಯೇ, ಜನಪದರ ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳ ಈ ಹಿರಿದಾದ ಮಾರ್ಲಮಿ / ಮಾರ್ನಮಿ ಹಬ್ಬವು ವೈದಿಕ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನ ಒಂಬತ್ತನೆಯ ತಿಥಿಯಾದ 'ಮಹಾನವಮಿ'ಯಾಗಿ ಶಿಷ್ಟ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆದರೂ ಇಂದಿಗೂ ಗ್ರಾಮೀಣ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ 'ಮಾರ್ಲಮಿ'ಯು ಪುರಾಣಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ 'ಹಿರಿಯರ ಹಬ್ಬ', 'ಬನ್ನಿ ಹಬ್ಬ' ಮತ್ತು 'ಅಣಿಗೆಗಳ ಪೂಜೆ'ಯಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿರುವುದು ಇದರ ದ್ರಾವಿಡ ಮೂಲಕ್ಕೆ ಜೀವಂತ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ!

🌿 7. ಒಂದೇ ಬೇರಿನಿಂದ ಚಿಗುರಿದ ಕನ್ನಡದ ಜ್ಞಾತಿ ಪದಗಳು (Derived & Related Words in Kannada)

ಈ ಹಬ್ಬದ ಪದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಮೂಲ ದ್ರಾವಿಡ ಧಾತುಗಳಿಂದಲೇ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿರುವ ಇತರ ಅಚ್ಚಗನ್ನಡ ಪದಗಳಿವು:

• 🌳 *mā / *mār (DEDR 3923 / 4820 - ಹಿರಿದಾದ, ದೊಡ್ಡ) ಧಾತುವಿನ ಪದಗಳು:
  • ಮಾಮರ (māmara): ಹಿರಿದಾದ ಮರ / ಮಾವಿನ ಮರ (ಸಂಸ್ಕೃತದ 'ಮಹಾ'ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪ್ರಾಚೀನವಾದ ದ್ರಾವಿಡ ಸಮಾಸ).
  • ಮಾದೇವ / ಮಾದಯ್ಯ (mādēva / mādayya): ಹಿರಿದಾದ ದೇವರು (ಇದರಿಂದಲೇ ಸಂಸ್ಕೃತದ 'ಮಹಾದೇವ' ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ).
  • ಮಾಕಾಳಿ / ಮಾಯಿ (mākāḷi / māyi): ಹಿರಿದಾದ ತಾಯಿ / ಗ್ರಾಮದೇವತೆ.
  • ಮಾನಿಸ (mānisa): ಹಿರಿಯ ಮನುಷ್ಯ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ವ್ಯಕ್ತಿ.
  • ಮಾನೋಮಿ / ಮಾನಮಿ (mānōmi / mānami): ಹಿರಿದಾದ ಹಬ್ಬ.
• 🔄 *māṟu (DEDR 4792 - ಬದಲಾಗು, ವಿನಿಮಯ) ಧಾತುವಿನ ಪದಗಳು:
  • ಮಾರು (māru): ಬದಲಿಸು, ಅದಲು-ಬದಲು ಮಾಡು (ಬನ್ನಿ ಮಾರಿಕೊಳ್ಳುವುದು).
  • ಮಾರ್ಪಾಟು / ಮಾರ್ಪಡಿಸು (mārpāṭu / mārpaḍisu): ಕಾಲ ಅಥವಾ ಸ್ಥಿತಿಯ ಬದಲಾವಣೆ.
  • ಮಾರಾಟ (mārāṭa): ವಸ್ತುಗಳ ವಿನಿಮಯ.
  • ಮಾರುದ್ದ (mārudda): ಎರಡೂ ಕೈಗಳನ್ನು ಚಾಚಿದಾಗ ಆಗುವ ಅಳತೆ.
• ❤️ *nal- (DEDR 3610 - ಒಳಿತು, ಶುಭ) ಧಾತುವಿನ ಪದಗಳು:
  • ನಲ್ಮೆ (nalme): ಪ್ರೀತಿ, ಒಳಿತು, ಶುಭ (ಮಾರ್ + ನಲ್ಮೆ → ಮಾರ್ಲಮಿ).
  • ನಲ್ಲ / ನಲ್ಲೆ (nalla / nalle): ಒಳ್ಳೆಯವನು / ಒಳ್ಳೆಯವಳು.
  • ನಲಿವು / ನಲವು (nalivu / nalavu): ಹಬ್ಬದ ಹಿಗ್ಗು, ಸಂತಸ.
• 🏮 ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದೇಸಿ ಸಂಯುಕ್ತ ಪದಗಳು (Cultural Compounds):
  • ಮಾರ್ಲಮಿ ಹಬ್ಬ / ಮಾರ್ನಮಿ ಹಬ್ಬ: ದೇಸಿ ದಸರಾ ಆಚರಣೆ.
  • ಮಾರ್ನವಮಿ ದಿಬ್ಬ: ಹಂಪಿಯಲ್ಲಿರುವ ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಸರಾ ವೇದಿಕೆ.
  • ಮಾರ್ಲಮಿ ಪದ / ಮಾರ್ನಮಿ ಹಾಡು: ದಸರಾ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಜನಪದ ಕಲಾವಿದರು ಮನೆಮನೆಗೆ ತೆರಳಿ ಹಾಡುವ ಕೋಲಾಟದ ಪದಗಳು.
  • ಮಾರ್ನಮಿ ಅಯ್ಯ: ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಶಾಲೆಗಳ (ಕೂಲಿಮಠ) ಉಪಾಧ್ಯಾಯರು ದಸರಾ ವೇಳೆ ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಮನೆಮನೆಗೆ ಬಂದು ಆಶೀರ್ವದಿಸಿ ಸಂಭಾವನೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಪದ್ಧತಿ.
  • ಮಾರ್ನಮಿ ವೇಷ / ಮಾರ್ನೆಮಿ ವೇಷ: ದಸರಾ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಹಾಕುವ ಹುಲಿವೇಷ ಅಥವಾ ಹಗಲುವೇಷ.
  • ಮಾರ್ಲಮಿ ಮಳೆ: ನವರಾತ್ರಿಯ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ಬೀಳುವ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಹಸ್ತ ನಕ್ಷತ್ರದ ಹಿಂಗಾರು ಪೂರ್ವದ ಕಾಲಪಲ್ಲಟದ ಮಳೆ.

