ವೈದ್ಯನಾಥ: ಶೈವ ಪರಂಪರೆ, ಇತಿಹಾಸ, ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ದಾರ್ಶನಿಕ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಾವೈದ್ಯನಾಗಿ ಶಿವನ ಸಮಗ್ರ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ
ಭಾರತೀಯ ಧಾರ್ಮಿಕ, ತಾತ್ವಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಪಂಚದ ಲಯಕಾರಕ (Destroyer) ಅಥವಾ ಅಂತಿಮ ಸಂಹಾರಕ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮನು ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾಗಿಯೂ, ವಿಷ್ಣುವು ಪಾಲಕನಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರೆ, ಶಿವನು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಹಳೆಯದನ್ನು ಅಳಿಸಿ ಹೊಸದಕ್ಕೆ ಜಾಗ ಮಾಡಿಕೊಡುವ ಲಯಕಾರಕನೆಂಬುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ನಂಬಿಕೆ. ಆದರೆ, ಪ್ರಾಚೀನ ವೇದಗಳು, ಆಗಮ-ತಂತ್ರ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು, ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥನಗಳು, ಆಯುರ್ವೇದ, ಯೋಗ ವಿಜ್ಞಾನ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಇತಿಹಾಸ ಹಾಗೂ ಜಾಗತಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಆಳವಾಗಿ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದಾಗ, ಶಿವನ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಬಲವಾದ, ಕಾರುಣ್ಯಮಯವಾದ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಮಾನವೀಯವಾದ ಆಯಾಮವೊಂದು ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅದೆಂದರೆ, ರೋಗಗಳನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುವ, ಅಜ್ಞಾನವೆಂಬ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಅಳಿಸುವ ಮತ್ತು ಜೀವಸಂಕುಲವನ್ನು ಭೌತಿಕ ಹಾಗೂ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ರೋಗಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವ "ಮಹಾವೈದ್ಯ" ಅಥವಾ "ವೈದ್ಯನಾಥ"ನ ಸ್ವರೂಪ. ಈ ವರದಿಯು ವೇದಗಳ ಕಾಲದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಆಧುನಿಕ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳವರೆಗೆ, ಭಾರತದ ಗಡಿಯಿಂದ ಕಾಂಬೋಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾದವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿರುವ ಶಿವನ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಲ್ಪನೆಯ ವಿಕಾಸವನ್ನು ಹಾಗೂ ಅದರ ಹಿಂದಿರುವ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ-ತಾತ್ವಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಮಂಡಿಸುತ್ತದೆ.
೧. ವೈದಿಕ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ರುದ್ರ: ದೈವಿಕ ಭಿಷಕ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಮೂಲ
ಭಾರತೀಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನದ ಹಾಗೂ ರೋಗನಿವಾರಣಾ ತತ್ವಗಳ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಋಗ್ವೇದ, ಯಜುರ್ವೇದ ಮತ್ತು ಅಥರ್ವವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವನ ವೈದಿಕ ರೂಪವಾದ ರುದ್ರನನ್ನು ಕೇವಲ ಉಗ್ರ ದೇವತೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಜಗತ್ತಿನ ಸಮಸ್ತ ರೋಗಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ಪರಮೋಚ್ಚ ವೈದ್ಯನಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ರುದ್ರನ ಉಗ್ರತೆ ಮತ್ತು ಆತನ ಕಾರುಣ್ಯಗಳೆರಡೂ ಪ್ರಕೃತಿಯ ದ್ವಂದ್ವ ಮುಖಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯು ರೋಗವನ್ನು ತರಬಲ್ಲದು ಮತ್ತು ಅದೇ ಪ್ರಕೃತಿಯು ಮದ್ದನ್ನೂ ನೀಡಬಲ್ಲದು ಎಂಬ ಪ್ರಾಚೀನ ವಿಜ್ಞಾನದ ಅಡಿಪಾಯ ಈ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿದೆ.
ಪ್ರಥಮೋ ದೈವ್ಯೋ ಭಿಷಕ್ (ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರಥಮ ವೈದ್ಯ)
ಋಗ್ವೇದದ ರುದ್ರ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ (೨.೩೩.೪), ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಋಷಿಯಾದ ಕಣ್ವನು ರುದ್ರನನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತಾ, "ಭಿಷಕ್ತಮಂ ತ್ವಾ ಭಿಷಜಾಂ ಶೃಣೋಮಿ" ಎಂದು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದರರ್ಥ, "ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ವೈದ್ಯರಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವೈದ್ಯನೆಂದು ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ" ಎಂಬುದಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಪ್ರಶಂಸೆಯಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಭೌತಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ರೋಗನಿವಾರಣೆಗೆ ರುದ್ರನ ಮೊರೆಹೋಗುವ ಪ್ರಾಚೀನ ವೈದ್ಯಕೀಯ-ಧಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ಧತಿಯ ದ್ಯೋತಕವಾಗಿದೆ. ಈ ಮಂತ್ರವು ರುದ್ರನನ್ನು ದೇವತೆಗಳ ನಡುವಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿಕಿತ್ಸಕನೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ.
