ಓಂ ನಮಃ
ಶಿವಾಯ!
'ಭೈರವ' ಎಂದರೆ
ಕೇವಲ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಕಾಶಿಯ ಕಾವಲುಗಾರನಲ್ಲ, ಅಥವಾ ಹಿಮಾಲಯದ ಸ್ಮಶಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆಯುವ ಕೇವಲ ಉಗ್ರ ದೈವವಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಕನ್ನಡ
ನಾಡಿನ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಕಾವ್ಯ,
ಶಾಸನ ಮತ್ತು ಜನಪದರ ನಾಲಗೆಯಲ್ಲಿ ಭೈರವ
ತತ್ವವು ಬೆರೆತುಹೋಗಿರುವ ರೀತಿ ಅತ್ಯಂತ ವಿಸ್ಮಯಕಾರಿಯಾದದ್ದು.
"ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಭೈರವನ
ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತುಗಳು" ಎಂಬ ಈ ಸಮಗ್ರ ಬರಹವನ್ನು ಹಂತ-ಹಂತವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ
ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.
ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಭೈರವ: ಶಾಸನದಿಂದ ಆಧುನಿಕ ನಾಟಕದವರೆಗಿನ ಒಂದು ತಾತ್ವಿಕ ಪಯಣ
೧.
ಪೀಠಿಕೆ: ಕನ್ನಡದ ಮಣ್ಣಿಗೆ ಒಗ್ಗಿದ ಭೈರವ ತತ್ವ
ಹಿಂದೂ
ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ 'ಕಾಲಭೈರವ'
ಎಂದರೆ ಜಗತ್ತಿನ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಅಡಗಿಸುವ,
ಕಾಲವನ್ನು (ಸಮಯವನ್ನು) ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ
ಪರಮಶಿವನ ಅತ್ಯುಗ್ರ ಸ್ವರೂಪ. ಆದರೆ, ಈ ಉಗ್ರ
ಸ್ವರೂಪವು ದಕ್ಷಿಣದ ಕನ್ನಡ ನಾಡಿಗೆ ಬಂದಾಗ, ಇಲ್ಲಿನ ಕವಿಗಳು, ಶರಣರು
ಮತ್ತು ಜನಪದರು ಆತನನ್ನು ಕೇವಲ ಭಯದಿಂದ ನೋಡಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಆತನನ್ನು ಜ್ಞಾನದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ, ಧರ್ಮದ ರಕ್ಷಕನಾಗಿ, ಕೃಷಿಕರ ಒಡೆಯನಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ
ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಶಾಸನಗಳ ಕಂದ ಪದ್ಯಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಕುವೆಂಪು ಅವರ ನಾಟಕದವರೆಗೆ ಭೈರವನ
ಕಾವ್ಯಯಾನ ಬಹುದೊಡ್ಡದು.
೨. ಶಾಸನ
ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಭೈರವ: ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮನ್ವಯದ ಪ್ರತೀಕ
ಕನ್ನಡ
ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಾಚೀನ ಕುರುಹುಗಳು ನಮಗೆ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಹಳೇಗನ್ನಡದ ಶಾಸನ ಕವಿಗಳು
ಮಹಾನ್ ಪಂಡಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಜೈನ ಧರ್ಮವು ಅಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರೂ, ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದಂತಹ ಬಸದಿಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗೆ
ಉಗ್ರ ಭೈರವನನ್ನು 'ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲ'ನಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.
ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ
ಪ್ರಾಚೀನ ಶಾಸನವೊಂದರಲ್ಲಿ, ಜೈನ
ಬಸದಿಯ ರಕ್ಷಕನಾದ ಈ ಭೈರವನನ್ನು ಕನ್ನಡದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಛಂದಸ್ಸಾದ 'ಕಂದ ಪದ್ಯ'ದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿ ಸ್ತುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶಾಸನ ತಜ್ಞ ಬಿ.ಎಲ್. ರೈಸ್ (B.L.