🎶 8. ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಗಾದೆ, ತ್ರಿಪದಿ ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ 'ಮಾರ್ಲಮಿ'ಯ ಸೊಗಡು (Literary, Vachana, Tripadi & Proverbial References)

'ಮಾರ್ಲಮಿ / ಮಾರ್ನಮಿ'ಯು ಜನಪದರ ಬದುಕಿನಲ್ಲೇ ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದ ಪದವಾದ್ದರಿಂದ ಕನ್ನಡದ ಗಾದೆಮಾತುಗಳು, ಜನಪದ ತ್ರಿಪದಿಗಳು, ಕೋಲಾಟದ ಪದಗಳು ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಸಮೃದ್ಧ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ:

🌾 ೧. ಜನಪದ ಗಾದೆಮಾತುಗಳು (Folk Proverbs)

ಗ್ರಾಮೀಣ ಬದುಕಿನ ಕೃಷಿ, ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಗಾದೆಗಳು:

• 🗣️ "ಮಾರ್ಲಮಿ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಮನೆ ಸಾರಿಸದವಳು, ದೀವಳಿಗೆ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ದೀಪ ಹಚ್ಚಾಳೇ?" (ಅರ್ಥ: ವರ್ಷದ ದೊಡ್ಡ ಹಬ್ಬವಾದ ಮಾರ್ಲಮಿಯಂದೇ ಮನೆ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸದ ಸೋಮಾರಿ ಹೆಂಗಸು, ಮುಂದಿನ ದೀಪಾವಳಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಳೇ ಎಂಬ ವ್ಯಂಗ್ಯ).
• 🌧️ "ಮಾರ್ನಮಿ ಮಳೆ ಬಂದರೆ ಆನೆ ಕಟ್ಟಿದಲ್ಲಿ ಕುದುರೆ ಕಟ್ಟೀತು, ಹೋದರೆ ಹುಲ್ಲುಕಡ್ಡಿಯೂ ಇಲ್ಲ" (ಅರ್ಥ: ಮಾರ್ನಮಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಹಸ್ತ/ಚಿತ್ತ ಮಳೆಯು ಕೃಷಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಕೃಷಿ ಗಾದೆ).
• 🌱 "ಮಾರ್ಲಮೀಲಿ ಮಳೆ ಹೋದರೆ ಮಣ್ಣು ಹೊನ್ನು"
• 🍲 "ಮಾರ್ನಮಿ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಹೋಳಿಗೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಮಾರಿ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಕೋಳಿ ಇರಬೇಕು"
• 🐘 "ಮಾರ್ನಮಿ ಹಬ್ಬದಂದು ಪಟ್ಟದ ಆನೆ ಮೆರೆದ ಹಾಗೆ"

