ರಾಜಸಭೆ ದೇವಸಭೆಯೊಳಗೆ - Allama Vachana

ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುದೇವರ ರಾಜಸಭೆ ದೇವಸಭೆಯೊಳಗೆ ವಚನದ ತಾತ್ವಿಕ, ಭಾಷಿಕ ಮತ್ತು ಸಮಾಜೋ-ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ

ವಚನದ ಪಠ್ಯ, ಆಕರ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಕರ್ತೃತ್ವದ ಹಿನ್ನೆಲೆ

ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಶತಮಾನದ ಶಿವಶರಣರ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಭವಮಂಟಪದ ಶೂನ್ಯಸಿಂಹಾಸನಾಧೀಶ್ವರನಾಗಿ ತಾತ್ವಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಿದ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುದೇವರ ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಕನ್ನಡದ ಅನುಭಾವಿಕ ಮತ್ತು ವೈಚಾರಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಶಿಖರಪ್ರಾಯ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಗಿರುವ ವಚನವು ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಪ್ರಖರ ವೈಚಾರಿಕತೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಡಂಬನೆ ಹಾಗೂ ಗುರುಕಾರುಣ್ಯದ ಅನನ್ಯ ತಾತ್ವಿಕತೆಯನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೇ ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇಲಾಖೆ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ವತಿಯಿಂದ ಡಾ. ಎಂ. ಎಂ. ಕಲಬುರ್ಗಿಯವರ ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಡಾ. ಬಿ. ವಿ. ಮಲ್ಲಾಪುರ ಅವರ ಸಂಪಾದಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ 'ಸಮಗ್ರ ವಚನ ಸಂಪುಟ: ಸಂಪುಟ - ೨ (ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುದೇವರ ವಚನಸಂಪುಟ)' ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ವಚನವು ೬೮ನೆಯ ವಚನವಾಗಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮಾಣಿತ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿನ ವಚನದ ಪೂರ್ಣ ಪಠ್ಯವು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ:

ರಾಜಸಭೆ ದೇವಸಭೆಯೊಳಗೆ, ದೇವ-ರಾಜ-ಪೂಜಕರೆಲ್ಲಾ ಮುಖ್ಯರಿಗೆ, ಗುರುವಿನ ಕರುಣ! ಇದ ಬಲ್ಲರೆ ಅಯ್ಯಾ ಪೂಜಕರೆಲ್ಲರು? ಇಂತಹ ಪರಿಗಳ ಕಂಡು ಬೆರಗಾದೆ, ಗುಹೇಶ್ವರಾ-ಇವರೆಲ್ಲ ಸಂಸಾರವ್ಯಾಪಕರು.

ವಚನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬರುವ 'ಗುಹೇಶ್ವರಾ' (ಕೆಲವು ಪ್ರಾಚೀನ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ 'ಗೊಹೇಶ್ವರ') ಎಂಬ ಅಂಕಿತನಾಮವು ಇದು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುದೇವರ ರಚನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಆಕರಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಕಾಲವು ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೧೬೦ ಆಗಿದ್ದು, ಇಂದಿನ ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶಿಕಾರಿಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಬಳ್ಳಿಗಾವಿ ಪ್ರದೇಶವು ಈತನ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಾಗೂ ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕ ಆಕರಗಳಾದ ಹರಿಹರನ ರಗಳೆ, ಚಾಮರಸನ 'ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆ' ಮತ್ತು ಶೂನ್ಯಸಂಪಾದನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಅಲ್ಲಮನ ತಂದೆ ನಿರಹಂಕಾರ, ತಾಯಿ ಸುಜ್ಞಾನಿ ಹಾಗೂ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಗುರು ಅನಿಮಿಷದೇವ. ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮದ್ದಳೆಯನ್ನು ನುಡಿಸುವ ಕಾಯಕದಲ್ಲಿದ್ದ ಅಲ್ಲಮನು, ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ಆಘಾತ ಮತ್ತು ಮಾಯಾಕೋಲಾಹಲನಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ ಆಂತರಿಕ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ನಂತರ ಅನಿಮಿಷ ಗುರುವಿನ ಸಂದರ್ಶನದಿಂದ ಜ್ಞಾನೋದಯವನ್ನು ಪಡೆದನು. ಮತ್ತೊಂದು ಐತಿಹ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ ಅರಸು ಮನೆತನದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಂದ ಬಂದು ಮನೆ ತೊರೆದು ಅಧ್ಯಾತ್ಮಸಾಧಕನಾದ ಅಲ್ಲಮನು, ಸಿದ್ಧರಾಮನೊಡಗೂಡಿ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿ ಬಸವಣ್ಣನವರ ಸಮಾಜೋ-ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ತಾತ್ವಿಕ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿ ನಿಂತು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಶ್ರೀಶೈಲದ ವನದಲ್ಲಿ ಬಯಲಾದನು.

ಆಕರ ಗ್ರಂಥಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ವಚನವು ವಿಭಿನ್ನ ಸಂಪಾದನಾ ಪರಂಪರೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಸುಮಾರು ೧೦೮ ಪ್ರಾಚೀನ ಆಕರಗಳಿಂದ ವಚನಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಸುಮಾರು ೧೧೦ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ತ ವಚನಕಾರರನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟು, ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಪುಟಗಳ ಹಾಗೂ ಇಪ್ಪತ್ತು ಸಾವಿರ ವಚನಗಳ ಹದಿನೈದು ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಲಾದ ಸಮಗ್ರ ವಚನ ಸಂಪುಟದ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ವಚನಚಂದ್ರಿಕೆಯ ೧,೨೯೪ ವಚನಗಳ ಪೈಕಿ ಈ ವಚನವನ್ನು 'ಶರಣ ಲಿಂಗಾರ್ಚನೆಯ ಸ್ಥಲ' (ಪುಟ/ಸಂಖ್ಯೆ ೪೧೬, ಆಂತರಿಕ ಗುರುತು ಸಂಖ್ಯೆ 11910 ಮತ್ತು 11811) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ, ವಚನಪಿತಾಮಹ ಡಾ. ಫ. ಗು. ಹಳಕಟ್ಟಿಯವರು ೧೯೩೦ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ 'ಶಿವಾನುಭವ' ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಈ ವಚನವನ್ನು ಷಟ್‌ಸ್ಥಲ ಚೌಕಟ್ಟಿನ 'ಮಹೇಶ್ವರ ಸ್ಥಲ'ದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ (ಸಂಖ್ಯೆ ೪೬ ಲ ೬೮) ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ತರಳಬಾಳು ಬೃಹನ್ಮಠದ ವಚನ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಕವಿ ಸಂಖ್ಯೆ ೧೭ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ೬೮ನೆಯ ವಚನವಾಗಿ ಹಾಗೂ ವಚನ ಸಂಚಯ ದತ್ತಾಂಶ ಕೋಶದಲ್ಲಿ 19641-62fcb92cf ಮತ್ತು 18527-5d050a91b ಎಂಬ ಗುರುತಿನ ಸಂಖ್ಯೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಇದು ದಾಖಲಾಗಿದೆ.

ಪಾಠಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಪಾಠಾಂತರಗಳ ಭಾಷಿಕ ವಿಮರ್ಶೆ

ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ನಡುವೆ ಹುಟ್ಟಿದ ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಕಲ್ಯಾಣ ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರ ನಾಡಿನಾದ್ಯಂತ ಚದುರಿಹೋಗಿ, ಹದಿನೈದು ಮತ್ತು ಹದಿನಾರನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ವೀರಶೈವ ಮಠಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ನೂರಾರು ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಗ್ರಹಗೊಂಡಿತು. ಹೀಗೆ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳ ಮೂಲಕ ತಲೆಮಾರಿನಿಂದ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಹರಿದುಬರುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ವಚನಗಳಿಗೆ ಅನೇಕ ಪಾಠಾಂತರಗಳು ಏರ್ಪಟ್ಟವು. ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಪ್ರಸ್ತುತ ೬೮ನೆಯ ವಚನದಲ್ಲಿಯೂ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಪಾಠಾಂತರಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಪಾಠಾಂತರಗಳು ಕೇವಲ ಲಿಪಿಕಾರರ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಾಗಿರದೆ, ವಚನದ ಅರ್ಥೈಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರವಾದ ಭಾಷಿಕ ಮತ್ತು ತಾತ್ವಿಕ ಪಲ್ಲಟಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.