Rice) ಅವರು ಗುರುತಿಸಿರುವಂತೆ, ಶಾಸನವು "ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲಂ ಭಯಂಕರಂ... ಭೈರವ
ರೂಪಂ" ಎಂದು ಹಳೇಗನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಭೈರವನ ಉಗ್ರ ರೂಪವನ್ನು ಜೈನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದೊಡನೆ
ಬೆಸೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಭೈರವನ ಆರಂಭಿಕ ಸ್ತುತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
೩. ರಗಳೆ
ಮತ್ತು ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ: ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಭೈರವ
೧೨ನೇ
ಶತಮಾನದ ವಚನ ಚಳುವಳಿಯು ಭೈರವ ತತ್ವವನ್ನು ತಾಂತ್ರಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಿಂದ ಬಿಡಿಸಿ, ಜ್ಞಾನದ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ತಂದಿತು.
- ಹರಿಹರನ ರಗಳೆ ಸಾಹಿತ್ಯ: ರಗಳೆ
ಕವಿ 'ಹರಿಹರ'ನು ತನ್ನ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಿವಶರಣರ
ಭಕ್ತಿಯ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆತನ 'ಬಹುರೂಪಿ ಚೌಡಯ್ಯನ ರಗಳೆ'ಯಲ್ಲಿ, ಚೌಡಯ್ಯ ಎಂಬ ಶರಣನು ಶಿವನನ್ನು
ಮೆಚ್ಚಿಸಲು ರುಂಡಮಾಲೆ ಮತ್ತು ಕಪಾಲಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಉಗ್ರ 'ಭೈರವ'ನ ವೇಷ ಹಾಕಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕುಣಿಯುವ
ರೋಚಕ ವರ್ಣನೆಯಿದೆ. ಕವಿಯು, "ಕೊರಳೊಳ್ ರುಂಡಮಾಲೆಯಂ ಧರಿಸುತ...
ಉಗ್ರ ಭೈರವನ ವೇಷವನು ತಾಳಿ ಭಕ್ತಿಯಲಿ ನಲಿದಾಡಿದನು" ಎಂದು ಭೈರವನ ಭೀಕರತೆಯನ್ನು ಭಕ್ತಿಯ
ಮೈದಾನಕ್ಕೆ ತರುತ್ತಾನೆ.
- ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನ ಜ್ಞಾನಮಾರ್ಗ: ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ,
ಕಾಪಾಲಿಕರ
ಢಾಂಬಿಕ ಭೈರವ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವು ಕಟುವಾಗಿ ಟೀಕಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭೈರವನೆಂದರೆ ಕೇವಲ
ತಲೆಬುರುಡೆ ಹಿಡಿಯುವುದಲ್ಲ, ಅದು
ಮನುಷ್ಯನ 'ಅಹಂಕಾರದ
ಸಾವು' ಎಂದು
ಸಾರುತ್ತಾನೆ. "ಕಾಯ ಕರಗದ ಮುನ್ನ, ಅಹಂಕಾರ ಅಳಿಯದ ಮುನ್ನ ಗುಹೇಶ್ವರನ
ನಿಲುವ ನೋಡಾ" ಎನ್ನುವ ಮೂಲಕ, ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲ ಅಹಂಕಾರಗಳನ್ನು
ಆಪೋಶನ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ 'ಮಹಾಜ್ಞಾನ'ವೇ ನಿಜವಾದ ಭೈರವ ಎಂದು ವಚನ
ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಾರುತ್ತದೆ.
೪.
ವಿಜಯನಗರ ಮತ್ತು ಕೆಳದಿ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಕಾವ್ಯವೈಭವ
ರಾಜಾಶ್ರಯದ
ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭೈರವನ ಕುರಿತಾದ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.