🎵 ೨. ಜನಪದ ತ್ರಿಪದಿಗಳು (Folk Tripadis)

ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ತವರಿನ ಹಂಬಲವನ್ನು ತೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ, ಬನ್ನಿ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡುವ ಮತ್ತು ರೈತರು ನೇಗಿಲು ಪೂಜಿಸುವ ಸೊಗಸಾದ ತ್ರಿಪದಿಗಳು:

ಬನ್ನಿ ಮಂಟಪಕೆ ಹೋಗಿ ಬಂಗಾರದ ಎಲೆ ತಂದು ಮಾರ್ಲಮಿ ಹಬ್ಬದ ದಿನದಂದು | ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು ಕಾಲಿಗೆರಗಿ ಬದುಕಿರೋ ||

ಮಾರ್ಲಮಿ ಹಬ್ಬ ಬಂದೈತೆ ಮನೆಯೆಲ್ಲಾ ಹಾರ‍್ಯಾಡಿ ಹಾಡೋ ಹಸುಳೆಗಳೇ | ತಾಯಿಗಳೇ ಮಾರ್ಲಮಿಗೆ ಬನ್ನಿ ಮುಡಿಯೋಣ ||

ಮಾರ್ನಮಿಯ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಮಾರುದ್ದ ಜಡೆಯವಳೇ ಮಲ್ಲಿಗೆಯ ಮುಡಿದು ಮೆರೆವವಳೇ | ತಂಗಮ್ಮ ಮಾರ್ನಮಿಗೆ ತವರು ಕರೆದಾವೋ ||

ಎತ್ತು ನೇಗಿಲ ತೊಳೆದು ಕೆಮ್ಮಣ್ಣ ನಾಮವಿಟ್ಟು ಮಾರ್ಲಮಿ ಹಬ್ಬದ ದಿನದಂದು | ರೈತಣ್ಣ ಭೂಮಿತಾಯಿಗೆರಗಿ ನಮಿಸಿದ ||

🥁 ೩. ಮಾರ್ನಮಿ ಪದಗಳು / ಕೋಲಾಟದ ಪದಗಳು (Traditional Folk Songs)

ಹಿಂದೆ ಮಾರ್ನಮಿ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳು ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ಕೋಲು ಹಿಡಿದು ಮನೆಮನೆಯ ಮುಂದೆ ಕೋಲಾಟವಾಡುತ್ತಾ ದವಸ-ಧಾನ್ಯ, ಕಾಣಿಕೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವಾಗ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪದ:

ಮಾರ್ನಮಿ ಹಬ್ಬವು ಬಂದಿತು ಇಂದಿಗೆ ಮನೆಯೆಲ್ಲಾ ತೋರಣ ಕಟ್ಟಿರಣ್ಣ | ಮನೆಯೆಲ್ಲಾ ತೋರಣ ಕಟ್ಟಿಸಿ ಮುತ್ತೈದೆ ಆರತಿ ಬೆಳಗಮ್ಮ ಮಾರ್ನಮಿಗೆ ||

ಕೊಟ್ಟವರ ಮನೆಯೊಳು ಕೊಳಗದಾ ಹೊನ್ನಿರಲಿ ಇಟ್ಟವರ ಮನೆಯೊಳು ಇಮ್ಮಡಿಯಾಗಲಿ | ಮಾರ್ನಮಿ ಹಬ್ಬದ ಹರಕೆಯ ಕೊಟ್ಟವರ ವಂಶವು ಬಾಳಿ ಬೆಳಗಲಿ ||