ಇದರ ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗವಾಗಿ, ಯಜುರ್ವೇದದ ತೈತ್ತಿರೀಯ ಸಂಹಿತೆಯ (ಶ್ರೀ ರುದ್ರಂ) ಮೊದಲನೇ ಅನುವಾಕದ ೬ನೇ ಋಕ್ನಲ್ಲಿ, ರುದ್ರನನ್ನು "ಪ್ರಥಮೋ ದೈವ್ಯೋ ಭಿಷಕ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಇದರರ್ಥ ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರಥಮ ಅಥವಾ ಮೊದಲ ವೈದ್ಯ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಶ್ವಿನಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ವೈದ್ಯರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ವೇದಗಳು ರುದ್ರನಿಗೆ ಆ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅವರಿಗಿಂತ ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ನೀಡಿವೆ. ಭಟ್ಟ ಭಾಸ್ಕರರಂತಹ ಭಾಷ್ಯಕಾರರು ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾ, ರುದ್ರನು ತನ್ನ ಭಕ್ತರ ಪರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವವನೂ (ಅಧಿವಕ್ತಾ), ಅವರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವವನೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ರುದ್ರನು ಭೌತಿಕ ರೋಗಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ವಿಷಜಂತುಗಳನ್ನು (ಅಹಿಂಶ್ಚ), ವಿನಾಶಕಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ದುಷ್ಟ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು (ಯಾತುಧಾನ) ನಾಶಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಮಗ್ರ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವವನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ಜಲಾಷ-ಭೇಷಜ: ಜಲ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಚುರೋಪತಿಯ ಆದಿಮೂಲ
ಅಥರ್ವವೇದದಲ್ಲಿ ರುದ್ರನನ್ನು "ಜಲಾಷ-ಭೇಷಜ" (Jalasha-Bheshaja) ಎಂಬ ವಿಶಿಷ್ಟ ನಾಮದಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದಕೋಶದ ಪ್ರಕಾರ 'ಜಲಾಷ' ಎಂದರೆ ಜಲಸಂಬಂಧಿಯಾದ ಅಥವಾ ತಂಪಾದ ಎಂದರ್ಥ; 'ಭೇಷಜ' ಎಂದರೆ ಔಷಧ ಅಥವಾ ಚಿಕಿತ್ಸೆ. ನೀರಿನಿಂದ ಅಥವಾ ತಂಪಾದ ಉಪಚಾರದಿಂದ (Hydrotherapy ಮತ್ತು Cooling therapies) ರೋಗ ಗುಣಪಡಿಸುವ ತಜ್ಞನಾಗಿ ರುದ್ರನನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜ್ವರ, ಉಷ್ಣ ಸಂಬಂಧಿ ಕಾಯಿಲೆಗಳು ಅಥವಾ ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಲು ತಂಪಾದ ನೀರಿನ ಉಪಚಾರ ಮಾಡುವ ಆಧುನಿಕ ನ್ಯಾಚುರೋಪತಿ (Naturopathy) ಪದ್ಧತಿಯ ಪ್ರಾಚೀನ ರೂಪವನ್ನು ಇದು ಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮೂಲಭೂತ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಜಲವನ್ನು ರುದ್ರನ ಔಷಧವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿರುವುದು, ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯರ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಿಳುವಳಿಕೆಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ.
೨. ಪೌರಾಣಿಕ ರೂಪಕಗಳು: ಹಾಲಾಹಲ, ಇಮ್ಯುನೊಲಾಜಿ, ಸೋಮನಾಥ ಮತ್ತು ಬೈದ್ಯನಾಥ
ವೇದಗಳ ಅಮೂರ್ತ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥನಗಳ ಮೂಲಕ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ತಲುಪಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪುರಾಣಗಳು ಮಾಡಿದವು. ಶಿವನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಪೌರಾಣಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಕೇವಲ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ದಂತಕಥೆಗಳಲ್ಲ, ಅವು ಆಳವಾದ ವೈದ್ಯಕೀಯ, ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಶಾಸ್ತ್ರ, ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ರೋಗನಿರೋಧಕ (Immunological) ತತ್ವಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಅದ್ಭುತ ರೂಪಕಗಳಾಗಿವೆ.
ಹಾಲಾಹಲ, ಹೋಮಿಯೋಪತಿಯ ಆದಿ ತತ್ವ ಮತ್ತು ಲಸಿಕೆಕರಣ
ಸಮುದ್ರ ಮಂಥನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಮೃತಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ 'ಹಾಲಾಹಲ' ಎಂಬ ಭಯಾನಕ ವಿಷವು ಹೊರಬಂದಾಗ, ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಸುರರು ಭಯಭೀತರಾದರು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಶಿವನು ಆ ಮಹಾವಿಷವನ್ನು ಕುಡಿದು, ಅದನ್ನು ತನ್ನ ಗಂಟಲಿನಲ್ಲಿಯೇ ತಡೆಹಿಡಿದು 'ನೀಲಕಂಠ'ನಾದ ಕಥೆ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮತ್ತು ಪೌರಾಣಿಕ ತಜ್ಞರಾದ ವೆಂಡಿ ಡಾನಿಗರ್ (Wendy Doniger) ಹಾಗೂ ಅಲಾನ್ ಡೇನಿಯಲ್ (Alain Daniélou) ಅವರ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಘಟನೆಯು ಕೇವಲ ದೈವಿಕ ಲೀಲೆಯಲ್ಲ; ಇದು 'ಹೋಮಿಯೋಪತಿ' (Homeopathy - ವಿಷಕ್ಕೆ ವಿಷವೇ ಮದ್ದು) ಅಥವಾ ಆಧುನಿಕ ಲಸಿಕೆಕರಣ (Immunization) ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ರೂಪಕವಾಗಿದೆ.
ಜಗತ್ತನ್ನು (ಅಥವಾ ಮಾನವ ದೇಹವನ್ನು) ರಕ್ಷಿಸಲು, ಆಘಾತಕಾರಿ ವಿಷವನ್ನು ಅಥವಾ ರೋಗಾಣುವನ್ನು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಜೀರ್ಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಥವಾ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಆಂತರಿಕ ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುವ ತತ್ವವೇ ಲಸಿಕೆಕರಣ. ಶಿವನು ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ, ವಿಷವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಜೀವಸಂಕುಲವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ 'ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ'ಯ (Immune System) ಮೂರ್ತರೂಪವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ವಿಷವನ್ನು ತಡೆಯಬಲ್ಲ ಮತ್ತು ಜೀರ್ಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ಏಕೈಕ ವೈದ್ಯನಾಗಿ ಶಿವನು ಇಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತಾನೆ ಹಾಗೂ ಹಾವುಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವನ ನಿಯಂತ್ರಣವು ವಿಷವೈದ್ಯದ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಸೋಮನಾಥ ಮತ್ತು ಕ್ಷಯರೋಗ (Tuberculosis) ಚಿಕಿತ್ಸೆ
ಶಿವ ಪುರಾಣದ ಕೋಟಿ ರುದ್ರ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾದ ಸೋಮನಾಥ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗದ ಇತಿಹಾಸವು, ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಆಯುರ್ವೇದದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ದಕ್ಷ ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ತನ್ನ ಇಪ್ಪತ್ತೇಳು (೨೭) ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳನ್ನು (ನಕ್ಷತ್ರಗಳು) ಚಂದ್ರನಿಗೆ (ಸೋಮ) ವಿವಾಹ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದನು. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಪತ್ನಿಯರನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬ ನಿಯಮವಿದ್ದರೂ, ಚಂದ್ರನು ಕೇವಲ ರೋಹಿಣಿಯತ್ತ ಮಾತ್ರ ಒಲವು ತೋರಿ ಉಳಿದವರನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದನು. ಈ ಅನ್ಯಾಯದಿಂದ ದುಃಖಿತರಾದ ಉಳಿದ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ತಂದೆ ದಕ್ಷನಿಗೆ ದೂರು ನೀಡಿದರು. ಕೋಪಗೊಂಡ ದಕ್ಷನು ಚಂದ್ರನಿಗೆ 'ಕ್ಷಯ ರೋಗ' (Tuberculosis ಅಥವಾ Wasting disease) ಬರುವಂತೆ ಕಠಿಣ ಶಾಪವನ್ನು ನೀಡಿದನು.