ಆಕರ ಮತ್ತು ಆವೃತ್ತಿ	ವಚನದ ಪಾಠಾಂತರ	ಸ್ಥಲ ಮತ್ತು ವರ್ಗೀಕರಣ	ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷಿಕ ಮತ್ತು ಅರ್ಥವ್ಯತ್ಯಾಸ
ಸಮಗ್ರ ವಚನ ಸಂಪುಟ (ಸಂಪುಟ ೨ - ಸಂ: ಡಾ. ಬಿ. ವಿ. ಮಲ್ಲಾಪುರ, ಡಾ. ಎಂ. ಎಂ. ಕಲಬುರ್ಗಿ)	ರಾಜಸಭೆ ದೇವಸಭೆಯೊಳಗೆ, ದೇವ-ರಾಜ-ಪೂಜಕರೆಲ್ಲಾ ಮುಖ್ಯರಿಗೆ, ಗುರುವಿನ ಕರುಣ! ಇದ ಬಲ್ಲರೆ ಅಯ್ಯಾ ಪೂಜಕರೆಲ್ಲರು? ಇಂತಹ ಪರಿಗಳ ಕಂಡು ಬೆರಗಾದೆ, ಗುಹೇಶ್ವರಾ-ಇವರೆಲ್ಲ ಸಂಸಾರವ್ಯಾಪಕರು.	ಶರಣ ಲಿಂಗಾರ್ಚನೆಯ ಸ್ಥಲ (ವಚನ ೬೮)	'ಗುರುವಿನ ಕರುಣ!' ಎಂಬಲ್ಲಿ ಭಾವಸೂಚಕ ಚಿಹ್ನೆಯಿದ್ದು, 'ಇದ ಬಲ್ಲರೆ' (ಇದನ್ನು ಬಲ್ಲರೇ?) ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಮೂಲಕ ಗುರುಕೃಪೆಯ ನಿಜಸ್ವರೂಪದ ಅರಿವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಶಿವಾನುಭವ ಪತ್ರಿಕೆ (೧೯೩೦ - ಸಂ: ಡಾ. ಫ. ಗು. ಹಳಕಟ್ಟಿ)	ರಾಜಸಭೆ ದೇವಸಭೆಯೊಳಗೆ, ದೇವರಾಜ ಪೂಜಕರೆಲ್ಲ ಮುಖ್ಯರಿಗೆ ಗುರುವಿನ ಕರುಣ ಇರ ಬಲ್ಲರೆ ಅಯ್ಯಾ!	ಮಹೇಶ್ವರ ಸ್ಥಲ (೪೬ ಲ ೬೮)	'ಇದ ಬಲ್ಲರೆ' ಬದಲಿಗೆ 'ಇರ ಬಲ್ಲರೆ' ಎಂಬ ಪಾಠವಿದೆ. ಡಂಭಾಚಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಲ್ಲಿ ಗುರುವಿನ ಕರುಣೆಯು ನೆಲೆಸಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಎಂಬ ಅಸ್ತಿತ್ವವಾದಿ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇಲ್ಲಿ ಮೂಡುತ್ತದೆ.
ತರಳಬಾಳು ವಚನ ಸಂಪುಟ (ಸಿರಿಗೆರೆ ಆವೃತ್ತಿ)	ರಾಜಸಭೆ ದೇವಸಭೆಯೊಳಗೆ, ದೇವ-ರಾಜ-ಪೂಜಕರೆಲ್ಲಾ ಮುಖ್ಯರಿಗೆ, ಗುರುವಿನ ಕರುಣವನೈದ ಬಲ್ಲರೆ ಅಯ್ಯಾ? ಪೂಜಕರೆಲ್ಲರ ಪರಿಗಳ ಕಂಡು ಬೆರಗಾದೆ, ಗುಹೇಶ್ವರಾ-ಇವರೆಲ್ಲ ಸಂಸಾರವ್ಯಾಪಕರು.	ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ವಚನ ಸಂಪುಟ (ವಚನ ೬೮)	'ಕರುಣವನೈದ ಬಲ್ಲರೆ' (ಕರುಣವನು + ಐದ + ಬಲ್ಲರೆ) ಎಂಬ ಸಂಧಿಪದವಿದೆ. ಹಳಗನ್ನಡದ 'ಐದು' (ಪಡೆ ಅಥವಾ ತಲುಪು) ಧಾತುವಿನ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಗುರುಕರುಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಬಲ್ಲರೇ ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ.
ದೇಶೀ ಅಥವಾ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪಾಠಾಂತರ (ವಿತಂಡವಾದ ಸಂಗ್ರಹ)	ರಾಯಸಭೆ ದೇವಸಭೆಯೊಳಗೆ ದೇವರಾಜ ಪೂಜಕರೆಲ್ಲಾ ಮುಖ್ಯರಿಗೆ ಗುರುವಿನ ಕರುಣ! ಇದ ಬಲ್ಲರೆ ಅಯ್ಯಾ ಪೂಜಕರೆಲ್ಲರು? ... ಗುಹೇಶ್ವರಾ, ಇವರೆಲ್ಲಾ ಸಂಸಾರವ್ಯಾಪಕರು!	ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ದೇವರ ವಚನಗಳು (ವಚನ ೬೮)	'ರಾಜಸಭೆ' ಎಂಬ ತತ್ಸಮ ರೂಪದ ಬದಲಿಗೆ 'ರಾಯಸಭೆ' ಎಂಬ ತದ್ಭವ ಅಥವಾ ದೇಶೀ ರೂಪ ಬಳಕೆಯಾಗಿದೆ.

ಈ ಪಾಠಾಂತರಗಳ ಭಾಷಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು ವಚನದ ಅರ್ಥವಿಸ್ತಾರದ ಕುರಿತು ಆಳವಾದ ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಡಾ. ಬಿ. ವಿ. ಮಲ್ಲಾಪುರ ಮತ್ತು ಡಾ. ಎಂ. ಎಂ. ಕಲಬುರ್ಗಿಯವರ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ "ದೇವ-ರಾಜ-ಪೂಜಕರೆಲ್ಲಾ ಮುಖ್ಯರಿಗೆ, ಗುರುವಿನ ಕರುಣ! ಇದ ಬಲ್ಲರೆ ಅಯ್ಯಾ ಪೂಜಕರೆಲ್ಲರು?" ಎಂಬ ಪಾಠವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ವಾಕ್ಯವು ಉದ್ಗಾರವಾಚಕವಾಗಿ (ಗುರುವಿನ ಕರುಣ!) ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯ ವಾಕ್ಯವು 'ಇದ' (ಇದನ್ನು, ಅಂದರೆ ಈ ಗುರುಕಾರುಣ್ಯದ ರಹಸ್ಯವನ್ನು) ಎಂಬ ಸುಟ್ಟು ಪದದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಎತ್ತುತ್ತದೆ. ಇದರ ಅರ್ಥವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಎರಡು ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಮೊದಲನೆಯ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ರಾಜಸಭೆ ಮತ್ತು ದೇವಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ದೇವ-ರಾಜರನ್ನು ಪೂಜಿಸುವವರೇ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಅಂತಹವರಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಗುರುವಿನ ಕರುಣೆಯ ಅರಿವು ಇರುತ್ತದೆಯೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯಿದೆ. ಎರಡನೆಯ ವ್ಯಂಗ್ಯಾತ್ಮಕ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಲೌಕಿಕ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಸ್ಥರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಪೂಜಾರಿಗಳಿಗೆ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಗುರುಗಳ ಕೃಪಾಕಟಾಕ್ಷವು ಸುಲಭವಾಗಿ ದಕ್ಕುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ತಾವು ಗುರುಕಾರುಣ್ಯ ಉಳ್ಳವರೆಂದು ಅವರು ಲೋಕದ ಮುಂದೆ ಬೊಗಳುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಈ ಬಾಹ್ಯ ಪೂಜಕರೆಲ್ಲರೂ ನಿಜವಾದ 'ಗುರುವಿನ ಕರುಣ' ಎಂದರೇನೆಂದು ಬಲ್ಲರೇ ಎಂಬ ತೀಕ್ಷ್ಣ ವಿಡಂಬನೆ ಇಲ್ಲಿದೆ.

ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ, ತರಳಬಾಳು ಸಂಪುಟದ ಪಾಠಾಂತರವಾದ "ಗುರುವಿನ ಕರುಣವನೈದ ಬಲ್ಲರೆ ಅಯ್ಯಾ? ಪೂಜಕರೆಲ್ಲರ ಪರಿಗಳ ಕಂಡು ಬೆರಗಾದೆ" ಎಂಬಲ್ಲಿ 'ಕರುಣವನೈದ' (ಕರುಣವನು + ಐದ) ಎಂಬ ಸಂಧಿಪ್ರಯೋಗವಿದೆ. ಹಳಗನ್ನಡ ಮತ್ತು ನಡುಗನ್ನಡ ವ್ಯಾಕರಣದಲ್ಲಿ 'ಐದು' ಎಂಬ ಧಾತುವಿಗೆ 'ಪಡೆದುಕೊ', 'ಹೊಂದು' ಅಥವಾ 'ತಲುಪು' ಎಂಬರ್ಥವಿದೆ. ಲಿಪಿಕಾರರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ 'ಕರುಣವನೈದ ಬಲ್ಲರೆ' ಎಂಬುದು 'ಕರುಣ! ಇದ ಬಲ್ಲರೆ' ಆಗಿ ವಿಭಜನೆಗೊಂಡಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ ಅಥವಾ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಸಂಧಿಗೊಂಡಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಈ ಪಾಠದ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಜಸಭೆ ಹಾಗೂ ದೇವಸಭೆಯೊಳಗೆ ದೇವ-ರಾಜರ ಪೂಜಕರಾಗಿ ಮೆರೆಯುವ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ನಿಜವಾದ ಗುರುವಿನ ಕರುಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು (ಐದಲು) ಎಂದಾದರೂ ಶಕ್ತರೇ ಎಂಬ ನೇರ ತಾತ್ವಿಕ ನಿರಾಕರಣೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ, "ಪೂಜಕರೆಲ್ಲರು? ಇಂತಹ ಪರಿಗಳ" ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿ "ಪೂಜಕರೆಲ್ಲರ ಪರಿಗಳ" ಎಂಬ ಷಷ್ಠೀ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಸಂಬಂಧವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟು ವಾಕ್ಯಬಂಧವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ನೇರಗೊಳಿಸಿದೆ. ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ, ಡಾ. ಫ. ಗು. ಹಳಕಟ್ಟಿಯವರ ೧೯೩೦ರ 'ಶಿವಾನುಭವ' ಪಾಠದಲ್ಲಿ 'ಇದ ಬಲ್ಲರೆ' ಎಂಬಲ್ಲಿ ದಕಾರಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ರಕಾರವು ಬಳಕೆಯಾಗಿ 'ಇರ ಬಲ್ಲರೆ' ಎಂದಾಗಿದೆ. ತಾಡೋಲೆ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ 'ದ' ಮತ್ತು 'ರ' ಅಕ್ಷರಗಳ ವಿನ್ಯಾಸದ ಸಾಮ್ಯತೆಯಿಂದ ಇಂತಹ ಪಾಠಾಂತರಗಳು ಸಹಜವಾಗಿ ಏರ್ಪಡುತ್ತವೆ. 'ಗುರುವಿನ ಕರುಣ ಇರ ಬಲ್ಲರೆ' ಎಂದಾಗ, ಅಂತಹ ಡಂಭಾಚಾರಿಗಳಾದ ಮುಖ್ಯರಿಗೆ ಗುರುವಿನ ಕರುಣೆ ಇರಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಅಥವಾ ಗುರುವಿನ ಕರುಣೆಯು ಎಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹೇಗೆ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಬಲ್ಲರೇ ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಹೊರಡುತ್ತದೆ. ದೇಶೀ ಪಾಠಾಂತರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ 'ರಾಯಸಭೆ' ಎಂಬ ತದ್ಭವ ರೂಪವು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಆಡುಮಾತಿನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಪಾಠಾಂತರಗಳೂ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಬಾಹ್ಯ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾವರ ಅರ್ಚನೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದವರಿಗೆ ಆಂತರಿಕ ಗುರುಕಾರುಣ್ಯವು ಅಗಮ್ಯವಾದುದು ಎಂಬ ಒಂದೇ ತಾತ್ವಿಕ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಸಮಾವೇಶಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ರಾಜಸಭೆ ಮತ್ತು ದೇವಸಭೆ: ಅಧಿಕಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಮತ್ತು ಪುರೋಹಿತಶಾಹಿಯ ವಿಡಂಬನೆ

ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಲಚುರಿಗಳ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ ಕಲ್ಯಾಣದಲ್ಲಿ ಬಸವಾದಿ ಶರಣರು ನಡೆಸಿದ ಆಂದೋಲನವು ಕೇವಲ ಆತ್ಮೋದ್ಧಾರದ ವ್ಯಕ್ತಿಕೇಂದ್ರಿತ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಿರದೆ, ಸಮಾಜೋದ್ಧಾರದ ಸಮಗ್ರ ಆಂದೋಲನವಾಗಿತ್ತು. ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ರಾಜಸತ್ತೆಯ ಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ರಾಜರು ಹಾಗೂ ಮತಸತ್ತೆಯ ಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಧರ್ಮಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕಿಳಿದರೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ನಿರಾಕರಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ರಾಜಸತ್ತೆ, ಪುರೋಹಿತಸತ್ತೆ (ಮತಸತ್ತೆ) ಮತ್ತು ಪುರುಷಸತ್ತೆಗಳೆಂಬ ಪ್ರತಿಗಾಮಿ ಸತ್ತೆಗಳು ಒಂದಾಗಿ ಶೋಷಣೆಯನ್ನು ಪೋಷಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದವು. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭು-ಪ್ರಜೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ-ಶೂದ್ರ ಹಾಗೂ ಪುರುಷ-ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೆಂಬ ಭೇದಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಈ ಸತ್ತೆಗಳು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದವು. ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಪ್ರಸ್ತುತ ವಚನವು ಮೂರು ತಾರ್ಕಿಕ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವಾದವನ್ನು ಮಂಡಿಸುತ್ತದೆ: ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ರಾಜಸಭೆ ಮತ್ತು ದೇವಸಭೆಗಳೆಂಬ ಅಧಿಕಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಅನಾವರಣ, ಎರಡನೆಯದಾಗಿ ಗುರುವಿನ ಕರುಣೆಯ ಕುರಿತಾದ ತಾತ್ವಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆ, ಹಾಗೂ ಮೂರನೆಯದಾಗಿ ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಸಂಸಾರವ್ಯಾಪಕರು ಎಂಬ ಅನುಭಾವಿಕ ತೀರ್ಪು. ವಚನದ ಮೊದಲ ಸಾಲಾದ "ರಾಜಸಭೆ ದೇವಸಭೆಯೊಳಗೆ, ದೇವ-ರಾಜ-ಪೂಜಕರೆಲ್ಲಾ ಮುಖ್ಯರಿಗೆ" ಎಂಬ ಮಾತು ಅಂದಿನ ಅವಳಿ ಅಧಿಕಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳಾದ ರಾಜಸತ್ತೆ (ರಾಜಸಭೆ) ಮತ್ತು ಮತಸತ್ತೆಗಳ (ದೇವಸಭೆ) ನೇರ ವಿಮರ್ಶೆಯಾಗಿದೆ.

ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ರಾಜನ ಆಸ್ಥಾನವಾದ ರಾಜಸಭೆಯು ಲೌಕಿಕ ಅಧಿಕಾರ, ದಂಡನೆಯ ಭಯ ಮತ್ತು ಐಶ್ವರ್ಯದ ಕೇಂದ್ರವಾದರೆ, ದೇವಾಲಯದ ಅಥವಾ ಧರ್ಮಪೀಠದ ದೇವಸಭೆಯು ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕ ಮೋಕ್ಷದ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ಇವೆರಡನ್ನೂ ಒಂದೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ (ರಾಜಸಭೆ ದೇವಸಭೆಯೊಳಗೆ) ಬೆಸೆಯುವ ಮೂಲಕ, ಅಂದಿನ ದೇವಾಲಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ರಾಜಸಭೆಯಷ್ಟೇ ಶ್ರೇಣೀಕೃತ, ಅಧಿಕಾರಲಾಲಸೆಯ ಮತ್ತು ಆಡಂಬರದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿರುವುದನ್ನು ಬಯಲುಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ, ಸಮಗ್ರ ವಚನ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ 'ದೇವ-ರಾಜ-ಪೂಜಕರೆಲ್ಲಾ' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಕೂಡುಗೆರೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮುದ್ರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಹಳಕಟ್ಟಿಯವರ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ 'ದೇವರಾಜ ಪೂಜಕರೆಲ್ಲ' ಎಂದು ಮುದ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸ ಮತ್ತು ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸಗಳೆರಡರ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿಯೂ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸದ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ದೇವಪೂಜಕರು ಮತ್ತು ರಾಜಪೂಜಕರು ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ; ಅಂದರೆ ದೇವಸಭೆಯೊಳಗೆ ಕಲ್ಲು-ಮಣ್ಣುಗಳ ಸ್ಥಾವರ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಅರ್ಚಿಸುವ ವೃತ್ತಿಪರ ಪುರೋಹಿತರು (ದೇವ-ಪೂಜಕರು) ಹಾಗೂ ರಾಜಸಭೆಯೊಳಗೆ ಮರ್ತ್ಯಲೋಕದ ಅರಸರನ್ನು ಹೊಗಳಿ, ಓಲೈಸಿ ಬದುಕುವ ಆಸ್ಥಾನಿಕರು ಮತ್ತು ವಂದಿಮಾಗಧರು (ರಾಜ-ಪೂಜಕರು). ಶರಣ ಧರ್ಮದ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮರ್ತ್ಯ ಮಾನವನಾದ ರಾಜನನ್ನು ದೇವರೆಂದು ಓಲೈಸುವುದು ಮತ್ತು ಜಡವಾದ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ದೇವರೆಂದು ಪೂಜಿಸುವುದು ಇವೆರಡೂ ಆತ್ಮವಂಚನೆಯೇ ಆಗಿವೆ. ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸದ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ 'ದೇವರಾಜ' ಎಂದರೆ ಸ್ವರ್ಗಾಧಿಪತಿಯಾದ ಇಂದ್ರ ಅಥವಾ ಸಾರ್ವಭೌಮ ಅರಸ ಎಂದರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ವೈದಿಕ ಕರ್ಮಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಗಸುಖದ ಭೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಬಹುದಕ್ಷಿಣೆಯ ಯಜ್ಞ-ಯಾಗಾದಿಗಳ ಮೂಲಕ ದೇವರಾಜನಾದ ಇಂದ್ರನನ್ನು ಹಾಗೂ ಅಮರಾವತಿಯ ಭೋಗವನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವ ಪರಂಪರೆಯಿದೆ (ಅಮರಾವತಿಯ ಪಟ್ಟಣದೊಳಗೆ..., ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಾಶ್ಚ ವೇದಾಶ್ಚ ಯಜ್ಞಾಶ್ಚ ಬಹುದಕ್ಷಿಣಾಃ). ಇಂತಹ ಸ್ವರ್ಗಲಾಲಸೆಯ ಕರ್ಮಠರು ಹಾಗೂ ರಾಜಾಶ್ರಯದ ಪುರೋಹಿತಶಾಹಿಯು ಅಂದಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ 'ಮುಖ್ಯರು' (ಗಣ್ಯರು, ಪ್ರಮುಖರು, ಶ್ರೇಷ್ಠರು) ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.

ಈ 'ಮುಖ್ಯ'ರೆನಿಸಿಕೊಂಡ ಹಿರಿಯರ ಆಂತರಿಕ ಟೊಳ್ಳುತನವನ್ನು ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ತನ್ನ ಮತ್ತೊಂದು ಪೂರಕ ವಚನದಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ನಿಷ್ಠುರವಾಗಿ ಶೋಧಿಸಿದ್ದಾನೆ:

ಆದ್ಯರಲ್ಲ ವೇದ್ಯರಲ್ಲ ಸಾಧ್ಯರಲ್ಲದ ಹಿರಿಯರ ನೋಡಾ. ತನುವಿಕಾರ ಮನವಿಕಾರ ಇಂದ್ರಿಯವಿಕಾರದ ಹಿರಿಯರ ನೋಡಾ. ಶಿವಚಿಂತೆ ಶಿವಜ್ಞಾನಿಗಳ ಕಂಡಡೆ, ಆಳವಾಡಿ ನುಡಿವರು. ಗುಹೇಶ್ವರನರಿಯದ ಕರ್ಮಿಗಳು.

ರಾಜಸಭೆ ಮತ್ತು ದೇವಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದ ಈ 'ಮುಖ್ಯರು' ಆದ್ಯರೂ ಅಲ್ಲ, ವೇದ್ಯರೂ ಅಲ್ಲ, ಸಾಧ್ಯರೂ ಅಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ತನುವಿಕಾರ, ಮನವಿಕಾರ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯವಿಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ 'ಕರ್ಮಿ'ಗಳಾಗಿದ್ದು, ನಿಜವಾದ ಶಿವಚಿಂತೆಯುಳ್ಳ ಶಿವಜ್ಞಾನಿಗಳನ್ನು ಕಂಡರೆ ಅಪಹಾಸ್ಯ (ಆಳವಾಡಿ ನುಡಿವರು) ಮಾಡುವ ಅಹಂಕಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದು ಅಲ್ಲಮನ ನಿಲುವಾಗಿದೆ.

ಗುರುವಿನ ಕರುಣ ಮತ್ತು ಶರಣ ಲಿಂಗಾರ್ಚನೆಯ ತಾತ್ವಿಕತೆ

ವಚನದ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾದ "ಗುರುವಿನ ಕರುಣ! ಇದ ಬಲ್ಲರೆ ಅಯ್ಯಾ ಪೂಜಕರೆಲ್ಲರು?" ಎಂಬುದು ಶರಣ ಧರ್ಮದ ಅನುಭಾವಿಕ ಪೂಜಾತತ್ವಕ್ಕೂ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸ್ಥಾವರ ಪೂಜಾಕ್ರಮಕ್ಕೂ ಇರುವ ಮೂಲಭೂತ ತಾತ್ವಿಕ ಅಂತರವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಸಮಗ್ರ ವಚನ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಈ ವಚನವನ್ನು 'ಶರಣ ಲಿಂಗಾರ್ಚನೆಯ ಸ್ಥಲ'ದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿರುವುದಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಹಳಕಟ್ಟಿಯವರು ಇದನ್ನು 'ಮಹೇಶ್ವರ ಸ್ಥಲ'ದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿರುವುದಕ್ಕೆ ಈ ತಾತ್ವಿಕ ವೈರುಧ್ಯವೇ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಈ ಎರಡು ಪರಸ್ಪರ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಾದರಿಗಳ ರಚನಾತ್ಮಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕವು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ತಾತ್ವಿಕ ಆಯಾಮ	ದೇವ-ರಾಜ-ಪೂಜಕರ ಮಾರ್ಗ (ಸ್ಥಾವರ ಭಿನ್ನಾಚಾರ)	ಶರಣರ ಗುರುಕಾರುಣ್ಯ ಮಾರ್ಗ (ಅನುಭಾವಿಕ ಸಮರಸಾಚಾರ)
ಕೇಂದ್ರ ನೆಲೆ ಮತ್ತು ವೇದಿಕೆ	ರಾಜಸಭೆ ಮತ್ತು ದೇವಸಭೆ (ರಾಜಸತ್ತೆ ಹಾಗೂ ಪುರೋಹಿತಸತ್ತೆಗಳ ಶ್ರೇಣೀಕೃತ ಅಧಿಕಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳು).	ಅನುಭವಮಂಟಪ ಮತ್ತು ಸಾಧಕನ ಅಂತರಂಗದ ಅರಿವಿನ ನೆಲೆ (ವರ್ಣ, ವರ್ಗ, ಲಿಂಗಭೇದವಿಲ್ಲದ ಸಮಾನತೆಯ ವೇದಿಕೆ).
ಪೂಜಾ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ವಿಧಾನ	ಭಿನ್ನಾಚಾರ: ದೇವರು ತನ್ನಿಂದ ಬೇರೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಸ್ಥಾವರ ವಿಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ಆಹ್ವಾನ, ವಿಸರ್ಜನೆ, ಅಗ್ಘವಣಿ, ಪತ್ರೆ, ಪುಷ್ಪ, ಧೂಪ, ದೀಪಗಳ ಮೂಲಕ ನಡೆಸುವ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಅರ್ಚನೆ.	ಸಮರಸಾಚಾರ (ಶಿವಯೋಗ): ಶಾಂಭವೀ ದೀಕ್ಷೆಯ ಮೂಲಕ ಕರಸ್ಥಲದ ಇಷ್ಟಲಿಂಗವನ್ನು ಆತ್ಮಲಿಂಗವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಪ್ರಾಣಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಭಾವಲಿಂಗಗಳನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೆ ಪ್ರಜ್ವಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಷಟ್‌ಸ್ಥಲಾತ್ಮಕ ಪೂಜೆ.
ಗುರುವಿನ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ	ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಮುಖ್ಯಸ್ಥಿಕೆ, ಶಾಸ್ತ್ರ-ಅಕ್ಷರಗಳ ಪಾಂಡಿತ್ಯದ ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಲೌಕಿಕ ಪ್ರಭಾವ.	ಅನಿಮಿಷ ಗುರುಕಾರುಣ್ಯ: ಜೀವಾತ್ಮ ಮತ್ತು ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸಿ ನಿಜತತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಡುವ ಅರಿವಿನ ಶಕ್ತಿ.
ಸಾಧನೆಯ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಪ್ರೇರಣೆ	ಉದರಪೋಷಣೆ, ರಾಜಮನ್ನಣೆ, ಸ್ವರ್ಗಭೋಗದ ಆಮಿಷ ಮತ್ತು ಮರಣಾನಂತರದ ಕಲ್ಪಿತ ಮುಕ್ತಿಯ ಫಲಾಪೇಕ್ಷೆ.	ಸತ್ಕ್ರಿಯಾಚರಣೆ (ಕ್ರಿಯಾಮಥನ), ಕಾಯಕ-ದಾಸೋಹ ನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಪಂಚಚಿತ್ತಗಳ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಅಳಿಸುವ 'ಮದವಳಿಗೆ'.
ಅಂತಿಮ ಪರಿಣಾಮ	ಸಂಸಾರವ್ಯಾಪಕತ್ವ: ತನುವಿಕಾರ, ಮನವಿಕಾರ, ಇಂದ್ರಿಯವಿಕಾರ ಮತ್ತು ಭವಬಂಧನದ ನಿರಂತರ ವಿಸ್ತರಣೆ.	ನಿರ್ವಯಲು ಮತ್ತು ಲಿಂಗಾಂಗ ಸಾಮರಸ್ಯ: ಪೂರ್ವಾಶ್ರಮದ ಜಾತಿ-ಕುಲ ಸೂತಕಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಶಿವಕೈವಲ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದು.