📜 ೪. ವಚನ ಮತ್ತು ನಡುಗನ್ನಡ ಕಾವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ (Vachana & Middle Kannada Poetry)

೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಶರಣರ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ವೈದಿಕ ತಿಥಿ-ವಾರಗಳ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವಾಗ ಶಿಷ್ಟ ರೂಪದ ಉಲ್ಲೇಖ ಬರುತ್ತದೆ. ಬಸವಣ್ಣನವರ ವಚನ:

ಅಷ್ಟಮಿ ನವಮಿ ಎಂಬ ಕಲ್ಪಿತವೇಕಯ್ಯಾ ಶರಣಂಗೆ? ತಪ್ಪಿತ್ತು ಶಿವಲೋಕ, ಮಾರಿಯ ಬಾಯೊಳಗೆ ಬಿದ್ದನು ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವಾ ನಿಮ್ಮ ನಂಬದ ಮಾನವನು ||

ಮುಂದೆ ನಡುಗನ್ನಡದ ಕವಿ ಗೋವಿಂದವೈದ್ಯನ 'ಕಂಠೀರವ ನರಸರಾಜ ವಿಜಯ' (ಕ್ರಿ.ಶ. 1648) ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ನಾಡಹಬ್ಬದ ವೈಭವವನ್ನು ಸಾಂಗತ್ಯ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ:

ಮಹಾನವಮಿಯ ಹಬ್ಬವನು ಕಂಠೀರವ ಮಹಿಪಾಲಕನು ಲೀಲೆಯಿಂದ | ವಿಹಿತದಿಂ ಮಾಡಿದ ವೈಭವವನು ಪೇಳ್ವೆ ನಹಿತರ ಎದೆಯೊಡೆವಂತೆ ||

ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, 'ಮಾರ್ಲಮಿ / ಮಾರ್ನಮಿ / ಮಾರ್ನೆಮಿ' ಎಂಬುದು ಸಂಸ್ಕೃತದ 'ಮಹಾನವಮಿ'ಯಿಂದ ಸವೆದು ಬಂದ ತದ್ಭವ ಪದವಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ದ್ರಾವಿಡ ಮೂಲದ *mā / *mār (DEDR 3923 / 4820 - ಹಿರಿದಾದ, ದೊಡ್ಡ — ಇದೇ ಸಂಸ್ಕೃತದ 'ಮಹಾ' ಪದಕ್ಕೂ ಮೂಲ!), *māṟu (DEDR 4792 - ಕಾಲದ ಪಲ್ಲಟ, ಬನ್ನಿ ವಿನಿಮಯ) ಹಾಗೂ *nal-mai (DEDR 3610 - ನಲ್ಮೆ, ಒಳಿತು, ಶುಭ) ಅಥವಾ *nampu / *nēmi (DEDR 3600 - ನಂಬಿಕೆಯ ಪೂಜೆ, ನೇಮ) ಎಂಬ ಧಾತುಗಳಿಂದ ಮೈದಳೆದ ಅಪ್ಪಟ ದೇಸಿ ಕನ್ನಡ ಪದವಾಗಿದೆ. ಮಳೆಗಾಲ ಮುಗಿದು ಸುಗ್ಗಿ ಕಾಲಿಡುವಾಗ ರೈತರು ತಮ್ಮ ಬೇಸಾಯದ ಅಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಎಡೆ ಇಟ್ಟು, ಪರಸ್ಪರ ಬನ್ನಿ ಎಲೆಗಳನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡು (ಮಾರು) ನಲ್ಮೆಯಿಂದ (ನಲ್ಮೆ → ಲಮಿ) ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಕೃಷಿ-ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಹಬ್ಬವು, ನಂತರದ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜವೈಭವದ ಆಯುಧಪೂಜೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆದು, ಶಿಷ್ಟ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ 'ಮಹಾನವಮಿ'ಯೆಂದು ಮರು-ಸಂಸ್ಕೃತೀಕರಣಗೊಂಡಿತು (Hyper-Sanskritized). ಆದರೂ ನಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ಜನರ ನಾಲಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ 'ಮಾರ್ಲಮಿ'ಯಾಗಿ ತನ್ನ ಮೂಲ ದ್ರಾವಿಡ ರೂಪ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಸೊಗಡನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.