ಆವರಣ, ವಿಕ್ಷೇಪ, ಮಲ‌ - ಮೂರು ದೋಷಗಳು!!

ಅನಂತವಾದ 'ಪರಶಿವ' ತತ್ವವು ಸೀಮಿತವಾದ 'ಜೀವ' (ಪಶು) ಆಗಿ ಹೇಗೆ ಬದಲಾಯಿತು? ಮತ್ತು ಆ ಜೀವವು ಪುನಃ ತನ್ನ ಮೂಲ ಶಿವತ್ವವನ್ನು ಹೇಗೆ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬೇಕು? ಈ ಮಹತ್ತರವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರವೇ ಆವರಣ, ವಿಕ್ಷೇಪ ಮತ್ತು ಮಲ ದೋಷ ಗಳ ತಾತ್ವಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ.

ಆಗಮಗಳು, ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು, ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ, ಹಂತ-ಹಂತವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿದ ವಿಸ್ತೃತ ಬರಹ ಇಲ್ಲಿದೆ.

----

ಪರಶಿವನಿಂದ ಪಶುವಿನೆಡೆಗೆ: ಆವರಣ, ವಿಕ್ಷೇಪ ಮತ್ತು ಮಲ ದೋಷಗಳ ದಾರ್ಶನಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ

ಪಾಶುಪತ ಶೈವ ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ತತ್ವಗಳಿವೆ: ಪತಿ (ಶಿವ), ಪಶು (ಜೀವಾತ್ಮ) ಮತ್ತು ಪಾಶ (ಬಂಧನ). ಜೀವಿಯು ಮೂಲತಃ ಶಿವನೇ ಆಗಿದ್ದರೂ, ಆತನನ್ನು ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಹಾಕಿರುವ ಅದೃಶ್ಯ ಸರಪಳಿಗಳೇ ಈ ದೋಷಗಳು. ಈ ಬಂಧನದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಮೂರು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

1. ಆವರಣ ದೋಷ (The Veiling of Truth)
ಬಂಧನದ ಮೊದಲ ಹಂತವೇ 'ಆವರಣ'. ಆವರಣ ಎಂದರೆ ಮುಚ್ಚುವುದು ಅಥವಾ ಮರೆಮಾಚುವುದು. ಅನಂತವಾದ ಆತ್ಮನಿಗೆ ತನ್ನ ಶಿವ-ಸ್ವರೂಪ ಕಾಣದಂತೆ ಬೀಳುವ ಕತ್ತಲ ಪರದೆಯೇ ಆವರಣ ದೋಷ.

ಶೈವ ದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಶಿವನ ಐದು ಕೃತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ (ಪಂಚಕೃತ್ಯ) ಒಂದಾದ 'ತಿರೋಧಾನ ಶಕ್ತಿ' (Veiling Grace) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶಿವನು ತಾನೇ ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಜಗತ್ತಿನ ನಾಟಕಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ನಿಜಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ವೇದಾಂತದಲ್ಲಿ ಇದು ಅಜ್ಞಾನದ ಆವರಣ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ.

ತಾತ್ವಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ: ಆವರಣವು ಸತ್ಯವನ್ನು ಇಲ್ಲವಾಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ "ಅದು ಇಲ್ಲ" ಎಂದು ಭ್ರಮಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಮೋಡ ಮುಚ್ಚಿದಾಗ, ಸೂರ್ಯನೇ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವಂತೆ ಆತ್ಮನ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ಇದು ಮುಚ್ಚುತ್ತದೆ.

ಆಧಾರ / ಉಲ್ಲೇಖ:

ಶಿವಸ್ಯ ಪಂಚಕೃತ್ಯಾನಿ ಸೃಷ್ಟಿ ಸ್ಥಿತಿ ಲಯಸ್ತಥಾ | 
ತಿರೋಧಾನಂ ತಥಾ ಶಕ್ತಿಃ ಪಂಚಮಂ ಮುಕ್ತಿ ರೇವ ಚ ||

---- ಸಿದ್ಧಾಂತ ಶಿಖಾಮಣಿ.

(ಅರ್ಥ: ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ, ಲಯಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸತ್ಯವನ್ನು ಮರೆಮಾಚುವ 'ತಿರೋಧಾನ' ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿ ನೀಡುವ 'ಅನುಗ್ರಹ' ಶಿವನ ಐದು ಕಾರ್ಯಗಳು).

"ಆವರಣಶಕ್ತಿರಸ್ತಿಖಿಲ ಜಗತ್ ತತ್ವಮ್ ಅತಥಾವತ್ ಪಶ್ಯತಿ"  --- ವಿವೇಕಚೂಡಾಮಣಿ. 

(ಅರ್ಥ: ಆವರಣ ಶಕ್ತಿಯು ಜಗತ್ತಿನ ಮೂಲ ತತ್ವವನ್ನು ಇದ್ದಂತೆ ಕಾಣದಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ).

2. ವಿಕ್ಷೇಪ ದೋಷ (The Projection of Illusion)

ಸತ್ಯದ ಮೇಲೆ ಆವರಣ ಬಿದ್ದ ನಂತರ, ಆ ಖಾಲಿ ಜಾಗದಲ್ಲಿ 'ಸುಳ್ಳನ್ನು ಸತ್ಯವೆಂದು' ಬಿಂಬಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯೇ ವಿಕ್ಷೇಪ. ಇದು ಮನಸ್ಸಿನ ಚಾಂಚಲ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಕ್ಷೇಪಣ (Projection).

ಶೈವ ಮತ್ತು ಯೋಗ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ವಿಕ್ಷೇಪವು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಬಾಹ್ಯ ವಿಷಯಗಳತ್ತ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಒಂದೇ ಶಿವತತ್ವದ ಮೇಲೆ ಜಗತ್ತಿನ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಹೆಸರು-ರೂಪಗಳನ್ನು ಹೊದಿಸಿ, ಅದೇ ಸತ್ಯವೆಂದು ನಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ತಾತ್ವಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ: ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿರುವ ಹಗ್ಗವನ್ನು (ಆವರಣ) ನೋಡಿದಾಗ, ಮನಸ್ಸು ಅದರ ಮೇಲೆ ಹಾವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ (ವಿಕ್ಷೇಪ). ಹಾವಿನಿಂದ ಭಯಪಡುವಂತೆ, ಜೀವಿಯು ಜಗತ್ತಿನಿಂದ ಸುಖ-ದುಃಖಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಆಧಾರ / ಉಲ್ಲೇಖ

"ಚಲನೇ ವಿಕ್ಷೇಪಃ, ಅಚಲನೇ ತತ್ವಸ್ಥಿತಿಃ"  -- ಸ್ಪಂದ ಕಾರಿಕೆ (ಕಾಶ್ಮೀರ ಶೈವ ಸಿದ್ಧಾಂತ). 
(ಅರ್ಥ: ಮನಸ್ಸಿನ ಚಲನೆಯೇ ವಿಕ್ಷೇಪ. ಮನಸ್ಸು ನಿಶ್ಚಲವಾದಾಗಲೇ ತತ್ವದ (ಶಿವನ) ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವಾಗುತ್ತದೆ).

"ವಿಕ್ಷೇಪಶಕ್ತಿಶ್ಚ ತದನ್ಯಥಾ ಕಲ್ಪಯತಿ" --- ವಿವೇಕಚೂಡಾಮಣಿ.
(ಅರ್ಥ: ಸತ್ಯದ ಮೇಲೆ ಅನ್ಯವಾದದ್ದನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವುದೇ ವಿಕ್ಷೇಪ ಶಕ್ತಿ).

3. ಮಲ ದೋಷ - ತ್ರಿವಿಧ ಪಾಶಗಳು (The Ultimate Bindings)

ಆವರಣದಿಂದ ಸ್ವರೂಪ ಮರೆತು, ವಿಕ್ಷೇಪದಿಂದ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ನಂಬಿದ ಜೀವಿಗೆ ಭೌತಿಕವಾಗಿ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವ ಕೊಳೆಯೇ 'ಮಲ'. ಶೈವಾಗಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಮಲವು ಮೂರು ವಿಧ. ಇವು ಜೀವಿಯನ್ನು 'ಪಶು'ವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ.

1. ಆಣವ ಮಲ (Anava Mala - Ego of Limitation):
   ಆತ್ಮನು ತನ್ನ ಸರ್ವಜ್ಞತ್ವವನ್ನು ಮರೆತು "ನಾನು ಅಲ್ಪ (ಅಣು), ನಾನು ಅಪೂರ್ಣ" ಎಂದುಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಆಣವ. ಇದು ಅಹಂಕಾರದ ಮೂಲ.
   ಉಲ್ಲೇಖ: "ಆಣವಂ ಮಲಂ ಮಲಂ ಮಲಮಜ್ಞಾನಂ ಸಹಜಮ್ | ಯಥಾ ತಾಮ್ರಸ್ಯ ಕಾಲಿಮಾ ಸಹಜಾ..." (*ಮೃಗೇಂದ್ರಾಗಮ*). (ಅರ್ಥ: ತಾಮ್ರಕ್ಕೆ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದಲೇ ಕಪ್ಪು/ಹಸಿರು ತುಕ್ಕು ಅಂಟಿರುವಂತೆ, ಆತ್ಮನಿಗೆ ಅಂಟಿರುವ ಸಹಜವಾದ ಕಳಂಕವೇ ಆಣವ ಮಲ).
   
   
2. ಮಾಯೀಯ ಮಲ (Mayiya Mala - Illusion of Duality):
   ಒಂದೇ ಅಖಂಡ ಚೈತನ್ಯದಲ್ಲಿ "ನಾನು ಬೇರೆ, ಜಗತ್ತು ಬೇರೆ" ಎಂಬ ಭೇದ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಕೊಳೆ. ಇದು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ದೇಹವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
   ಉಲ್ಲೇಖ: "ಭೇದ ಬುದ್ಧಿಪ್ರದಂ ಮಾಯೀಯ ಮಲಂ" (ಶೈವ ಪರಿಭಾಷಾ). (ಅರ್ಥ: ಭೇದ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಕೊಡುವ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತುಂಡು-ತುಂಡಾಗಿ ನೋಡುವ ದೋಷವೇ ಮಾಯೀಯ ಮಲ).
   
   
3. ಕಾರ್ಮಿಕ ಮಲ (Karmika Mala - Bondage of Action):
   ಭೇದ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಮಾಡುವ ಪುಣ್ಯ-ಪಾಪ ಕರ್ಮಗಳ ಫಲ. ಇದು ಜೀವಿಯನ್ನು ಜನನ-ಮರಣಗಳ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಸುತ್ತದೆ.
   ಉಲ್ಲೇಖ: "ಕರ್ಮಜನಿತ್ವಾತ್ ಜನ್ಮ, ಜನ್ಮನಾ ಕರ್ಮ ಬಂಧನಮ್" (ಸಿದ್ಧಾಂತ ಶಿಖಾಮಣಿ). (ಅರ್ಥ: ಕರ್ಮದಿಂದ ಜನ್ಮ, ಜನ್ಮದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಕರ್ಮ - ಇದು ತಿರುಗುವ ಚಕ್ರ).

ದೋಷಗಳ ನಿರ್ಮೂಲನೆ - ಜಾಗತಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ

ಈ ದೋಷಗಳನ್ನು ಕಳೆದು ಪುನಃ 'ಶಿವತ್ವ'ವನ್ನು ಹೊಂದುವುದು ಹೇಗೆ? ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಆಯಾಮಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಅ. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಮತ್ತು ಶಿವನ ತಾಂಡವ:

ಫ್ರೆಂಚ್ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಅಲೆನ್ ಡೇನಿಯಲ್ ಅವರು ನಟರಾಜನ ತಾಂಡವವನ್ನು ದೋಷ ನಿವಾರಣೆಯ ಅದ್ಭುತ ಭೌತಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ನಟರಾಜನ ಕಾಲಬುಡದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿರುವ 'ಅಪಸ್ಮಾರ ಪುರುಷ' ಬೇರಾರೂ ಅಲ್ಲ, ಅವನೇ ಆಣವ ಮಲ.

ಉಲ್ಲೇಖ: "The dance of Shiva is the rhythmic destruction of ignorance, the breaking of the knots of the ego. The dwarf Apasmara crushed under his foot represents the Anava Mala..."

(Alain Daniélou, 'The Myths and Gods of India').

ಆ. ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ 'ಜ್ಞಾನಾಗ್ನಿ' (The Fire of Wisdom):

ಕನ್ನಡದ ಶರಣರು ಮಲ ದೋಷಗಳನ್ನು ಕಳೆಯಲು ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗಲಿಲ್ಲ. ಲಿಂಗಾಂಗ ಸಾಮರಸ್ಯದ ಮೂಲಕ, ಅಂತರಂಗದ ಅರಿವಿನಿಂದ ಅದನ್ನು ಸುಡಬಹುದೆಂದು ತೋರಿಸಿದರು. 'ಭಸ್ಮಧಾರಣೆ' ಎಂದರೆ ವಿಭೂತಿ ಹಚ್ಚುವುದಲ್ಲ, ಅದು ಅಹಂಕಾರದ ಮಲ, ವಿಕ್ಷೇಪದ ಮಾಯೆ ಮತ್ತು ಆವರಣದ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಬೂದಿ ಮಾಡುವ 'ಸ್ಮಶಾನ ವೈರಾಗ್ಯ'.

ಉಲ್ಲೇಖ: "ಜ್ಞಾನದ ಬಲದಿಂದ ಅಜ್ಞಾನದ ಕೇಡು ನೋಡಯ್ಯಾ, ಜ್ಯೋತಿಯ ಬಲದಿಂದ ಕತ್ತಲೆಯ ಕೇಡು ನೋಡಯ್ಯಾ..." (ಬಸವಣ್ಣನವರ ವಚನ - ಜ್ಞಾನಾಗ್ನಿಯಿಂದಲೇ ಆವರಣ ಮತ್ತು ಮಲಗಳ ನಾಶ).

ಇ. ತಂತ್ರ ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಪಾತ (Grace of Guru):

ಕಾಶ್ಮೀರ ಶೈವದ ಪ್ರಕಾರ, ಜೀವಿಯು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಈ ದೋಷಗಳನ್ನು ಕಳೆಯಲಾಗದು. ಶಿವನ 'ಅನುಗ್ರಹ' ಅಥವಾ ಗುರುವಿನ ದೀಕ್ಷೆ (ಶಕ್ತಿಪಾತ) ಆದಾಗ ಮಾತ್ರ ಇದು ಭಸ್ಮವಾಗುತ್ತದೆ.

ಉಲ್ಲೇಖ: "ದೀಕ್ಷಯಾ ಸರ್ವಮಲಾನಿ ದಹ್ಯಂತೇ... ಯಥಾ ಬಿಜಾನಿ ದಗ್ಧಾನಿ" (ಸ್ವಚ್ಛಂದ ತಂತ್ರ - ದೀಕ್ಷೆಯು ಮಲಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟ ಬೀಜಗಳಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಅವು ಮತ್ತೆ ಚಿಗುರುವುದಿಲ್ಲ).

ಉಪಸಂಹಾರ (Conclusion)

ಆವರಣ, ವಿಕ್ಷೇಪ ಮತ್ತು ಮಲ - ಇವು ಜೀವಿಯ ಪಾಲಿಗೆ ಕೇವಲ ಶಾಪಗಳಲ್ಲ, ಇವು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಲೀಲೆಯ ಭಾಗ. ಆವರಣದಿಂದ ಸತ್ಯ ಮರೆಯಾಯಿತು (Tirodhana), ವಿಕ್ಷೇಪದಿಂದ ಜಗತ್ತು ಸತ್ಯವೆನಿಸಿತು (Srushti/Sthiti), ಮಲಗಳ ಬಂಧನದಿಂದ ಜೀವಿಯು ಬೆಂದು ಹದವಾದ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಗುರುವಿನ ಜ್ಞಾನಾಗ್ನಿಯಿಂದ ಈ ಮೂರು ದೋಷಗಳ 'ಲಯ'ವಾದಾಗ, ಪಶುವಾಗಿದ್ದ ಜೀವಿಯು ತನ್ನೊಳಗಿನ ಪರಶಿವನನ್ನು (ಅನುಗ್ರಹ) ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. "ನಾನೇ ಶಿವ" (ಶಿವೋಹಂ) ಎಂಬ ಸತ್ಯದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವೇ ಈ ದಾರ್ಶನಿಕ ಪಯಣದ ಅಂತಿಮ ನಿಲ್ದಾಣ.