ಭಿನ್ನಾಚಾರದ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಸಮರಸಾಚಾರದ ಶಿವಯೋಗ

ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶೈವ ಮತ್ತು ಇತರ ವೈದಿಕ ಮತಸ್ಥರಲ್ಲಿ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಪೂಜಾಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ತಾತ್ವಿಕವಾಗಿ 'ಭಿನ್ನಾಚಾರ' ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಪೂಜಕರು ಸ್ಥಾವರ ಲಿಂಗವನ್ನೋ ಅಥವಾ ಇತರ ದೇವತೆಗಳನ್ನೋ ತಮ್ಮಿಂದ ಬೇರೆಯಾದ ಬಾಹ್ಯ ವಸ್ತುವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಆಹ್ವಾನ, ವಿಸರ್ಜನೆ, ಅರ್ಚನೆ, ಪೂಜನೆ ಮುಂತಾದ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಕ್ರಿಯಾವಿಧಿಗಳ ಮೂಲಕ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುದೇವರು ತನ್ನ ಅನೇಕ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಬಾಹ್ಯ ಪೂಜಕರ ಯಾಂತ್ರಿಕತೆಯನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಖಂಡಿಸಿದ್ದಾನೆ. "ಅಗ್ಘವಣಿ ಪತ್ರೆ ಪುಷ್ಪ ಧೂಪ ದೀಪ ನಿವಾಳಿಯಲ್ಲಿ..." ಹಾಗೂ "ಮಜ್ಜನಕ್ಕೆರೆದು ಫಲವ ಬೇಡುವರಯ್ಯಾ", "ಮಜ್ಜನಕ್ಕೆರೆವರೆಲ್ಲ, ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಫಲವೇನು?" ಎಂಬ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ, ಕೇವಲ ನೀರು-ಹೂವುಗಳನ್ನು ಎರೆದು ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಲೌಕಿಕ ಫಲವನ್ನು ಬೇಡುವ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮನೋಧರ್ಮವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ "ಉದಯವಾಯಿತ್ತ ಕಂಡು ಉದರಕ್ಕೆ ಕುದಿವರಯ್ಯಾ", "ಸತ್ತ ಬಳಿಕ ಮುಕ್ತಿಯ ಹಡೆದೆಹೆನೆಂದು ಪೂಜಿಸ ಹೋದಡೆ", "ಕಲ್ಲ ಮನೆಯ ಮಾಡಿ, ಕಲ್ಲ ದೇವರ ಮಾಡಿ", ಹಾಗೂ "ಕಲ್ಲ, ದೇವರೆಂದು ಪೂಜಿಸುವರು ಆಗದು ಕಾಣಿರೊ" ಎಂಬ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ, ಹೊಟ್ಟೆಪಾಡಿಗಾಗಿ (ಉದರಕ್ಕೆ) ಮತ್ತು ಮರಣಾನಂತರದ ಕಲ್ಪಿತ ಮುಕ್ತಿಗಾಗಿ ಜಡಶಿಲೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುವವರ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಯಲು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. "ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕರಸ್ಥಲ, ಮನದಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಥಲ, ತನುವೆಲ್ಲ ಹುಸಿಸ್ಥಲ" ಎಂಬ ವಚನದಲ್ಲಿಯೂ ಬಾಹ್ಯ ಆಚರಣೆ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ವಿಕಾರಗಳ ನಡುವಿನ ಕಂದಕವನ್ನು ಅಲ್ಲಮನು ವಿಡಂಬಿಸಿದ್ದಾನೆ.

ಇದಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಶರಣರ ಪೂಜೆಯು 'ಸಮರಸಾಚಾರ' ಅಥವಾ 'ಅಂಗ-ಲಿಂಗ ಸಾಮರಸ್ಯ'ದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಗುರುವಿನ ಕರುಣೆಯಿಂದ (ಶಾಂಭವೀ ದೀಕ್ಷೆ ಅಥವಾ ಇಷ್ಟಲಿಂಗ ದೀಕ್ಷಾವಿಧಾನ) ಸಾಧಕನ ಕರಸ್ಥಲಕ್ಕೆ ಬರುವ ಇಷ್ಟಲಿಂಗವು ಕೇವಲ ಬಾಹ್ಯ ಶಿಲೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಆತ್ಮಲಿಂಗದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ವೀರಶೈವ ಪೂಜಾತತ್ವದಂತೆ ಸಾಧಕನು ತಾನೇ ಶಿವನೆಂದು ಭಾವಿಸಿಕೊಂಡು, ಕರಕಮಲದಲ್ಲಿರಿಸುವ ಇಷ್ಟಲಿಂಗದ ಮೂಲಕ ತನ್ನೊಳಗಿನ ಪ್ರಾಣಲಿಂಗವನ್ನೂ ಭಾವಲಿಂಗವನ್ನೂ (ಆತ್ಮಲಿಂಗ) ಪ್ರಜ್ವಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಒಂಭತ್ತು ಲಿಂಗಗಳನ್ನೂ ಇಷ್ಟಲಿಂಗದಲ್ಲಿಯೇ ಸಮಾವೇಶ ಮಾಡಿ ಪೂಜಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಇಷ್ಟ-ಪ್ರಾಣ-ಭಾವಲಿಂಗಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆರು ಲಿಂಗಸ್ಥಲಗಳು ಸಾಧಕನ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತವಾಗುವುದೇ ನಿಜವಾದ ಷಟ್‌ಸ್ಥಲಾತ್ಮಕ ಲಿಂಗಪೂಜೆ ಅಥವಾ ಶಿವಯೋಗವೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ವಿಚಾರಶೀಲತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಯಾಂತ್ರಿಕವಾದಾಗ ಅವು ಸಂಪೂರ್ಣ ಅನುಪಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಅಲ್ಲಮನ ಭಾವುಕವಲ್ಲದ ವೈಚಾರಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.

ಗುರುವಿನ ಕರುಣ: ಅನಿಮಿಷ ದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಆತ್ಮ-ಪರಮಾತ್ಮರ ಏಕೀಕರಣ

ಶರಣ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ 'ಗುರುವಿನ ಕರುಣ' (ಗುರುಕಾರುಣ್ಯ) ಎಂಬುದು ರಾಜಸಭೆ ಅಥವಾ ದೇವಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುವ ರಾಜಕೀಯ-ಧಾರ್ಮಿಕ ಪದವಿಯಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಅದು ಅಜ್ಞಾನದ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಕಳೆದು ಜೀವಾತ್ಮ ಮತ್ತು ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸುವ ಅರಿವಿನ ದೀಕ್ಷೆಯಾಗಿದೆ. ಶರಣ ಉರಿಲಿಂಗಪೆದ್ದಿಯ ವಚನವು ಗುರುಕಾರುಣ್ಯದ ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ: "ಆತ್ಮನನು ಪರಮಾತ್ಮನನು ಶ್ರೀ ಗುರುಸ್ವಾಮಿ ಒಂದು ಮಾಡಿ ಇದೇ ನಿನ್ನ ನಿಜತತ್ತ್ವವೆಂದು ಅರುಹ ಹೇಳಿ ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟ ಬಳಿಕ ಇಂತಹ ಗುರುಸ್ವಾಮಿಯ ಆಜ್ಞೆಯ ಮೀರಿ ಲಿಂಗವನರಿಯದೆ ಲಿಂಗಬಾಹಿರರಾದ ದ್ವಿಜರನು ಯೋಗಿಯನು ಸನ್ಯಾಸಿಯನು ಗುರುವೆಂದು ಭಾವಿಸಬಹುದೆ? ಶಿವ ಶಿವಾ, ಅದು ಗುರುದ್ರೋಹ". ಉರಿಲಿಂಗಪೆದ್ದಿಯ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಗುರುವು ಮುಂದೆ ಎಸೆದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಲ್ಲೇ (ಘೇ ಜಾ ದಗಡಿಚ - ಇದೇ ಲಿಂಗ, ಇದನ್ನೇ ಕೊಂಡು ಹೋಗು) ಗುರುಕಾರುಣ್ಯದ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಶಿವಲಿಂಗವಾಗಿ, ಆತನನ್ನು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಟ್ಟಳೆಯಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿ ಮಹಾಜ್ಞಾನಿಯನ್ನಾಗಿ ಹಾಗೂ ಪೀಠಾಧಿಪತಿಯನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸಿತು. ಅದೇ ರೀತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಗಮದ ಐದನೆಯ ಪಟಲದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಿರುವಂತೆ (ಯಸ್ಯೈವ ಶಾಂಭವೀ ದೀಕ್ಷಾ ಜಾತಾ ಗುರು ಕೃಪಾವಶಾತ್...), ಗುರುಕೃಪೆಯಿಂದ ಶಾಂಭವೀ ದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆದ ಭಕ್ತನಿಗೆ ಹಿಂದಿನ ಜಾತಿ, ಕುಲ, ವಂಶಗಳೆಂಬ ಪ್ರಾಕೃತ ಬಂಧನಗಳೆಲ್ಲವೂ ನಾಶವಾಗಿ ಶಿವತ್ವವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಗುರುಕಾರುಣ್ಯ ವೇದ್ಯವಾದ ಬಳಿಕ ಜನನ ಸೂತಕವಿರುವುದಿಲ್ಲ.

ಸ್ವತಃ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಗುರು ಅನಿಮಿಷದೇವನ ಕಾರುಣ್ಯವು ಅತ್ಯಂತ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಅಲ್ಲಮನು ತನ್ನ ಗುರುವಿನ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು "ಅಂದು ಲಿಂಗದಲಿ ಅನಿಮಿಷ, ಇಂದು ಜಂಗಮದಲಿ ಅನಿಮಿಷ" ಎಂದು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲದೆ, "ಇಲ್ಲವೆಂದು ಸಂದೇಹಿಸಿದವಂಗೆ ಉಂಟೆಂದು ಇಹವ ತೋರಿದನು ಶ್ರೀಗುರು" ಹಾಗೂ "ಕಾಣಬಾರದ ಲಿಂಗವು ಕರಸ್ಥಲಕ್ಕೆ ಬಂದಡೆ..." ಎಂದು ಗುರುಕಾರುಣ್ಯದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮುಕ್ತಾಯಕ್ಕ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಮನ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿಯೂ "ಅಂತರಂಗದ ಅರಿವು ಪ್ರಕಾಶಿಸಬೇಕಾದರೆ ಅಜಗಣ್ಣನ ಗುರುಕಾರುಣ್ಯ ಬೇಕೆ ಬೇಕು" ಎಂಬ ತಾತ್ವಿಕ ಸತ್ಯವು ಪ್ರತಿಪಾದಿತವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ರಾಜಸಭೆ ಮತ್ತು ದೇವಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೆರೆಯುವ ಪೂಜಕರಿಗೆ ಇಂತಹ ಅಂತರಂಗದ ಅರಿವನ್ನು ಬೆಳಗುವ ಗುರುಕಾರುಣ್ಯದ ಗಂಧವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ; ಕಾಮಿಕಾಗಮದ ಅರ್ಚನ ವಿಧಿಪಟಲವು ಎಚ್ಚರಿಸುವಂತೆ ("ಜಾನತೇನಾತ್ಮ ಹೃದಯೇನ ನಾರ್ಚಿತೋ ಭಗವಾನ್ ಶಿವಃ | ಸುಚಿರಂ ಸಂಚರತ್ಯಸ್ಮಿನ್ ಸಂಸಾರೇ ದುಃಖಸಾಗರೇ"), ಆತ್ಮಹೃದಯದ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಅರ್ಚಿಸದವನು ಸಂಸಾರವೆಂಬ ದುಃಖಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಚಿರಕಾಲ ಅಲೆಯುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತಾನೆ.

ಕ್ರಿಯಾಮಥನ ಮತ್ತು ಪಂಚಚಿತ್ತಗಳ ಮದವಳಿಗೆ

ಗುರುವಿನ ಕರುಣೆಯನ್ನು ಅರಿಯುವುದು ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಬೌದ್ಧಿಕ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲ; ಅದಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವು 'ಸತ್ಕ್ರಿಯಾಚರಣೆ' (ಕ್ರಿಯಾಮಥನ) ಎಂಬ ಕಠಿಣ ಸಾಧನೆಯ ಮಾನದಂಡವನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತಾನೆ:

ಕ್ರಿಯಾಮಥನವಿಲ್ಲದೆ ಕಾಣಬಂದುದೆ ಇಕ್ಷುವಿನೊಳಗಣ ಮಧುರ? ಕ್ರಿಯಾಮಥನವಿಲ್ಲದೆ ಕಾಣಬಂದುದೆ ತಿಲದೊಳಗಣ ತೈಲ? ಕ್ರಿಯಾಮಥನವಿಲ್ಲದೆ ಕಾಣಬಂದುದೆ ಕ್ಷೀರದೊಳಗಣ ಘೃತ? ಕ್ರಿಯಾಮಥನವಿಲ್ಲದೆ ಕಾಣಬಂದುದೆ ಕಾಷ್ಠದೊಳಗಣ ಅಗ್ನಿ? ಇದು ಕಾರಣ, ನಮ್ಮ ಗುಹೇಶ್ವರಲಿಂಗವ ತನ್ನೊಳಗೆ ಅರಿದೆನೆಂಬ ಮಹಂತಂಗೆ ಸತ್ಕ್ರಿಯಾಚರಣೆಯೆ ಸಾಧನ ಕಾಣಿಭೋ.

ಕಬ್ಬನ್ನು ಅರೆಯದೆ ಸಿಹಿಯೂ, ಎಳ್ಳನ್ನು ಗಾಣಕ್ಕೆ ಹಾಕದೆ ಎಣ್ಣೆಯೂ, ಹಾಲನ್ನು ಕಡೆಯದೆ ತುಪ್ಪವೂ, ಕಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ತಿಕ್ಕದೆ ಬೆಂಕಿಯೂ ಹೇಗೆ ಪ್ರಕಟವಾಗಲಾರವೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಅಂತರಂಗ-ಬಹಿರಂಗಗಳ ಸತ್ಕ್ರಿಯಾಚರಣೆಯಿಲ್ಲದೆ (ಕಾಯಕ ಮತ್ತು ಅಂತರಂಗ ಶುದ್ಧಿ) ಲಿಂಗಾನುಭವವು ಸಾಧ್ಯವಾಗದು. ಬಸವಣ್ಣನವರು ಹೇಳುವ "ಐದು ಮನವ ಕುಟ್ಟಿ ಒಂದು ಮನವ ಮಾಡು, ಕಂಡಾ ಮದವಳಿಗೆ!" ಎಂಬಂತೆ, ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿತವಾಗುವ ಐದು ಚಿತ್ತಗಳ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಅಳಿಸಿಹಾಕುವ ('ಮದವಳಿಗೆ') ಮೂಲಕವೇ ಗುರುಕಾರುಣ್ಯದ ಐದು ಪ್ರಸಾದ ಸಂಪತ್ತುಗಳು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತವೆ. ಚೆನ್ನಬಸವಣ್ಣನವರ ವಚನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಗುರುಕಾರುಣ್ಯ, ಲಿಂಗನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾದವಿಶ್ವಾಸಗಳ ಅವಿನಾಭಾವ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ರಾಜಸಭೆ-ದೇವಸಭೆಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಲ್ಲಿ ಈ 'ಮದವಳಿಗೆ'ಯ ಬದಲಿಗೆ ಅಧಿಕಾರದ ಮತ್ತು ವಿದ್ವತ್ತಿನ 'ಮದ'ವೇ ತುಂಬಿರುವುದರಿಂದ, "ಇದ ಬಲ್ಲರೆ ಅಯ್ಯಾ ಪೂಜಕರೆಲ್ಲರು?" ಎಂದು ಅಲ್ಲಮನು ನಿಷ್ಠುರವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದಾನೆ.

ಬೆರಗಾದೆ ಮತ್ತು ಸಂಸಾರವ್ಯಾಪಕರು: ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಪರಿಭಾಷೆಯ ಅನುಭಾವಿಕ ಆಯಾಮ

ವಚನದ ಕೊನೆಯ ಎರಡು ಸಾಲುಗಳಾದ "ಇಂತಹ ಪರಿಗಳ ಕಂಡು ಬೆರಗಾದೆ, ಗುಹೇಶ್ವರಾ-ಇವರೆಲ್ಲ ಸಂಸಾರವ್ಯಾಪಕರು" ಎಂಬಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಭಾಷಿಕ ಪ್ರತಿಭೆ ಮತ್ತು ತಾತ್ವಿಕ ತೀರ್ಪು ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತವಾಗಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಗೊಂಡಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗಿರುವ 'ಬೆರಗಾದೆ' ಮತ್ತು 'ಸಂಸಾರವ್ಯಾಪಕರು' ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳು ಅಲ್ಲಮನ ವಚನ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಪಾರಿಭಾಷಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.

ಅಲ್ಲಮನ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಬೆರಗು ಪದದ ದ್ವಿಮುಖಿ ಪ್ರಯೋಗ

ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ 'ಬೆರಗು' (ಆಶ್ಚರ್ಯ, ದಿಗ್ಮೂಢತೆ ಅಥವಾ ಅನುಭಾವಿಕ ವಿಸ್ಮಯ) ಎಂಬ ಪದವು ಎರಡು ತದ್ವಿರುದ್ಧ ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುವುದನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಮೊದಲನೆಯದು ಅನುಭಾವಿಕ ಬೆರಗು: ಸಾಧಕನು ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ತುತ್ತತುದಿಯಲ್ಲಿ ನಿರಾಕಾರ ಪರವಸ್ತುವನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಅಥವಾ ಅರಿವು ತನ್ನನ್ನೇ ತಾನು ಮರೆತು ಶೂನ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ಪರಮಾನಂದದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅಲ್ಲಮನು 'ಬೆರಗು' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾನೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, "ಎನ್ನ ಮನದ ಕೊನೆಯ ಮೊನೆಯ ಮೇಲೆ ಅಂಗವಿಲ್ಲದರೂಪನ ಕಂಡು ಮರುಳಾದೆನವ್ವಾ ಆತನ ಕಂಡು ಬೆರಗಾದೆನವ್ವಾ" ಹಾಗೂ "ಅರಿವರತು ಬೆರಗುಹೊಡೆದು, ಕುರುಹುಗೆಟ್ಟವನ...", "ಅರಿವರಿತು ಬೆರಗು ಹತ್ತಿತೆಂಬ ಅರಿವಿನ ಕುರುಹಿದೇನೊ" ಎಂಬ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ 'ಬೆರಗು' ಅನುಭಾವದ ಪರಮೋಚ್ಚ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದೆ. ಎರಡನೆಯದು ವೈಚಾರಿಕ-ವಿಡಂಬನಾತ್ಮಕ ಬೆರಗು: ಮನುಷ್ಯರು ಅಜ್ಞಾನ, ಆಷಾಢಭೂತಿತನ ಮತ್ತು ಸಂಸಾರದ ಆಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿ, ಅದನ್ನೇ ಪರಮಾರ್ಥವೆಂದು ಭ್ರಮಿಸಿ ಬದುಕುವ ವಿರೋಧಾಭಾಸವನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಅಲ್ಲಮನ ಪ್ರಖರ ವೈಚಾರಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ತೀವ್ರ ವಿಡಂಬನೆಯೇ ಈ ಬಗೆಯ 'ಬೆರಗು'. ಪ್ರಸ್ತುತ ವಚನದ "ಇಂತಹ ಪರಿಗಳ ಕಂಡು ಬೆರಗಾದೆ" ಎಂಬಲ್ಲಿರುವುದು ಇದೇ ವಿಡಂಬನಾತ್ಮಕ ಬೆರಗು. ಇದಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾದ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಅಲ್ಲಮನ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಚನದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು:

ಆಶೆಯ ವೇಷವ ಧರಿಸಿ ಭಾಷೆ ಪಲ್ಲಟವಾದರೆ ಎಂತಯ್ಯಾ ರಣಪಥ ವೇದ್ಯವಹುದು? ತ್ರಿಭುವನದ ಮಸ್ತಕದ ಮೇಲಿಪ್ಪ ಮೂರು ಗಿರಿಯ ಹುಡಿಗುಟ್ಟದನ್ನಕ್ಕರ ಎಂತಯ್ಯ ಶಿವಪಥ ಸಾಧ್ಯವಹುದು? ಭದ್ರೆ ನಿಭದ್ರೆಯೆಂಬವರ ಮೂಲದ ನಾಶಮಾಡದನ್ನಕ್ಕರ, ಎಂತಯ್ಯಾ ಲಿಂಗೈಕ್ಯವು? ಅತಳಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರ್ದು, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದ ಮುಟ್ಟಿದೆನೆಂಬುವರೆಲ್ಲ ಭವಭಾರಕ್ಕೊಳಗಾದುದ ಕಂಡು ನಾನು ಬೆರಗಾದೆನು ಗುಹೇಶ್ವರಾ.

ಆಸೆಯ ವೇಷವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ತನು-ಮನ-ಧನಗಳೆಂಬ ತ್ರಿವಿಧ ಮಲಗಳ ಗಿರಿಯನ್ನು ಹುಡಿಗುಟ್ಟದೆ, ಅಧೋಲೋಕವಾದ ಅತಳಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡೇ ತಾವು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದ್ದೇವೆಂದು ಕೊಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಡಂಭಾಚಾರಿಗಳು ಭವಭಾರಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಅಲ್ಲಮನು ಹೇಗೆ ಬೆರಗಾಗುತ್ತಾನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ರಾಜಸಭೆ ಮತ್ತು ದೇವಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಮೆರೆಯುತ್ತಾ, ಗುರುಕಾರುಣ್ಯದ ಅರಿವಿಲ್ಲದೆಯೂ ಧರ್ಮದ ವಕ್ತಾರರಂತೆ ವರ್ತಿಸುವ ಪೂಜಕರ 'ಪರಿ'ಗಳನ್ನು (ನಡವಳಿಕೆಗಳನ್ನು) ಕಂಡು ಇಲ್ಲಿ ಬೆರಗಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಸಂಸಾರವ್ಯಾಪಕರು ಎಂಬ ಪಾರಿಭಾಷಿಕ ಪದದ ತಾತ್ವಿಕ ವಿರೋಧಾಭಾಸ

ವಚನದ ಅಂತಿಮ ಸಾಲಾದ "ಗುಹೇಶ್ವರಾ-ಇವರೆಲ್ಲ ಸಂಸಾರವ್ಯಾಪಕರು" ಎಂಬುದು ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವು ಆಡಂಬರದ ಧಾರ್ಮಿಕ-ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ನೀಡುವ ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪಾಗಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ದರ್ಶನಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಅಥವಾ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನಿಯನ್ನು 'ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಕ', 'ಚಿದ್ವ್ಯಾಪಕ' ಅಥವಾ 'ಶಿವವ್ಯಾಪಕ' (ಸರ್ವತ್ರ ಚೈತನ್ಯರೂಪಿಯಾಗಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವವನು) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಸಾಧನೆಯ ಗುರಿಯು ನಾಮ-ರೂಪಗಳನ್ನು ನುಂಗಿ 'ಗುಹೇಶ್ವರ ಗುಹೇಶ್ವರ' ಎನುತ ನಿರ್ವಯಲಾಗುವುದು (ಬಯಲಿನಲ್ಲಿ ಬಯಲಾಗುವುದು) ಆಗಿದೆ. ಆದರೆ, ರಾಜಸಭೆ ಮತ್ತು ದೇವಸಭೆಯೊಳಗಿನ ಈ ಪೂಜಕರು ಹಾಗೂ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಶಿವವ್ಯಾಪಕರೂ ಅಲ್ಲ, ನಿರ್ವಯಲಾದವರೂ ಅಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಅವರೆಲ್ಲರೂ 'ಸಂಸಾರವ್ಯಾಪಕರು'.