ಈ ಶಾಪದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಚಂದ್ರನು ತನ್ನ ಕಾಂತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ದಿನೇ ದಿನೇ ಕ್ಷೀಣಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಚಂದ್ರನ ಕ್ಷೀಣಿಸುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿನ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು, ಜೀವಸಂಕುಲ ಮತ್ತು ಪರಿಸರದ ಸಮತೋಲನದ ಮೇಲೂ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮ ಬೀರತೊಡಗಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಆಯುರ್ವೇದದ ಪ್ರಕಾರ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು ಚಂದ್ರನ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಈ ಜಾಗತಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿಗೆ ಪರಿಹಾರವಾಗಿ ದೇವತೆಗಳು ಬ್ರಹ್ಮನ ಮೊರೆಹೋದರು. ಬ್ರಹ್ಮನು ಚಂದ್ರನಿಗೆ, ಪ್ರಭಾಸ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಋಷಿ ರಚಿಸಿದ 'ಮಹಾಮೃತ್ಯುಂಜಯ ಮಂತ್ರ'ವನ್ನು (ಓಂ ತ್ರ್ಯಂಬಕಂ ಯಜಾಮಹೇ...) ಕೋಟ್ಯಂತರ ಬಾರಿ ಜಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಶಿವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಲು ಸೂಚಿಸಿದನು. ಆರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ನಿರಂತರವಾಗಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಶಿವನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ಚಂದ್ರನ ಕ್ಷಯರೋಗವನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಿ ಅವನಿಗೆ ಕಾಂತಿಯನ್ನು ಮರಳಿ ನೀಡಿದನು. ಈ ಕಥೆಯು ಕ್ಷಯರೋಗದಂತಹ ರೋಗಗಳ ಭೀಕರತೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಗೆ ದೈಹಿಕ ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಮಂತ್ರ ಪಠಣದ ಮೂಲಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಘಟನೆಯಿಂದಾಗಿಯೇ ಶಿವನಿಗೆ 'ಸೋಮನಾಥ' (ಚಂದ್ರನ ಒಡೆಯ / ಔಷಧಗಳ ಅಧಿಪತಿ) ಎಂಬ ಹೆಸರು ಶಾಶ್ವತವಾಯಿತು.
ಬೈದ್ಯನಾಥ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ: ರಾವಣನ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯನಾಥನ ಉಗಮ
ಶಿವನ ರೋಗನಿವಾರಕ ಶಕ್ತಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆ ಜಾರ್ಖಂಡ್ನ ದೇವಘರ್ನಲ್ಲಿರುವ ಬೈದ್ಯನಾಥ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗದ ಇತಿಹಾಸ. ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಲಂಕಾಧಿಪತಿ ರಾವಣನು ಶಿವನನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಘೋರ ತಪಸ್ಸನ್ನಾಚರಿಸಿ, ತನ್ನ ಹತ್ತು ತಲೆಗಳನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿ ಅಗ್ನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆತನ ಭಕ್ತಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿದ ಶಿವನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ, ಒಬ್ಬ ನುರಿತ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ ಅಥವಾ ವೈದ್ಯನಂತೆ ರಾವಣನ ಹತ್ತು ತಲೆಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಜೋಡಿಸಿ, ಆತನ ಗಾಯಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಗುಣಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ದೈವಿಕ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ಕಾರುಣ್ಯದಿಂದಾಗಿಯೇ ಆ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಕ್ಕೆ 'ಬೈದ್ಯನಾಥ' ಅಥವಾ 'ವೈದ್ಯನಾಥ' (ವೈದ್ಯರ ಒಡೆಯ/Divine Physician) ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಮತ್ಸ್ಯ ಪುರಾಣವು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಲಾಗದ ಕಾಯಿಲೆಗಳನ್ನು ವಾಸಿಮಾಡುವ 'ಆರೋಗ್ಯ ಬೈದ್ಯನಾಥ' ತಾಣವೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ.
೩. ಆಗಮ, ತಂತ್ರ ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಮಂತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆ: ಮೃತ್ಯುಂಜಯ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುರಾವೆ
ಭಾರತೀಯ ತಂತ್ರ ಶಾಸ್ತ್ರವು ಭೌತಿಕ ದೇಹ, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಶರೀರಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ದಾರ್ಶನಿಕವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಶಿವನು ಕೇವಲ ಭೌತಿಕ ಕಾಯಿಲೆಗಳನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುವ ವೈದ್ಯನಲ್ಲ, ಆತ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಮೃತ್ಯುವನ್ನೇ ಗೆಲ್ಲುವ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಬಲ್ಲ 'ಮೃತ್ಯುಂಜಯ'. ತಂತ್ರ ಶಾಸ್ತ್ರವು ರೋಗಕಾರಕ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವ ಭದ್ರವಾದ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ.
ನೇತ್ರ ತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಮಂತ್ರ-ಶರೀರ (The Mantra-Body and Kavaca)
ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಕಾಶ್ಮೀರ ಶೈವ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಮುಖ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಗ್ರಂಥವಾದ 'ನೇತ್ರ ತಂತ್ರ'ವು (Netra Tantra) ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆರೋಗ್ಯ, ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಯೋಗಿಕ ಪದ್ಧತಿಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು 'ಅಮೃತೇಶ' ಅಥವಾ 'ಮೃತ್ಯುಜಿತ್' (ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ಗೆದ್ದವನು) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ.
ತಾಂತ್ರಿಕ ಗುಣಪಡಿಸುವಿಕೆಯ (Tantric paradigms of healing) ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪ್ರಕಾರ, ಮನುಷ್ಯನ ಭೌತಿಕ ಶರೀರವು ಬಾಹ್ಯ ಶಕ್ತಿಗಳಿಗೆ, ರೋಗಾಣುಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಋಣಾತ್ಮಕ ಶಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಒಂದು 'ಮುಕ್ತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ' (Open system). ಈ ರೋಗಗಳನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಲು 'ನೇತ್ರ ತಂತ್ರ'ವು ಭೌತಿಕ ದೇಹದ ಮೇಲೆ 'ಮಂತ್ರ-ಶರೀರ' (Mantra-body) ಎಂಬ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಹಾಗೂ ಪ್ರಬಲವಾದ ರಕ್ಷಣಾ ಕವಚವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ತಂತ್ರವನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ. ಉಸಿರಾಟದ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು 'ನ್ಯಾಸ'ದ ಮೂಲಕ (Nyasa), ಮಂತ್ರಗಳು ಭೌತಿಕ ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿ, ರೋಗಕಾರಕ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವ ಭದ್ರವಾದ 'ಕವಚ'ವಾಗಿ (Armor) ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಕಣ್ಣುಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿರೋಧಾಭಾಸವಿದೆ (Paradox): ಆತನ ಒಂದು ಕಣ್ಣು ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಭಸ್ಮಮಾಡುವ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಮತ್ತೊಂದು ಕಣ್ಣು ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ, ಜೀವವನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಅಮೃತವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಮಂತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಆಧುನಿಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುರಾವೆಗಳು
ತಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರವು ಬೋಧಿಸುವ 'ಮಹಾಮೃತ್ಯುಂಜಯ ಮಂತ್ರ' ಮತ್ತು 'ಓಂ'ಕಾರದ ಪಠಣವು ಕೇವಲ ಕುರುಡು ನಂಬಿಕೆಯಲ್ಲ; ಅವು ಭೌತಿಕ ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಶಾರೀರಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಬೀರುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಆಧುನಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ದೃಢಪಡಿಸಿವೆ. ಈ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಪಠಿಸುವುದರಿಂದ ರಕ್ತದಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಟಿಸೋಲ್ (Cortisol - ಮಾನಸಿಕ ಒತ್ತಡದ ಹಾರ್ಮೋನ್) ಮಟ್ಟವು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ತೋರಿಸಿವೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಓಂಕಾರ ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಗಳ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯ ಕಂಪನಗಳಿಂದಾಗಿ (Sound Resonance) ರಕ್ತದೊತ್ತಡ ಹಾಗೂ ಹೃದಯದ ಬಡಿತ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಬಂದು, ದೇಹದ ಪ್ಯಾರಾಸಿಂಪಥೆಟಿಕ್ ನರಮಂಡಲವು (Parasympathetic nervous system) ಉದ್ದೀಪನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದೇಹಕ್ಕೆ ಆಳವಾದ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
ಕಾಶ್ಮೀರ ಶೈವ ದರ್ಶನ: ಅಜ್ಞಾನವೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ರೋಗ
ಕಾಶ್ಮೀರ ಶೈವ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಭೌತಿಕ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಸದಾ ಕಾಡುವ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಿಲೆ ಎಂದರೆ ಅದು 'ಅಜ್ಞಾನ' (Ignorance of the true Self) ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಜೀವನು ಮೂಲತಃ ಶಿವನೇ ಆಗಿದ್ದರೂ, ತನ್ನ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದಾಗಿ (Avidya) ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಮಿತಿಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಮೂರು ಬಗೆಯ ಆಂತರಿಕ ರೋಗಗಳು ಅಥವಾ ಕಲ್ಮಶಗಳನ್ನು (Malas) ಕಾಶ್ಮೀರ ಶೈವವು ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದೆ:
| ಮಲ (Impurity / Disease of the Soul) | ತಾತ್ವಿಕ ವಿವರಣೆ (Philosophical Description) | ಮನುಷ್ಯನ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಭಾವ (Impact on Human Existence) |
| ಆಣವ ಮಲ (Anava Mala) | ಅಪೂರ್ಣತೆಯ ಭಾವನೆ ಮತ್ತು ಮೂಲ ಅಜ್ಞಾನ. ತಾನು ಅನಂತನಾದ ಶಿವನಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಒಂದು ಸೀಮಿತ, ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ದುರ್ಬಲ ಜೀವ (ಅಣು) ಎಂಬ ಮೂಲಭೂತ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆಯೇ ಆಣವ ಮಲ. | ಇದು ಮನುಷ್ಯನ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅನಂತವಾದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಮರೆತು, ಅಸಹಾಯಕತೆಯ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲಾ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ರೋಗಗಳಿಗೆ ಮೂಲ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. |
| ಮಾಯೀಯ ಮಲ (Mayiya Mala) | ಭೇದ ಭಾವನೆ ಅಥವಾ ದ್ವಂದ್ವದ ಭ್ರಮೆ. ಭೌತಿಕ ದೇಹವೇ ತಾನು ಎಂದು ನಂಬುವುದು ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿಯೂ ಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು (Illusion of differentiation) ಕಾಣುವುದು. | ಮನುಷ್ಯನು ಇತರರಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿಕೊಂಡು, ರಾಗ-ದ್ವೇಷಗಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಗುತ್ತಾನೆ. ಭೌತಿಕ ಶರೀರದ ನೋವುಗಳೇ ತನ್ನ ನೋವುಗಳೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಶಾರೀರಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಗೆ ಬಲಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. |
| ಕಾರ್ಮ ಮಲ (Karma Mala) | ಕರ್ಮದ ಬಂಧನ ಮತ್ತು ಅಸಹಾಯಕತೆ. ಮಾಯೆಯ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಾರ್ಥಪೂರಿತ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಆ ಕರ್ಮದ ಫಲಗಳಿಗೆ (ಸುಖ-ದುಃಖಗಳಿಗೆ) ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವುದು. | ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ತಾನೇ ಹೊಣೆ ಎಂಬ ಮಿತಿಯೊಳಗೆ ಸಿಲುಕಿ, ಹುಟ್ಟು-ಸಾವುಗಳ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ (ಸಂಸಾರ) ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸುತ್ತುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಾರ್ಯವೂ ಹೊಸ ಬಂಧನವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. |
ವೈದ್ಯನಾಥನಾಗಿ ಶಿವನು, ಕೇವಲ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ; ಆತನು ತನ್ನ 'ಶಕ್ತಿಪಾತ'ದ (Divine Grace / Descent of Grace) ಮೂಲಕ ಈ ಮೂರೂ ಮಲಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು, ಜೀವವನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಆತನ ಶಿವತ್ವದ ಅರಿವನ್ನು ಮರಳಿ ನೀಡುವುದೇ ಶೈವ ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಾಗಿದೆ.