- ಲಕ್ಕಣ್ಣ ದಂಡೇಶನ 'ಶಿವತತ್ವ ಚಿಂತಾಮಣಿ': ೧೫ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರದ
ಪ್ರೌಢದೇವರಾಯನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ಲಕ್ಕಣ್ಣ ದಂಡೇಶನು ರಚಿಸಿದ ಈ ಕೃತಿಯು ಶೈವ
ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಕನ್ನಡದ ವಿಶ್ವಕೋಶ. ಇದರಲ್ಲಿ ಭೈರವನ 'ಅಷ್ಟರೂಪಗಳನ್ನು' (ಎಂಟು ಭೈರವರು) ಆಗಮಗಳ
ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತೃತವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
- ಲಿಂಗಣ್ಣ ಕವಿಯ 'ಕೆಳದಿ ನೃಪವಿಜಯ': ಕೆಳದಿ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಇಷ್ಟದೈವವೇ
ಇಕ್ಕೇರಿಯ ಅಘೋರೇಶ್ವರ (ಭೈರವ). ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಚಂಪೂ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ, ವಿಜಯನಗರದ ಪತನದ ನಂತರವೂ ಕೆಳದಿ
ಸಂಸ್ಥಾನವು ಉಳಿಯಲು ಭೈರವನ ಕೃಪೆಯೇ ಕಾರಣ ಎಂದು ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. "ಶ್ರೀಮತ್
ಅಘೋರೇಶ್ವರ ಭೈರವನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಕೆಳದಿ ಸಂಸ್ಥಾನವು ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸದೆಬಡಿದು
ಧರ್ಮರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿತು" ಎಂಬ ಸಾಲುಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ.
೫. ಒಂದು
ಮೇರುಕೃತಿ: "ಭೈರವೇಶ್ವರ ಕಥಾಮಣಿಸೂತ್ರ ರತ್ನಾಕರ"
ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ
ನೇರವಾಗಿ ಭೈರವನ ಹೆಸರನ್ನೇ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವ ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೬೭೨) ಬೃಹತ್
ಗದ್ಯ ಕಾವ್ಯವಿದು. ಇದನ್ನು ರಚಿಸಿದಾತ ಕೆಳದಿ ಅರಸರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕವಿ ಶಾಂತಲಿಂಗ
ದೇಶಿಕ.
ಈ ಕಾವ್ಯದ
ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಹಿಂದಿರುವ ತಾತ್ವಿಕ ಅರ್ಥ ಅದ್ಭುತವಾಗಿದೆ. ಕವಿಯು ಕೇವಲ ಭೈರವನ ಕಥೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ
ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಅಸಂಖ್ಯಾತ
ಶಿವಶರಣರ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಥರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಗಳೆಂಬ 'ಮಣಿಗಳನ್ನು' (ರತ್ನಗಳನ್ನು),
ಭೈರವೇಶ್ವರನ ಕೃಪೆಯೆಂಬ 'ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ' (ದಾರದಲ್ಲಿ) ಪೋಣಿಸಿ ಮಾಡಿದ ಕಾವ್ಯವೇ 'ಕಥಾಮಣಿಸೂತ್ರ'. ಕವಿಯು ತನ್ನ ಪೀಠಿಕೆಯಲ್ಲಿ "ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಶಿವಶರಣರ ಕಥಾಮಣಿಗಳನ್ನು
ಪರಮಶಿವ ಭೈರವೇಶ್ವರನ ಕಾರುಣ್ಯವೆಂಬ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಪೋಣಿಸಿ ಈ ರತ್ನಾಕರವನ್ನು
ರಚಿಸಿದ್ದೇನೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಭೈರವನ ಮೇಲಿನ ಆತನ ಅಪಾರ
ಭಕ್ತಿಗೆ ಕನ್ನಡಿಯಾಗಿದೆ.
೬. ಜನಪದ
ಮಹಾಕಾವ್ಯ: ಮೈಲಾರಲಿಂಗ ಕಾವ್ಯ
ಶಿಷ್ಟ
ಸಾಹಿತ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ, ಗ್ರಾಮೀಣರ
ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಮೌಖಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಜನಪದ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲೂ ಭೈರವನಿಗೆ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಕಾಲಭೈರವನು 'ಮಾರ್ತಾಂಡ ಭೈರವ'ನಾಗಿ (ಮೈಲಾರಲಿಂಗ) ಅವತರಿಸಿ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಕೊಂದ ಕಥೆಯೇ
ಈ ಮೈಲಾರಲಿಂಗ
ಕಾವ್ಯ.
ಕನ್ನಡದ
ಗೊರವರು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಕರಡಿಯ ಟೋಪಿ ಧರಿಸಿ, 'ಡೋಣಿ' (ಮರದ
ಬಟ್ಟಲು) ಮತ್ತು ಭೈರವನ ಸಂಕೇತವಾದ 'ಢಮರು'ವನ್ನು ನುಡಿಸುತ್ತಾ 'ಒಗ್ಗು ಕಥೆ'ಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಗಂಟೆಗಟ್ಟಲೆ ಭೈರವನ ಕಾವ್ಯವನ್ನು
ವೀರಾವೇಶದಿಂದ ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಭೈರವ ತತ್ವವು ದಕ್ಷಿಣದ ಕೃಷಿಕ ಮತ್ತು ಪಶುಪಾಲಕ ಸಮಾಜದೊಂದಿಗೆ
ಬೆರೆತ ಜೀವಂತ ಕಾವ್ಯವಾಗಿದೆ.
೭.
ಆಧುನಿಕ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಭೈರವ: ಕುವೆಂಪು ಅವರ 'ಸ್ಮಶಾನ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರಮ್'
ಪ್ರಾಚೀನ
ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ದಾಟಿ ಆಧುನಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗಲೂ ಭೈರವನ ಕಲ್ಪನೆ ತನ್ನ
ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಕುವೆಂಪು ಅವರು ತಮ್ಮ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ 'ಸ್ಮಶಾನ
ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರಮ್' ನಾಟಕದಲ್ಲಿ
ಕಾಲಭೈರವನನ್ನು ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
ಮಹಾಭಾರತದ
ಯುದ್ಧದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರವು
ಸ್ಮಶಾನವಾದಾಗ, ಮನುಷ್ಯನ
ಅಹಂಕಾರದ ಅಂತಿಮ ಗತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು ನುಂಗುವ ನಿರ್ದಯವಾದ 'ಕಾಲ' (Time) ಮತ್ತು 'ಮಹಾಮೃತ್ಯು'ವಿನ
ರೂಪದಲ್ಲಿ ಭೈರವನ ತಾಂಡವ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಕುವೆಂಪು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಾಟಕದ ಕ್ಲೈಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ
ಬರುವ, "ಬಾ,
ಮಹಾರುದ್ರ, ಬಾ! ಮಹಾಕಾಲ, ಬಾ! ಕುಣಿಯುತಿದೆ ಕಾಲಭೈರವನ ತಾಂಡವ...
ಅಹಂಕಾರದ ಹೆಣಗಳ ಮೇಲೆ" ಎಂಬ ಸಾಲುಗಳು, ಭೈರವನು ಕೇವಲ ಪೂಜೆಯ ವಸ್ತುವಲ್ಲ, ಆತನು ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಅಳಿಸುವ ಕಾಲದ ಅಂತಿಮ
ಸತ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಸ್ಪರ್ಶದೊಂದಿಗೆ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಸಾರುತ್ತವೆ.
ಉಪಸಂಹಾರ
'ಭೈರವ'
ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಭಯಾನಕನಲ್ಲ. ಕನ್ನಡ
ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗಮನಿಸಿದಾಗ, ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಆತ ರಕ್ಷಕನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ರಗಳೆಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯ ವೇಷವಾಗಿದ್ದಾನೆ, ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ನುಂಗುವ
ಜ್ಞಾನವಾಗಿದ್ದಾನೆ, ರಾಜರ
ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಕಾವಲುಗಾರನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಮೈಲಾರ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಜನಪದರ ಅಪ್ಪನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ಕುವೆಂಪು ಅವರ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ
ಜಗತ್ತಿನ ಅಂತಿಮ ಸತ್ಯವಾದ 'ಕಾಲ'ವಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಹೀಗೆ ಭೈರವನ ತತ್ವವನ್ನು
ಇಷ್ಟೊಂದು ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿ, ಆಳವಾಗಿ
ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪರಂಪರೆ ನಿಜಕ್ಕೂ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ
ಬೆರಗು ಹುಟ್ಟಿಸುವಂತಹುದು.
ಓಂ
ಭೈರವೇಶ್ವರಾಯ ನಮಃ | ಓಂ ಶ್ರೀ
ಕಾಲಭೈರವಾಯ ನಮಃ
ಕಾಮೆಂಟ್ಗಳಿಲ್ಲ:
ಕಾಮೆಂಟ್ ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಿ