ಆವರೆ ತಾವರೆ ಅಂದಾವರೆ ಕೆಂದಾವರೆ ಚೆಂದಾವರೆ ಮುಂದಾವರೆ

🌸 ತಾವರೆ ಮತ್ತು ಆವರೆ: ಕನ್ನಡ ಶಬ್ದಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಾಗೂ ಭಾಷಿಕ ಪಯಣ 🌿

ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಶ್ರೀಮಂತ ಭಾಷೆ. ನಮ್ಮ ದೈನಂದಿನ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ, ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಾಸುಹೊಕ್ಕಾಗಿರುವ ಪದಗಳ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಹೋದರೆ ಅಚ್ಚರಿಯ ಭಾಷಿಕ ವಿಕಾಸಗಳು (Linguistic evolution) ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ಹಿಂದಿನ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ 'ತಾವರೆ' (Lotus), 'ಆವರೆ/ಆವರಕೆ' (Bean / Tanner's cassia) ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ 'ಕೆಂದಾವರೆ', 'ಕಾಡಾವರೆ' ಮುಂತಾದ ಸಮಾಸ ಪದಗಳ (Compound words) ಸಮಗ್ರ ಭಾಷಾವಿಜ್ಞಾನದ (Linguistic) ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ (Literary) ಒಳನೋಟಗಳ ಸುಂದರ ಬರಹ ಇಲ್ಲಿದೆ.

🪷 ಭಾಗ ೧: ತಾವರೆ (Lotus) - ಕೆಸರಿನಿಂದ ಅಧ್ಯಾತ್ಮದ ಕಡೆಗೆ

'ತಾವರೆ' ಕೇವಲ ಒಂದು ಹೂವಿನ ಹೆಸರಲ್ಲ; ಅದೊಂದು ಸೌಂದರ್ಯ, ಪಾವಿತ್ರ್ಯತೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ಲಿಪ್ತತೆಯ (Spiritual detachment) ಸಂಕೇತ.

• ಮೂಲ ಮತ್ತು ವಿಕಾಸ (Origin & Evolution): ಇದು ಅಪ್ಪಟ ದ್ರಾವಿಡ ಮೂಲದ ಪದ (Native Dravidian origin). ದ್ರಾವಿಡ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಕೋಶದ (DEDR - 3163) ಪ್ರಕಾರ, ಇದರ ಮೂಲ-ದ್ರಾವಿಡ ಧಾತು (Proto-Dravidian root) 'ತಾಮರೈ' (*tāmar-ai)*.
• ಸಜಾತೀಯ ಪದಗಳು (Cognates): ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ தாமரை (tāmarai), ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ താമര (tāmara), ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ తామర (tāmara), ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ 'ತಾಮರೆ' (tāmarè) ಮತ್ತು ತೋಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ 'ತೋರ್ಮ್' (tōrm) ಎಂದು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ.
• ಧ್ವನಿಮಾ ಪಲ್ಲಟ (Phonological Shift): ಹಳೆಗನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಕವಿಗಳು ಇದನ್ನು 'ತಾಮರೆ' (tāmare) ಎಂದೇ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಭಾಷೆಯ ಉಚ್ಚಾರಣಾ ನಿಯಮದಂತೆ, ಪದದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ 'ಮ' ಕಾರವು 'ವ' ಕಾರವಾಗಿ (m > v shift) ಮೃದುಗೊಂಡು ನಡುಗನ್ನಡ ಮತ್ತು ಹೊಸಗನ್ನಡದಲ್ಲಿ 'ತಾವರೆ' (tāvare) ಎಂದಾಯಿತು.

📖 ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ತಾವರೆ (Literary & Cultural Significance): ತಾವರೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗಾದೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸಾಲುಗಳು ಕನ್ನಡಿಗರ ಬದುಕಿನ ತತ್ವಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಾರುತ್ತವೆ:

• ಗಾದೆಮಾತು: "ತಾವರೆ ಎಲೆಯ ಮೇಲಿನ ನೀರಿನಂತೆ" (ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಲಿಪ್ತತೆಯ ಸಂಕೇತ) ಮತ್ತು "ಕೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದರೂ ತಾವರೆ ದೇವರಿಗೆ" (ಮೂಲಕ್ಕಿಂತ ಗುಣ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಎಂಬ ಸಂದೇಶ).
• ತತ್ವಪದ: "ಕೆಸರೊಳು ಹುಟ್ಟಿದ ತಾವರೆಯನು ತಂದು ಈಶ್ವರನ ಮುಡಿಗೇರಿಸಲ್ವಾ..." (ಶಿವಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಜಾತಿ, ಮೂಲದ ಹಂಗಿಲ್ಲ ಎಂಬ ವಚನಕಾರರ ಆಶಯ).
• ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯ: ಪುರಂದರದಾಸರು ಮತ್ತು ಕನಕದಾಸರ ಕೀರ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಲೌಕಿಕ ಬದುಕನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ತಾವರೆ ಎಲೆಯ ಮೇಲಿನ ಜಲದ ಉಪಮೆ (Metaphor) ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗಿದೆ.

🌿 ಭಾಗ ೨: ಆವರೆ ಮತ್ತು ಆವರಕೆ - ಸುಗ್ಗಿ ಮತ್ತು ಕಾಡಿನ ಬೆರಗು

'ಆವರೆ' ಮತ್ತು 'ಆವರಕೆ' ಪದಗಳು ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಕಂಡರೂ, ಭಾಷಾವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಕಾರ ಇವೆರಡಕ್ಕೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮೂಲಗಳಿವೆ.

೧. ಆವರೆ (Dolichos lablab / Hyacinth bean): ಇದು ನಮ್ಮ ಪ್ರೀತಿಯ ಅವರೆಕಾಯಿ ಅಥವಾ ಅವರೆ ಗಿಡ.

• ಮೂಲ (Origin): DEDR 264. ಮೂಲ-ದ್ರಾವಿಡ ಧಾತು 'ಅವರ್-ಐ' (*avar-ai)*. ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ 'அவரை', ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ 'ಅಬರೆ', ಕೊಡವ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ 'ಅವರೆ' ಮುಂತಾದ ಸಜಾತೀಯ ಪದಗಳಿವೆ (Cognates).
• ವಿಕಾಸ: ಹಳೆಗನ್ನಡದ 'ಆವರೆ'ಯು ದೀರ್ಘಸ್ವರವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಆಧುನಿಕ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ 'ಅವರೆ' ಎಂದಾಗಿದೆ.

೨. ಆವರಕೆ / ಆವರಿಕೆ (Cassia auriculata / Tanner's cassia): ಇದು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಹೂವು ಬಿಡುವ ಕಾಡುಗಿಡ.

• ಮೂಲ (Origin): DEDR 393. ಮೂಲ-ದ್ರಾವಿಡ ಧಾತು 'ಆವಾರ್-ಅಯ್' (*āvār-ay)*. ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಇದು 'ஆவாரை' (āvārai). (ಪ್ರಾಚೀನ ತಮಿಳು ಯೋಧರು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಾಗ ಈ ಹಳದಿ ಹೂವಿನ ಮಾಲೆ ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು).
• ವಿಕಾಸ: ಈ ಕಾಡುಗಿಡಕ್ಕೆ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ 'ಆವರಕೆ' ಪದವು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಕಾಲಾನಂತರ ಮರೆಯಾಗಿ, ಅದರ ಜಾಗವನ್ನು 'ತಂಗಡಿ' ಎಂಬ ಪದ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿತು.

🎶 ಜನಪದರ ನಾಲಗೆಯಲ್ಲಿ ಆವರೆ (In Folk Literature):

• ತ್ರಿಪದಿ (Tripadi):

  "ಹಸಿರು ಗಿಡದ ಮ್ಯಾಲೆ ಬೆಳ್ಳಗಿನ ಆವರೆ ಹೂವು ನಗುವ ಹೆಣ್ಣಿನ ಹಲ್ಲಿನಂಗ - ಹೊಳೆಯುತೈತೆ ನಮ್ಮೂರ ಗೌಡ್ರ ಮಗಳಂಗ." (ಹಸಿರು ಬಳ್ಳಿಯ ಬಿಳಿಯ ಹೂವನ್ನು ಹೆಣ್ಣಿನ ನಗುವಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದ ಅದ್ಭುತ ಕಲ್ಪನೆ).

• ಜನಪದ ಗೀತೆ: "ಆವರೆ ಕಾಯಾಗೆ, ತೊಗರಿ ಬೇಳೆಯಾಗೆ, ಮಾವನ ಮಗಳ ಮದುವೆಯಾಗೆ..." (ಇದು ರೈತಾಪಿ ವರ್ಗದ ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಸಂಕೇತ).
• ಗಾದೆಮಾತು: "ಅವರೆಕಾಳು ಅಂದವೋ, ಅವರೇ ಅಂದವೋ" (ಗ್ರಾಮೀಣರ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯ ನುಡಿ).

🤝 ಭಾಗ ೩: ಪದಗಳ ಮದುವೆ - ಸಮಾಸ ಮತ್ತು ಆದೇಶ ಸಂಧಿ

'ತಾವರೆ' ಮತ್ತು 'ಆವರೆ' ಪದಗಳಿಗೆ ದ್ರಾವಿಡ ಗುಣವಾಚಕಗಳು (Adjectives like red, white, beautiful) ಸೇರಿದಾಗ ಅತ್ಯದ್ಭುತ ಸಮಾಸ ಪದಗಳು (Compound words) ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹಳೆಗನ್ನಡ ವ್ಯಾಕರಣದ 'ಆದೇಶ ಸಂಧಿ' (Ādēśa Sandhi) ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಪೂರ್ವಪದದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಗುಣವಾಚಕದ ಮುಂದೆ 'ತ'ಕಾರದಿಂದ ಶುರುವಾಗುವ 'ತಾವರೆ' ಬಂದಾಗ, ಆ 'ತ'ಕಾರವು ಮೃದುಗೊಂಡು 'ದ'ಕಾರವಾಗಿ (t > d shift) ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. (ಉದಾ: ಕೆಮ್ + ತಾವರೆ = ಕೆಂದಾವರೆ).

🌺 ತಾವರೆ ಗುಂಪಿನ ಪದಗಳು (Lotus Category - DEDR 3163):

• ಕೆಂದಾವರೆ (Kendāvare): ಕೆಮ್ (DEDR 1931 - ಕೆಂಪು) + ತಾವರೆ = ಕೆಂಪು ಕಮಲ.
• ಬಿಳಿದಾವರೆ (Biḷidāvare): ಬೆಳ್ (DEDR 5496 - ಬಿಳಿ) + ತಾವರೆ = ಬಿಳಿಯ ತಾವರೆ.
• ಅಂದಾವರೆ (Andāvare): ಅಂದ (DEDR 122 - Beauty) + ತಾವರೆ = ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ ತಾವರೆ.
• ಇತರ ಪದಗಳು: ನೀರದಾವರೆ (ನೀರಿನ ಕಮಲ), ನೆಲದಾವರೆ (ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬೆಳೆಯುವ ಹೂವು), ಮುಂಡಾವರೆ (ಕದಂಬ ವೃಕ್ಷದ ಹೂವು).

🌱 ಆವರೆ ಗುಂಪಿನ ಪದಗಳು (Bean Category - DEDR 264 / 393):

• ಕಾಡಾವರೆ (Kāḍāvare): ಕಾಡು + ಆವರೆ = ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಬಳ್ಳಿ.
• ಮರಾವರೆ (Marāvare): ಮರ + ಆವರೆ = ಮರವನ್ನು ಹಬ್ಬುವ ಅವರೆ.
• ಇತರ ಪದಗಳು: ಚಿಕ್ಕಾವರೆ (ಸಣ್ಣ ಕಾಳಿನ ಅವರೆ), ಬೆಳ್ಳಾವರೆ (ಬಿಳಿಕಾಳಿನ ಅವರೆ).

📜 ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ರೂಪಕಗಳಾಗಿ (As Literary Metaphors): ಈ ಸಮಾಸ ಪದಗಳು ಬರಿಯ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ, ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣು, ಮುಖ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವ ಅದ್ಭುತ ರೂಪಕಗಳಾದವು.

• ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯ (ಪುರಂದರದಾಸರು): "ಕೆಂದಾವರೆ ದಳದಂತೆ ಕಂಗಳಿರುವೆ, ಮಂದಹಾಸದ ಮುಖದ ಒಡೆಯ ನೀನೆ..." (ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಕೆಂದಾವರೆಯ ಹೋಲಿಕೆ).
• ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ (ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ): "ಕೆಂದಾವರೆಯ ನೂಲ ತಂದು, ಬೆಂದೆಳೆಯ ಬಟ್ಟೆಯ ನೆಯ್ದು..." (ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಭಕ್ತಿಯ ಎಳೆಗೆ ಕೆಂದಾವರೆಯ ನೂಲಿನ ಉಪಮೆ).
• ಜನಪದ ತ್ರಿಪದಿ: "ಅಂಗಳದಾಗೆ ಅಂದಾವರೆ ಅರಳ್ಯಾವೆ, ಕಂಗಳ ತುಂಬ ಕೆಂದಾವರೆ ನಗ್ಯಾವೆ..." (ಹೆಣ್ಣಿನ ಕಂಗಳ ಕಾಂತಿಗೆ ಕೆಂದಾವರೆಯ ಹೋಲಿಕೆ).

📝 ಸಾರಾಂಶ (Summary)

'ತಾವರೆ' ಮತ್ತು 'ಆವರೆ' ಎಂಬ ಎರಡು ದ್ರಾವಿಡ ಮೂಲದ ಪದಗಳು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದುಬಂದ ಹಾದಿ ಅತ್ಯಂತ ವಿಸ್ಮಯಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಭಾಷಿಕವಾಗಿ (Linguistically), 'ಮ'ಕಾರವು 'ವ'ಕಾರವಾಗುವ (m > v) ಮತ್ತು 'ತ'ಕಾರವು 'ದ'ಕಾರವಾಗುವ (t > d) ಧ್ವನಿಮಾ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ಕನ್ನಡಿಗರ ನಾಲಗೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಇವು ಒಗ್ಗಿಕೊಂಡಿವೆ. ಅರ್ಥ-ವಿಕಾಸದ (Semantic Development) ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿದರೆ, ಕೇವಲ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ (Botanical) ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಗಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಈ ಪದಗಳು ದಾಸಸಾಹಿತ್ಯ, ವಚನ ಹಾಗೂ ಜನಪದ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸೌಂದರ್ಯ, ಪಾವಿತ್ರ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಬೆರಗನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡುವ ಅತ್ಯುನ್ನತ ರೂಪಕಗಳಾಗಿ (Core semantic field of aesthetic metaphors) ಕನ್ನಡದ ಶಬ್ದಭಂಡಾರವನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಶ್ರೀಮಂತಗೊಳಿಸಿವೆ.