೪. ಯೋಗ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ನಿರೋಧಕ ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ (Preventive and Social Medicine)
ಆಯುರ್ವೇದವು ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ರೋಗ ಬಂದ ನಂತರ ಅದಕ್ಕೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದರೆ, ಯೋಗ ವಿಜ್ಞಾನವು ರೋಗ ಬರುವ ಮುನ್ನವೇ ದೇಹ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸುವ, ಕಾಯಿಲೆಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವ 'ನಿರೋಧಕ ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ' (Preventive and Social Medicine / Swasthasya Swasthya Rakshanam) ಆಗಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಯೋಗ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ 'ಹಠಯೋಗ ಪ್ರದೀಪಿಕಾ' ಗ್ರಂಥದ ಪ್ರಕಾರ, ಯೋಗದ ಮೊದಲ ಗುರುವೇ 'ಆದಿನಾಥ' (ಶಿವ).
ಆದಿನಾಥನು ದೇಹದ ನಾಡಿಗಳ ಶುದ್ಧೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಆಯುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ವಾತ-ಪಿತ್ತ-ಕಫಗಳೆಂಬ ತ್ರಿದೋಷಗಳನ್ನು ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿಡಲು, ರೋಗನಿರೋಧಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸದೃಢಗೊಳಿಸಲು **'ಷಟ್ಕರ್ಮ'**ಗಳನ್ನು (ಆರು ಬಗೆಯ ಆಂತರಿಕ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಕ್ರಿಯೆಗಳು) ಉಪದೇಶಿಸಿದ್ದಾನೆ. ನೇತಿ, ಧೌತಿ, ಬಸ್ತಿ, ತ್ರಾಟಕ, ನೌಲಿ ಮತ್ತು ಕಪಾಲಭಾತಿ ಎಂಬ ಈ ಆರು ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಕೇವಲ ದೈಹಿಕ ವ್ಯಾಯಾಮಗಳಲ್ಲ, ಅವು ಶರೀರವನ್ನು ಒಳಗಿನಿಂದ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಿ ಯಾವುದೇ ರೋಗಾಣುಗಳು ನೆಲೆಸದಂತೆ ಮಾಡುವ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಧಾನಗಳಾಗಿವೆ.
ಶಿವನು ಇಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಗುರುವಿನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರದೆ, ಶಾರೀರಿಕ ದಾರ್ಢ್ಯತೆ, ರೋಗನಿರೋಧಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಲವರ್ಧನೆ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯವಂತ ಸಮಾಜದ ನಿರ್ಮಾಣದ ರೂವಾರಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.
೫. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಕ್ತಿ ಪಂಥ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪದ್ಧತಿಗಳು
ಭಾರತದ ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿ ಪಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವನ ವೈದ್ಯ ಸ್ವರೂಪವು ಕೇವಲ ಗ್ರಂಥಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ ದೈನಂದಿನ ಆಚರಣೆಗಳ, ನಂಬಿಕೆಗಳ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯ ಪರಂಪರೆಯ ಜೀವಂತ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯಗಳು ಕೇವಲ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರಗಳಾಗದೆ, ಔಷಧ ವಿತರಣಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಂತೆಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಹಲವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳಿವೆ.
ತಮಿಳುನಾಡು: ವೈದೀಶ್ವರನ್ ಕೋವಿಲ್ ಮತ್ತು ರೋಗ ನಿವಾರಣಾ ಪ್ರಸಾದ
ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮೈಲಾಡುತುರೈ ಸಮೀಪವಿರುವ 'ವೈದೀಶ್ವರನ್ ಕೋವಿಲ್' ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಶಿವನ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಇರುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆ ಶಿವನನ್ನು 'ವೈದ್ಯನಾಥಸ್ವಾಮಿ' (God of Healing) ಎಂದೂ, ಅಮ್ಮನವರನ್ನು 'ತೈಯಲ್ನಾಯಕಿ' (ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಔಷಧ ತೈಲವನ್ನು ಹಚ್ಚುವ ತಾಯಿ) ಎಂದೂ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುವ ಪ್ರಸಾದವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಔಷಧೀಯ ತಯಾರಿಕಾ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ:
ತಿರುಚಂಡು ಉರುಂಡೈ (Thiruchandu Urundai): ಇದು ಒಂದು ಪವಿತ್ರವಾದ ಔಷಧೀಯ ಗುಳಿಗೆ. ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿರುವ 'ಅಂಗಸಂತಾನ ತೀರ್ಥ'ದ ಮಣ್ಣನ್ನು, 'ಜಟಾಯು ಕುಂಡ'ದ (ಹೋಮಕುಂಡದ) ಪವಿತ್ರ ಬೂದಿಯೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ, ಪಂಚಾಕ್ಷರಿ ಮಂತ್ರಗಳ ನಿರಂತರ ಪಠಣದೊಂದಿಗೆ ಈ ಗುಳಿಗೆಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ಔಷಧವು ಕುಷ್ಠರೋಗದಂತಹ ಕಠಿಣ ಚರ್ಮ ರೋಗಗಳನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಬಲವಾದ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ನೇತ್ರಪಿಡಿ ಸಂತನಂ (Nethrapidi Santhanam): ಶ್ರೀಗಂಧದ ಪುಡಿ ಮತ್ತು ಕೇಸರಿಯನ್ನು ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ ಮೊದಲು ಇಲ್ಲಿನ ಮುತುಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿಯ (ಮುರುಗನ್) ವಿಗ್ರಹದ ಹಣೆಗೆ ಹಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ, ತದನಂತರ ಅದನ್ನು ತೆಗೆದು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಔಷಧಿಯಾಗಿ ವಿತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಿದ್ಧಾಮೃತ ತೀರ್ಥ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳ ವೃಕ್ಷ: ಇಲ್ಲಿನ 'ಸಿದ್ಧಾಮೃತ ತೀರ್ಥ' ಎಂಬ ಪುಷ್ಕರಿಣಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಸರ್ವ ರೋಗಗಳೂ ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇಂದಿಗೂ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ 'ವೇಂಬು' (ಬೇವಿನ ಮರ) ವೃಕ್ಷವೇ ಸ್ಥಳವೃಕ್ಷವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಔಷಧೀಯ ಗುಣಗಳು ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸದಾ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುತ್ತವೆ.
ಕಾಂಚೀಪುರಂನ ಜ್ವರಹರೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗ ನಿಯಂತ್ರಣ
ಕಾಂಚೀಪುರಂನಲ್ಲಿರುವ 'ಜ್ವರಹರೇಶ್ವರ' (Jurahareswarar) ದೇವಾಲಯವು ಜ್ವರ ಮತ್ತು ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಶೈವ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಮಹಾಭಾರತದ ಶಾಂತಿ ಪರ್ವದ ಉಲ್ಲೇಖದಂತೆ, 'ಜ್ವರ' (Jvaradeva) ಎಂಬುದು ಶಿವನ ಬೆವರಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಮೂರು ತಲೆ ಮತ್ತು ಮೂರು ಕಾಲುಗಳಿರುವ ಒಂದು ವಿಕಾರ ರೂಪ.
ಕರ್ನಾಟಕ: ಹಕೀಮ್ ನಂಜುಂಡ ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾಣಿಕೆ
ಮೈಸೂರಿನ ಸಮೀಪವಿರುವ ನಂಜನಗೂಡಿನ ಶ್ರೀಕಂಠೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿಯು ಕೇವಲ ಹಿಂದೂಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ದೊರೆಗಳಿಗೂ ವೈದ್ಯನಾಗಿ ಒಲಿದಿದ್ದನು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಲಿಖಿತ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ. ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಮೈಸೂರಿನ ದೊರೆ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಆನೆಯೊಂದು ತೀವ್ರವಾದ ಕಣ್ಣಿನ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ತುತ್ತಾಗಿ ದೃಷ್ಟಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಹಂತ ತಲುಪಿತ್ತು. ಆಗ ನಂಜನಗೂಡಿನ ಅರ್ಚಕರ ಸಲಹೆಯಂತೆ, ಆನೆಗೆ ಪವಿತ್ರ ಕಪಿಲಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಿ, ಶ್ರೀಕಂಠೇಶ್ವರನಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿದ ಜಲವನ್ನು (ತೀರ್ಥ) ೪೮ ದಿನಗಳ ಕಾಲ (ಒಂದು ಮಂಡಲ) ಆನೆಯ ಕಣ್ಣಿಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು. ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾಗಿ ಆನೆಯ ಕಣ್ಣಿನ ದೃಷ್ಟಿ ಮರಳಿತು.
ಈ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪವಾಡದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತನಾದ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್, ಶ್ರೀಕಂಠೇಶ್ವರನಿಗೆ ಅರೇಬಿಕ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ "ಹಕೀಮ್ ನಂಜುಂಡ" (Hakim Nanjunda - ಹಕೀಮ್ ಎಂದರೆ ವೈದ್ಯ, ನಂಜುಂಡ ಎಂದರೆ ನಂಜನ್ನು ಉಂಡವನು) ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದನು. ಅಲ್ಲದೆ, ದೇವರಿಗೆ ಕೃತಜ್ಞತೆಯಾಗಿ ಅತ್ಯಮೂಲ್ಯವಾದ 'ಪಚ್ಚೆ ಲಿಂಗ' (Jade Linga) ಮತ್ತು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸಂಕೇತವಾದ ಅರ್ಧಚಂದ್ರನ ಗುರುತಿರುವ ಮರಕತ ಕಂಠಿಹಾರವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದನು, ಇದು ಇಂದಿಗೂ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿದೆ.
ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ 'ಭವರೋಗ ವೈದ್ಯ'
೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಕರ್ನಾಟಕದ ಶರಣ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ, ಶರಣರು ಭೌತಿಕ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹುಟ್ಟು-ಸಾವುಗಳ ಚಕ್ರದ ಮತ್ತು ಲೌಕಿಕ ವ್ಯಾಮೋಹದ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ನೀಡಿದರು. ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ಮತ್ತು ಬಸವಣ್ಣನವರಂತಹ ದಾರ್ಶನಿಕರು ಶಿವನನ್ನು ಭೌತಿಕ ವೈದ್ಯನಿಗಿಂತ ಮಿಗಿಲಾಗಿ "ಭವ ರೋಗ ವೈದ್ಯ" (Healer of the disease of birth and death) ಎಂದು ಕರೆದರು. "ಭವದ ಬೇನೆಗೆ ಬಲ್ಲಿದ ವೈದ್ಯನಪ್ಪ ನೋಡಾ ಗುಹೇಶ್ವರ" ಎಂಬ ಅಲ್ಲಮರ ವಚನವು, ಶಿವನು ಕೇವಲ ಶರೀರವನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಆತ್ಮವನ್ನು ಸಂಸಾರವೆಂಬ ಮಹಾರೋಗದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವ ಚಿಕಿತ್ಸಕ ಎಂದು ಅತ್ಯಂತ ನಿಖರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.
೬. ಜಾಗತಿಕ ವಿಸ್ತಾರ: ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾ, ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ತುಲನೆ
ಶಿವನ ರೋಗನಿವಾರಕ ಮತ್ತು ಮಹಾವೈದ್ಯನ ಕಲ್ಪನೆಯು ಕೇವಲ ಭಾರತದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಗಡಿಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರಾಚೀನ ರೇಷ್ಮೆ ಮಾರ್ಗದ (Silk Road) ಮೂಲಕ ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾಕ್ಕೂ, ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾಕ್ಕೂ ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಹರಡಿ, ಅಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ನಂಬಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತು ವಿಶಿಷ್ಟ ಹಾಗೂ ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ರೂಪಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.
ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ರೇಷ್ಮೆ ಮಾರ್ಗ: ವೆಶ್ಪಾರ್ಕರ್ (Weshparkar)
ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇಂದಿನ ತಜಿಕಿಸ್ತಾನ್ ಮತ್ತು ಉಜ್ಬೇಕಿಸ್ತಾನ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ), ಸೊಗ್ಡಿಯನ್ (Sogdian) ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಪ್ರಬಲವಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿನ ಜನರ ಆರಾಧ್ಯ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ 'ವೆಶ್ಪಾರ್ಕರ್' (Weshparkar) ಪ್ರಮುಖನು. ಇವನು ಮೂಲತಃ ಗಾಳಿಯ ದೇವತೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಕ್ರಮೇಣ ಭಾರತೀಯ ಶಿವನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಮನ್ವಯಗೊಂಡನು.
ಬೋರಿಸ್ ಮಾರ್ಷಕ್ (Boris Marshak) ಮುಂತಾದ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಅಧ್ಯಯನದಂತೆ, ಕ್ರಿ.ಶ. ೬-೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಪೆಂಜಿಕೆೆಂಟ್ (Penjikent) ಮತ್ತು ಬುಂಜಿಕಟ್ (Bunjikat) ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿರುವ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ (Murals), ವೆಶ್ಪಾರ್ಕರ್ ದೇವತೆಯನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಶೈವ ಪ್ರತಿಮಾಶಾಸ್ತ್ರದಂತೆ ಮೂರು ತಲೆಗಳು, ನಾಲ್ಕು ತೋಳುಗಳು, ಕೈಯಲ್ಲಿ ತ್ರಿಶೂಲ (Trident), ಬಿಲ್ಲು-ಬಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಭುಜದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ತಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಂತೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ (ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ): ಬತಾರ ಗುರು (Batara Guru)
ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ, ಜಾವಾ, ಬಾಲಿ ಮತ್ತು ಸುಮಾತ್ರಾ ದ್ವೀಪಗಳ ಹಿಂದೂ-ಜಾವಾನೀಸ್ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು 'ಬತಾರ ಗುರು' (Batara Guru) ಎಂದು ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಆರಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬತಾರ ಗುರು ಎಂಬ ಹೆಸರು ಸಂಸ್ಕೃತದ 'ಭಟ್ಟಾರಕ' (noble lord) ಮತ್ತು ಗುರು ಎಂಬುದರಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಬತಾರ ಗುರುವು ಕೇವಲ ಬೋಧಕನಲ್ಲ, ಅವನು ಜ್ಞಾನ, ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣದ ದೇವತೆಯೂ ಹೌದು.
ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೆರಳು ಬೊಂಬೆಯಾಟಗಳಲ್ಲಿ (Shadow puppet plays) ಬತಾರ ಗುರುವಿನ ವಿಗ್ರಹಶಾಸ್ತ್ರವು (Iconography) ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ: ಆತನನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಕೈಗಳುಳ್ಳವನಾಗಿ, ವಿಷವುಂಡ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ನೀಲಕಂಠನಾಗಿ, ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯು ಪೀಡಿತನಾದ ಕಾಲುಗಳಿರುವ (Paralyzed legs with feet facing forward) ದೇವತೆಯಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ತುಲನಾತ್ಮಕ ಅಧ್ಯಯನ: ಗ್ರೀಕ್ ದೇವತೆಗಳಾದ ಅಪೊಲೊ ಮತ್ತು ಡಯೋನೈಸಸ್ನೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆ
ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಆಳವಾದ ಅಧ್ಯಯನಕಾರರಾದ ಅಲಾನ್ ಡೇನಿಯಲ್ (Alain Daniélou) ಮತ್ತು ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸಕಾರರಾದ ಸ್ಟೆಲ್ಲಾ ಕ್ರಾಮ್ರಿಷ್ (Stella Kramrisch) ಅವರು ಶಿವನನ್ನು ಗ್ರೀಕ್ ದೇವತೆಗಳಾದ ಅಪೊಲೊ (Apollo) ಮತ್ತು ಡಯೋನೈಸಸ್ (Dionysus) ಅವರೊಂದಿಗೆ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.
| ಗುಣಲಕ್ಷಣ (Comparative Feature) | ಭಾರತೀಯ ದೈವಿಕ ಕಲ್ಪನೆ (ಶಿವ/ರುದ್ರ) | ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ/ಗ್ರೀಕ್ ದೈವಿಕ ಕಲ್ಪನೆ (ಅಪೊಲೊ/ಡಯೋನೈಸಸ್) | ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ (Analysis) |
| ಬಿಲ್ಲುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ರೋಗದ ನಿಯಂತ್ರಣ | ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ರುದ್ರನು ಬಿಲ್ಲು-ಬಾಣಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದ ಕಾಡು ಬೇಟೆಗಾರ. ಅವನ ಬಾಣಗಳು ರೋಗಗಳನ್ನು ತರಬಲ್ಲವು ಮತ್ತು ಆತನ ಕಾರುಣ್ಯವೇ ಆ ರೋಗಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಬಲ್ಲದು. | ಅಪೊಲೊ ಕೂಡ ಪ್ರಬಲ ಬಿಲ್ಲುಗಾರ. ಅವನ ಬಾಣಗಳು ಪ್ಲೇಗ್ನಂತಹ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳನ್ನು ತರಬಲ್ಲವು ಮತ್ತು ಅವನೇ 'ಮಹಾವೈದ್ಯ'ನಾಗಿ ರೋಗಗಳನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಉಳ್ಳವನು. | ಎರಡೂ ಪರಂಪರೆಗಳಲ್ಲಿ, ರೋಗವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಶಕ್ತಿಯೇ ಅದನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. |
| ಹಾವುಗಳ ಮೇಲಿನ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆ | ಶಿವನು ಹಾವುಗಳನ್ನು ಕುತ್ತಿಗೆಗೆ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಹಾವು ಮತ್ತು ಅದರ ವಿಷವು ಆಯುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಗುಣಪಡಿಸುವಿಕೆಯ ಸಂಕೇತಗಳಾಗಿವೆ. | ಅಪೊಲೊ ಪೈಥಾನ್ (Python) ಎಂಬ ದೈತ್ಯ ಹಾವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು. ಗ್ರೀಕ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನದ ಚಿಹ್ನೆಯಾಗಿ ಹಾವು (Caduceus) ಇಂದಿಗೂ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. | ವಿಷವೇ ಔಷಧವಾಗಬಲ್ಲದು (ಹೋಮಿಯೋಪತಿ) ಎಂಬ ತಿಳುವಳಿಕೆಯು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಹಾವಿನ ಸಂಕೇತದ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ. |
| ಪ್ರಕೃತಿ, ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಅಮಲು | ಶಿವನು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅಧಿದೇವತೆ (ಪಶುಪತಿ). ಆತನ ಆರಾಧನೆಯು ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗಿನ ಸಾಮರಸ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತು ಯೋಗ-ಧ್ಯಾನದ ಮೂಲಕ ಲಭಿಸುವ ಆಂತರಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. | ಡಯೋನೈಸಸ್ ಪ್ರಕೃತಿ, ಅಮಲೇರಿಸುವಿಕೆ (Trance/Ecstasy), ಮತ್ತು ಅಂತರ್ದೃಷ್ಟಿಯ ದೇವತೆ. ಎರಡೂ ಪರಂಪರೆಗಳು ನಿಸರ್ಗದ ಪಾವಿತ್ರ್ಯತೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತವೆ. | ಅಲಾನ್ ಡೇನಿಯಲ್ ಪ್ರಕಾರ, ಶೈವ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಡಯೋನೈಸಸ್ ಆರಾಧನೆಯು ಮಾನವನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ದೈವಿಕತೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆಯುವ ಒಂದೇ ನಾಣ್ಯದ ಎರಡು ಮುಖಗಳಾಗಿವೆ. |
ಈ ತುಲನಾತ್ಮಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು, ಪ್ರಾಚೀನ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ರೋಗ, ಪ್ರಕೃತಿಯ ಕೋಪ ಮತ್ತು ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧದ ಕುರಿತು ಇದ್ದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ. ರೋಗವನ್ನು ತರುವ ಶಕ್ತಿಯೇ ಅದನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಉನ್ನತ ದಾರ್ಶನಿಕ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ತತ್ವವನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಗ್ರೀಕ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳೆರಡೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು.
೭. ದಾರ್ಶನಿಕ ಉಪಸಂಹಾರ: ಅಂತಿಮ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರಸ್ತುತತೆ
ಶಿವನನ್ನು ಕೇವಲ 'ಲಯಕಾರಕ' ಅಥವಾ ವಿನಾಶಕ ಎನ್ನುವ ಸಂಕುಚಿತ ಹಾಗೂ ಏಕಮುಖಿ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಈ ಸಮಗ್ರ ಅಧ್ಯಯನವು ಬಲವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತದೆ. ವೇದಗಳ ಕಾಲದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದವರೆಗಿನ ದತ್ತಾಂಶಗಳು, ಪುರಾಣಗಳು, ಆಗಮ-ತಂತ್ರಗಳು, ಯೋಗ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಇತಿಹಾಸಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದಾಗ, ಶಿವನು ದೈಹಿಕ, ಮಾನಸಿಕ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ರೋಗಗಳಿಗೆ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವ "ಮಹಾವೈದ್ಯ" ಎಂಬುದು ಸ್ಫಟಿಕದಂತೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.
ಆಯುರ್ವೇದ ಮತ್ತು ಭೌತಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ: ಸೋಮನಾಥ ಮತ್ತು ಬೈದ್ಯನಾಥನ ಇತಿಹಾಸವು ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದ ಔಷಧೀಯ ಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ರೂಪಕಗಳನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನ ಆನೆಯ ದೃಷ್ಟಿ ಮರಳಿದ ನಂಜನಗೂಡಿನ 'ಹಕೀಮ್ ನಂಜುಂಡ'ನ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ವೈದೀಶ್ವರನ್ ಕೋವಿಲ್ನ 'ತಿರುಚಂಡು ಉರುಂಡೈ'ನಂತಹ ಉದಾಹರಣೆಗಳು, ಲೌಕಿಕ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಗೆ ದೈವಿಕ ಕೃಪೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಮದ್ದಿನ ಸಮನ್ವಯವನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.
ಯೋಗ, ಮನೋದೈಹಿಕ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ: ಹಠಯೋಗ ಪ್ರದೀಪಿಕಾದಲ್ಲಿ ಆದಿನಾಥನಾಗಿ ಶಿವನು ನೀಡಿದ ಷಟ್ಕರ್ಮಗಳು, ರೋಗ ಬರುವ ಮುನ್ನವೇ ದೇಹವನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವ 'ನಿರೋಧಕ ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ'ದ (Preventive Medicine) ತಳಹದಿಯಾಗಿವೆ. ತಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರದ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನೇತ್ರ ತಂತ್ರದ 'ಮಂತ್ರ-ಕವಚ'ವು (Mantra-Body) ಹಾಗೂ ಮಹಾಮೃತ್ಯುಂಜಯ ಮಂತ್ರ ಪಠಣವು ಮಾನಸಿಕ ಒತ್ತಡವನ್ನು (Cortisol) ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ನಿಭಾಯಿಸುವ ದಿವ್ಯ ಔಷಧವಾಗಿದೆ.
ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನ ನಿವಾರಣೆ: ಎಲ್ಲ ಭೌತಿಕ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಸದಾ ಕಾಡುವ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ರೋಗವೆಂದರೆ 'ಸಂಸಾರ' ಮತ್ತು 'ಅಜ್ಞಾನ'. ಕಾಶ್ಮೀರ ಶೈವ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಹೇಳುವಂತೆ, ಮನುಷ್ಯನ ಆಣವ, ಮಾಯೀಯ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮ ಮಲಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು, ಆತನ ಮೂಲ ಶಿವಸ್ವರೂಪವನ್ನು (ಅನಂತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು) ಎಚ್ಚರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಶಿವನು ಅಂತಿಮ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು (Ultimate liberation) ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ವಚನಕಾರರು ಕಂಡುಕೊಂಡ "ಭವರೋಗ ವೈದ್ಯ"ನ ಕಲ್ಪನೆಯು ಇದೇ ದಾರ್ಶನಿಕ ಎತ್ತರವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಭಾರತೀಯ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಶಿವನು ತನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ತ್ರಿಶೂಲದಿಂದ ರೋಗಕಾರಕ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿ, ಡಮರುವಿನ ನಾದದಿಂದ ನರಮಂಡಲವನ್ನು ಉದ್ದೀಪನಗೊಳಿಸಿ, ಅಮೃತ ಕಲಶದಿಂದ ಮನುಕುಲಕ್ಕೆ ಆಯುರಾರೋಗ್ಯವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವ 'ವೈದ್ಯನಾಥ'ನಾಗಿ ಜಾಗತಿಕ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅನನ್ಯವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾದ ವೆಶ್ಪಾರ್ಕರ್ನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದ ಬತಾರ ಗುರುವರೆಗಿನ ಆತನ ಪಯಣವು, ಕೇವಲ ಒಂದು ಧರ್ಮದ ಪ್ರಸರಣವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಜಗತ್ತನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುವ ಭರವಸೆಯ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಶರೀರಕ್ಕೆ ಆಯುರ್ವೇದವನ್ನು, ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಯೋಗವನ್ನು ಮತ್ತು ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ, ವೈದ್ಯನಾಥನಾಗಿ ಶಿವನು ಸರ್ವಕಾಲಿಕ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ರಕ್ಷಕನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