'ಸಂಸಾರವ್ಯಾಪಕರು' ಎಂಬ ಶಬ್ದರಚನೆಯು ಎರಡು ಆಳವಾದ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಇದು ಸಂಸಾರವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿಕೊಂಡವರು ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಿಸುವವರು ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಭವರೋಗ, ಆಸೆ, ಆಮಿಷ, ಅಧಿಕಾರಲಾಲಸೆ, ಕುಲಮದ ಮತ್ತು ಜನನ-ಮರಣಗಳ ಚಕ್ರವೇ 'ಸಂಸಾರ'. "ಆಸೆಗೆ ಸತ್ತುದು ಕೋಟಿ, ಆಮಿಷಕ್ಕೆ ಸತ್ತುದು ಕೋಟಿ" ಹಾಗೂ "ಭವವುಳ್ಳನ್ನಕ್ಕ ಧಾವತಿ ಮಾಣದು" ಎಂದು ಅಲ್ಲಮನು ಬೇರೆಡೆ ಹೇಳುವಂತೆ, ಈ ಪೂಜಕರು ಸಂಸಾರದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುವ ಬದಲು ಸಂಸಾರದ ಆಸೆ-ಆಮಿಷಗಳನ್ನೇ ರಾಜಸಭೆ ಮತ್ತು ದೇವಸಭೆಗಳೆಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ರಾಜಾಸ್ಥಾನಗಳೆಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನೂ ತಮ್ಮ ಲೌಕಿಕ ಸಂಸಾರದ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಧ್ವನಿಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ, 'ವ್ಯಾಪಕರು' ಎಂಬ ಪದವು ಲೌಕಿಕ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದವರನ್ನು (ಜಂಬೂದ್ವೀಪದ ವ್ಯವಹಾರಿ ಖಂಡ ಭಂಡವ ತುಂಬಿ...) ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಪೂಜೆಯನ್ನು ಉದರಪೋಷಣೆಯ, ರಾಜಮನ್ನಣೆಯ ಹಾಗೂ ಸ್ವರ್ಗಭೋಗದ ವಿನಿಮಯ ಸರಕನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಇವರು ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕ ಸಾಧಕರಲ್ಲ, ಕೇವಲ ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಎಂಬ ಕಟುಸತ್ಯವನ್ನು ಈ ಪದವು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಂಪುಟದ ಮುಂದಿನ ವಚನಗಳೊಂದಿಗಿನ ಅಂತರ್-ಪಠ್ಯೀಯ ಸಂಬಂಧ

ಸಮಗ್ರ ವಚನ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಈ ೬೮ನೆಯ ವಚನದ ಬೆನ್ನಿಗೇ ಬರುವ ೬೯ನೆಯ ವಚನವು ಈ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಮಹತ್ವದ ಆಯಾಮವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ೬೮ನೆಯ ವಚನದಲ್ಲಿ ರಾಜಸಭೆ ಮತ್ತು ದೇವಸಭೆಗಳ ಕ್ರಿಯಾಕಾಂಡದ ಹಾಗೂ ಪೂಜಾ ಡಂಭಾಚಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರನ್ನು 'ಸಂಸಾರವ್ಯಾಪಕರು' ಎಂದು ಜರಿದ ಅಲ್ಲಮನು, ತಕ್ಷಣವೇ ೬೯ನೆಯ ವಚನದಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರ-ಪಾಂಡಿತ್ಯದ ಅಹಂಕಾರಿಗಳನ್ನು ಕುರಿತು "ಅಕ್ಷರವ ಬಲ್ಲೆವೆಂದು ಅಹಂಕಾರವೆಡೆಗೊಂಡು, ಲೆಕ್ಕಗೊಳ್ಳರಯ್ಯಾ ಗುರು..." ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿನ ತಾತ್ವಿಕ ಜೋಡಣೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ: ೬೮ನೆಯ ವಚನವು ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಯಾಂತ್ರಿಕ ಪೂಜೆಯ ಮದದಿಂದ ಗುರುವಿನ ಕರುಣೆಯನ್ನು ಅರಿಯದವರನ್ನು (ದೇವ-ರಾಜ-ಪೂಜಕರೆಲ್ಲಾ ಮುಖ್ಯರಿಗೆ) ವಿಮರ್ಶಿಸಿದರೆ, ೬೯ನೆಯ ವಚನವು ಅಕ್ಷರ ಪಾಂಡಿತ್ಯದ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ (ಅಕ್ಷರವ ಬಲ್ಲೆವೆಂದು ಅಹಂಕಾರವೆಡೆಗೊಂಡು) ಗುರುವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದ ವಿದ್ವಾಂಸರನ್ನು ವಿಮರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ರಾಜಸತ್ತೆ (ರಾಜಸಭೆ), ಪೂಜಾ ಪುರೋಹಿತಶಾಹಿ (ದೇವಸಭೆಯ ಪೂಜಕರು) ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರ ಪಾಂಡಿತ್ಯ (ಅಕ್ಷರದ ಅಹಂಕಾರಿಗಳು) ಎಂಬ ಮೂರೂ ವರ್ಗಗಳು ಗುರುಕಾರುಣ್ಯದ ನೈಜ ಅನುಭಾವದಿಂದ ವಂಚಿತವಾಗಿ ಸಂಸಾರಬಂಧನದಲ್ಲಿಯೇ ಕೊಳೆಯುತ್ತಿವೆ ಎಂಬುದು ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಸಮಗ್ರ ದರ್ಶನವಾಗಿದೆ.

ಸಮಗ್ರ ತಾತ್ವಿಕ ನಿಷ್ಕರ್ಷೆ

ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುದೇವರ "ರಾಜಸಭೆ ದೇವಸಭೆಯೊಳಗೆ" ವಚನದ ಸಮಗ್ರ ಅಧ್ಯಯನವು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅನುಭಾವದ ನಡುವಿನ ವಿಚ್ಛೇದನವನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಜಸಭೆ (ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರ ಕೇಂದ್ರ) ಮತ್ತು ದೇವಸಭೆ (ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ದೇವಾಲಯ ಕೇಂದ್ರ) ಇವೆರಡೂ ಶ್ರೇಣೀಕೃತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆಯುವ 'ಮುಖ್ಯರು' ಕೇವಲ ಬಾಹ್ಯ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾವರ ನಿಷ್ಠೆಯ ಆರಾಧಕರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಅಂತಹ ಅಧಿಕಾರಕೇಂದ್ರಿತ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಅಂತರಂಗದ ಅರಿವನ್ನು ಬೆಳಗುವ ನಿಜವಾದ 'ಗುರುವಿನ ಕರುಣ'ವು ನೆಲೆಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಗುರುಕಾರುಣ್ಯದ ಅರಿವಿಲ್ಲದೆ ನಡೆಯುವ ಯಾವುದೇ ಪೂಜೆಯು ಎಷ್ಟೇ ವೈಭವಯುತವಾಗಿದ್ದರೂ ಅದು ಕೇವಲ ಫಲಾಪೇಕ್ಷೆಯ ಭಿನ್ನಾಚಾರವಾಗುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು, ಆತ್ಮ ಮತ್ತು ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಬೆಸೆಯುವ ಶರಣ ಲಿಂಗಾರ್ಚನೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಧರ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ರಾಜರನ್ನು ಮತ್ತು ಸ್ಥಾವರ ದೈವಗಳನ್ನು ಓಲೈಸುತ್ತಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ಮೆರೆಯುವವರು ಸಂಸಾರಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾದವರಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಅವರು ಧಾರ್ಮಿಕ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲೂ ಲೌಕಿಕ ತೃಷ್ಣೆ, ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಭವಬಂಧನವನ್ನೇ ವಿಸ್ತರಿಸುವ 'ಸಂಸಾರವ್ಯಾಪಕರು' ಎಂಬ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕವಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವಿಮರ್ಶೆಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ.